10 – Δημιουργία και τήρηση Αρχείων Δεδομένων στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας
Ο ΠΕΡΙ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2026
9.(1) Η Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας δημιουργεί και τηρεί στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας τα ακόλουθα Αρχεία Δεδομένων:
(α) αρχείο καρκίνου, με την επικουρική επιστημονική και τεχνική συνδρομή της διεύθυνσης συντονισμού του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου, δυνάμει των διατάξεων του περί Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου Νόμου ·
(β) αρχείο γεννήσεων·
(γ) αρχείο αιτιών θανάτου· και
(δ) αρχείο νέων εντάξεων ασθενών σε θεραπεία υποκατάστασης νεφρικής λειτουργίας
(2) Ο Υπουργός δύναται, μετά από σχετική εισήγηση της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας, να εκδίδει διάταγμα δυνάμει του οποίου να εξουσιοδοτεί τη Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας να δημιουργεί επιπλέον αρχεία δεδομένων πέραν όσων αναφέρονται στο εδάφιο (1).
Τέλος
Άρθρο 9 – Δημιουργία και τήρηση Αρχείων Δεδομένων
Γίνεται εισήγηση όπως προστεθεί νέο εδάφιο στο παρόν άρθρο ως ακολούθως:
9 (3)«Η δημιουργία νέων Αρχείων Δεδομένων δυνάμει του παρόντος άρθρου δεν επηρεάζει, δεν υποκαθιστά ούτε μεταβάλλει τις αρμοδιότητες, την ευθύνη διαχείρισης ή την εποπτεία υφιστάμενων εθνικών μητρώων και αρχείων δεδομένων Δημόσιας Υγείας που λειτουργούν από τις Ιατρικές Υπηρεσίες και Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.»
Αιτιολόγηση:
Η προτεινόμενη προσθήκη αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι η δημιουργία νέων Αρχείων Δεδομένων στο πλαίσιο του παρόντος Νόμου δεν συνεπάγεται μεταφορά, περιορισμό ή αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων σε σχέση με υφιστάμενα εθνικά μητρώα και αρχεία Δημόσιας Υγείας, τα οποία λειτουργούν δυνάμει ειδικής νομοθεσίας ή προς εκπλήρωση εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών υποχρεώσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η πρόνοια αυτή ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, διασφαλίζει τη θεσμική συνέχεια και αποτρέπει τη δημιουργία παράλληλων δομών ή επικαλύψεων αρμοδιοτήτων μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
Άρθρο 9(2) – Δεδομένου ότι κάθε νέο αρχείο συνεπάγεται τη συστηματική συλλογή και επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η δημιουργία του συνιστά ουσιώδη νομοθετική επιλογή και όχι απλή τεχνική ρύθμιση. Για τον λόγο αυτό, θα ήταν σκόπιμο ο νόμος να καθορίζει σαφέστερα τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να δημιουργούνται νέα αρχεία ή να προβλέπει ειδική νομοθετική διαδικασία για τη δημιουργία τους. Επιπλέον, θα ήταν χρήσιμο να προσδιοριστούν στον νόμο τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (ανάγκες δημόσιας υγείας, επιδημιολογική τεκμηρίωση, υποχρεώσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτίμηση αντικτύπου στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα), ώστε η κανονιστική εξουσιοδότηση να είναι επαρκώς οριοθετημένη και να ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου.
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 9(1) τροποποιηθεί ως ακολούθως:
«9.(1) Η Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας δημιουργεί και τηρεί στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας τα Αρχεία Δεδομένων που καθορίζονται στο Παράρτημα του παρόντος Νόμου.
Στο Παράρτημα καθορίζονται, για κάθε Αρχείο Δεδομένων, τουλάχιστον:
(α) η ονομασία του Αρχείου Δεδομένων·
(β) τα Υπόχρεα Πρόσωπα που υποβάλλουν δεδομένα·
(γ) ο χρόνος και η συχνότητα υποβολής των δεδομένων· και
(δ) οποιαδήποτε άλλη πληροφορία ή τεχνική προδιαγραφή απαιτείται για την εφαρμογή του παρόντος Νόμου.
Το Παράρτημα δύναται να τροποποιείται με διάταγμα του Υπουργού.»
Αιτιολόγηση: Η προτεινόμενη τροποποίηση παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία στην επικαιροποίηση των Αρχείων Δεδομένων και διασφαλίζει την ομοιόμορφη εφαρμογή του Νόμου, χωρίς να απαιτείται τροποποίηση της πρωτογενούς νομοθεσίας.
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 9(2) τροποποιηθεί και γίνει ως ακολούθως:
9.(2) Ο Υπουργός δύναται, μετά από σχετική εισήγηση της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας, να εκδίδει διάταγμα για την τροποποίηση του Παραρτήματος, περιλαμβανομένης της προσθήκης, τροποποίησης ή διαγραφής Αρχείων Δεδομένων, καθώς και της τροποποίησης των στοιχείων που καθορίζονται σε αυτό.
Γίνεται εισήγηση όπως γίνει προσθήκη νέου εδαφίου 9(3)
Πριν από τη δημιουργία νέου Αρχείου Δεδομένων δυνάμει του εδαφίου (2), διενεργείται τεκμηριωμένη αξιολόγηση της αναγκαιότητας, του σκοπού επεξεργασίας, της νομικής βάσης, των δεδομένων που πρόκειται να συλλέγονται, της διάρκειας διατήρησής τους, των δικαιωμάτων πρόσβασης, της διαλειτουργικότητας και των μέτρων προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης εξετάζεται επίσης κατά πόσον τα απαιτούμενα δεδομένα συλλέγονται ήδη μέσω υφιστάμενου πληροφοριακού συστήματος ή Αρχείου Δεδομένων.»
Αιτιολόγηση: Η προτεινόμενη προσθήκη διασφαλίζει ότι η δημιουργία νέων Αρχείων Δεδομένων βασίζεται σε τεκμηριωμένη ανάγκη, αποφεύγεται η δημιουργία επικαλυπτόμενων αρχείων ή μηχανισμών συλλογής δεδομένων και προάγεται η αποτελεσματική αξιοποίηση των υφιστάμενων πληροφοριακών συστημάτων, σύμφωνα με τις αρχές της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της χρηστής διοίκησης.
Γίνεται εισήγηση όπως γίνει προσθήκη νέου εδαφίου 9(4)
«(4) Η Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας τηρεί αρχείο των δεδομένων, πληροφοριών ή στατιστικών στοιχείων που διαβιβάζονται ή αποστέλλονται δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου. Ο χρόνος διατήρησης του εν λόγω αρχείου καθορίζεται στο Παράρτημα του παρόντος Νόμου.»
Αιτιολόγηση: Η προτεινόμενη προσθήκη αποσκοπεί στη διασφάλιση της ιχνηλασιμότητας των διαβιβάσεων δεδομένων και της δυνατότητας επαλήθευσης των ενεργειών που διενεργούνται στο πλαίσιο εφαρμογής του παρόντος Νόμου.
Εκ μέρους της Κυπριακής Εταιρείας Επιδημιολογίας και Δημόσιας Υγείας
Σχόλιο επί του Άρθρου 9 – Δημιουργία και τήρηση Αρχείων Δεδομένων
Το Άρθρο 9 αποτελεί την πρώτη ουσιαστική αναφορά στα αρχεία δεδομένων που θα τηρούνται στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας και, κατ’ επέκταση, παρέχει μια πρώτη εικόνα του εύρους της δραστηριότητας της Μονάδας. Ωστόσο, τα αρχεία που απαριθμούνται στο εδάφιο (1) φαίνεται να είναι περιορισμένα σε σχέση τόσο με την υφιστάμενη πρακτική όσο και με τις ανάγκες παρακολούθησης της υγείας του πληθυσμού.
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στα δεδομένα περιγεννητικής υγείας, δεδομένου ότι η Μονάδα ήδη διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή των σχετικών εθνικών εκθέσεων. Τα δεδομένα αυτά περιλαμβάνουν σημαντικές πληροφορίες οι οποίες δεν μπορούν να αντληθούν αποκλειστικά από διοικητικές ή ασφαλιστικές βάσεις δεδομένων (ΟΑΥ/ΓεΣΥ), όπως δείκτες θηλασμού, χαρακτηριστικά υγείας και συμπεριφορών των μητέρων (π.χ. κάπνισμα, δείκτης μάζας σώματος), καθώς και άλλες μεταβλητές κρίσιμες για την παρακολούθηση της μητρικής και νεογνικής υγείας.
Η απουσία πρόβλεψης για τη συστηματική συλλογή και τήρηση δεδομένων περιγεννητικής υγείας δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη μελλοντική συνέχιση και θεσμοθέτηση της συγκεκριμένης δραστηριότητας, η οποία συνδέεται άμεσα με υφιστάμενες εθνικές στρατηγικές και πολιτικές, περιλαμβανομένων της Εθνικής Στρατηγικής για τον Μητρικό Θηλασμό και των πολιτικών προαγωγής του φυσιολογικού τοκετού και περιορισμού των μη ιατρικώς αναγκαίων καισαρικών τομών.
Αντί η δραστηριότητα αυτή να αποδυναμωθεί ή να παραμείνει αποσπασματική, κρίνεται ότι θα πρέπει να θεσμοθετηθεί και να ενισχυθεί περαιτέρω μέσω της δημιουργίας οργανωμένου αρχείου περιγεννητικής υγείας. Ένα τέτοιο αρχείο θα μπορούσε να εναρμονιστεί με τους ορισμούς, τους δείκτες και τις μεθοδολογικές απαιτήσεις των ευρωπαϊκών συστημάτων παρακολούθησης της περιγεννητικής υγείας (European Perinatal Survey) και να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με τις πρακτικές των μαιευτηρίων (π.χ. 10 βήματα για την υποστήριξη του μητρικού θηλασμού) και την εναρμόνιση με τη Εθνική Πολιτική για την υποστήριξη του μητρικού θηλασμού και τα φιλικά-προς-το βρέφος μαιευτήρια.
Περαιτέρω παρατηρήσεις επί του Άρθρου 9 και του εύρους των Αρχείων Δεδομένων
Πέραν των ειδικότερων παρατηρήσεων (πιο πάνω), το προτεινόμενο πλαίσιο δημιουργεί προβληματισμό ως προς το συνολικό εύρος της παρακολούθησης υγείας που αναμένεται να υποστηρίζει η Μονάδα.
(1) Πρώτον, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, δεν προκύπτει σαφώς κατά πόσον η Μονάδα θα έχει τη δυνατότητα να υποστηρίζει ή να διενεργεί έρευνες υγείας που βασίζονται σε πρωτογενή συλλογή δεδομένων σε πληθυσμιακά δείγματα. Η απουσία σχετικής αναφοράς ενδεχομένως να αντανακλά τον υφιστάμενο διαχωρισμό αρμοδιοτήτων με τη Στατιστική Υπηρεσία. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή φαίνεται να βρίσκεται σε αντίφαση με άλλες πρόνοιες του Νομοσχεδίου που αναφέρονται στη διεξαγωγή τακτικών ή έκτακτων ερευνών υγείας και ενδέχεται να περιορίσει τη δυνατότητα της Μονάδας να καλύπτει σημαντικά κενά πληροφόρησης όταν τα αναγκαία δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα μέσω διοικητικών πηγών.
(2) Δεύτερον, απουσιάζει οποιαδήποτε ειδική αναφορά σε δεδομένα ή μηχανισμούς παρακολούθησης της ψυχικής υγείας του πληθυσμού. Με εξαίρεση τα στοιχεία θνησιμότητας από αυτοκτονίες που περιλαμβάνονται στο αρχείο αιτιών θανάτου (ως ο μόνος πληθυσμιακός δείκτης Ψυχικής Υγείας), δεν διαφαίνεται η ύπαρξη συστηματικής υποδομής παρακολούθησης άλλων δεικτών ψυχικής υγείας. Η παράλειψη αυτή είναι αξιοσημείωτη δεδομένης της ύπαρξης Εθνικής Στρατηγικής για την Ψυχική Υγεία και του γεγονότος ότι δεν φαίνεται να υφίσταται άλλος φορέας με σαφή θεσμική αρμοδιότητα για την πληθυσμιακή παρακολούθηση των σχετικών δεικτών.
(3) Τρίτον, δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς ο ρόλος της Μονάδας σε σχέση με την επιδημιολογική επιτήρηση μεταδοτικών – λοιμωδών νοσημάτων. Η απουσία σχετικών αρχείων ή λειτουργιών αντανακλά τη διατήρηση του υφιστάμενου διαχωρισμού μεταξύ συστημάτων επιτήρησης λοιμωδών νοσημάτων και συστημάτων παρακολούθησης της υγείας του πληθυσμού. Ωστόσο, το Νομοσχέδιο δεν διευκρινίζει επαρκώς τις διασυνδέσεις, τις αλληλεπικαλύψεις ή τις συμπληρωματικές αρμοδιότητες μεταξύ των υφιστάμενων μηχανισμών επιτήρησης και της Μονάδας. Η αποσαφήνιση αυτή είναι σημαντική τόσο για την αποφυγή κατακερματισμού των πληροφοριακών συστημάτων όσο και για τη διασφάλιση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στην επιτήρηση της Δημόσιας Υγείας.