06 – Ίδρυση και αρμοδιότητες της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας
ΜΕΡΟΣ ΙΙ: ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΓΕΙΑΣ
5. Διά του παρόντος Νόμου ιδρύεται, εντός του Υπουργείου Υγείας, τμήμα με την επωνυμία «Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας», το οποίο έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
(α) την ανάπτυξη και λειτουργία του Συστήματος Παρακολούθησης Υγείας·
(β) την επεξεργασία των Δεδομένων που υποβάλλονται από τα Υπόχρεα Πρόσωπα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους ΙΙΙ, και τηρούνται στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας προς επίτευξη των αναφερομένων στο άρθρο 12 σκοπών·
(γ) την υποβολή εισηγήσεων προς τον Υπουργό για τον καθορισμό των Δεδομένων τα οποία υποβάλλονται από τα Υπόχρεα Πρόσωπα στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους ΙΙΙ·
(δ) την παραγωγή στατιστικών δεδομένων έπειτα από επεξεργασία Δεδομένων·
(ε) τη χρήση στατιστικών δεδομένων για σκοπούς διεξαγωγής τακτικών ή εκτάκτων ερευνών υγείας·
(στ) την παροχή πληροφόρησης και την αξιοποίηση συγκεντρωτικών δεδομένων·
(ζ) την κωδικοποίηση Δεδομένων σύμφωνα με τις διεθνείς ταξινομήσεις νοσημάτων·
(η) την αποκλειστική αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της, ως προς τις στατιστικές μεθόδους, τα πρότυπα, τις διαδικασίες, το περιεχόμενο και την επεξεργασία των Δεδομένων που συλλέγονται και τηρούνται στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας, σύμφωνα με τις στατιστικές αρχές και τα κριτήρια ποιότητας του παρόντος Νόμου·
(θ) τη διασύνδεση του Συστήματος Παρακολούθησης Υγείας με άλλα υφιστάμενα εθνικά ή/και ευρωπαϊκά πληροφοριακά συστήματα και μητρώα υγείας, καθώς και με άλλα συστήματα συλλογής δεδομένων, στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας τηρουμένων των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 και του περί της Προστασίας των Φυσικών Προσώπων Έναντι της Επεξεργασίας των Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και της Ελεύθερης Κυκλοφορίας των Δεδομένων αυτών Νόμου· και
(ι) την παροχή εκπαίδευσης, οδηγιών και τεχνικής υποστήριξης προς τα Υπόχρεα Πρόσωπα αναφορικά με τις διαδικασίες, τα πρότυπα και τις τεχνικές προδιαγραφές υποβολής και διαχείρισης Δεδομένων στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας.
Τέλος
Άρθρο 5 -Ίδρυση και αρμοδιότητες της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας
Εισήγηση
Να τροποποιηθεί το άρθρο 5 εδάφιο (θ) ως ακολούθως:
«τη διασύνδεση του Συστήματος Παρακολούθησης Υγείας με άλλα υφιστάμενα εθνικά ή/και ευρωπαϊκά πληροφοριακά συστήματα και μητρώα υγείας, καθώς και με άλλα συστήματα συλλογής δεδομένων, στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας, τηρουμένων των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 και της κείμενης νομοθεσίας, κατόπιν σύμφωνης γνώμης της αρμόδιας αρχής που έχει τη θεσμική ευθύνη του αντίστοιχου πληροφοριακού συστήματος ή μητρώου και χωρίς να θίγονται οι αρμοδιότητες, η διαχείριση ή η εποπτεία αυτού.»
Αιτιολόγηση
Η προτεινόμενη τροποποίηση αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι η διαλειτουργικότητα και η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ πληροφοριακών συστημάτων πραγματοποιούνται με θεσμικά καθορισμένο τρόπο, σε συνεργασία με την αρμόδια αρχή που έχει την ευθύνη του αντίστοιχου μητρώου ή πληροφοριακού συστήματος, χωρίς να επηρεάζονται οι αρμοδιότητες διαχείρισης ή εποπτείας του. Η προσθήκη αυτή ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, αποσαφηνίζει τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και συνάδει με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, της διακυβέρνησης δεδομένων και της διαλειτουργικότητας των δημόσιων πληροφοριακών συστημάτων.
Άρθρο 5(γ) – Το είδος/κατηγορία των δεδομένων καθώς και το διάστημα διατήρησης αυτών θα πρέπει να εγκριθούν εκ των προτέρων από την Επίτροπο Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι θέσεις των Υπόχρεων Προσώπων από τα οποία θα συλλέγονται τα δεδομένα αυτά.
Άρθρο 5(δ) – Κρίνεται αναγκαίος ο καθορισμός της έκτασης της αρμοδιότητας της Μονάδας, για αποσαφήνιση του καθεστώτος χρήσης, διάθεσης και προστασίας των παραγόμενων αποτελεσμάτων.
Άρθρο 5(στ) – Κρίνεται αναγκαίος ο καθορισμός της έκτασης της αρμοδιότητας της Μονάδας, δεν είναι ξεκάθαρο ποιοι είναι οι αποδέκτες της πληροφόρησης και πώς θα γίνεται η αξιοποίηση των δεδομένων.
Άρθρο 5(ζ) – Ο ΟΑΥ χρησιμοποιεί το διεθνές σύστημα ICD-10. Ενδεχομένως ο όρος αυτός να τίθεται σε σύγκρουση με σύστημα κωδικοποίησης που ήδη τηρούν τα υπόχρεα πρόσωπα.
Άρθρο 5(η) – Η αναφορά σε «αποκλειστική αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων» σε σχέση με το περιεχόμενο και την επεξεργασία των δεδομένων που συλλέγονται, πρέπει να αναδιατυπωθεί, ώστε να καθίσταται σαφές ότι αφορά την επιστημονική ή/και τεχνική αρμοδιότητα της Μονάδας να καθορίζει τις στατιστικές μεθόδους, τα πρότυπα, κοκ που διέπουν τη συλλογή, επεξεργασία και ανάλυση των Δεδομένων. Η υφιστάμενη διατύπωση ενδέχεται να δημιουργήσει σύγχυση ως προς την έκταση της αρμοδιότητας της Μονάδας για λήψη αποφάσεων. Επαναλαμβάνουμε το σχόλιό μας για εκ των προτέρων λήψη έγκρισης από την Επίτροπο.
Άρθρο 5 – Ίδρυση και Αρμοδιότητες της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 5 εδάφιο (β) να τροποποιηθεί και να γίνει ως ακολούθως:
«Η Μοναδα Παρακολούθησης Υγείας ασκεί αρμοδιότητες που αφορούν τη συλλογή, επεξεργασία, ανάλυση και διάθεση στατιστικών ή συγκεντρωτικών δεδομένων υγείας ή δεδομένων που υποβάλλονται από τα Υπόχρεα Πρόσωπα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους ΙΙΙ, και τηρούνται στο Σύστημα Παρακολούθησης Υγείας προς επίτευξη των αναφερομένων στο άρθρο 12 σκοπών, χωρίς να υποκαθιστά τις αρμόδιες Υπηρεσίες που έχουν επιχειρησιακή ευθύνη για την επιδημιολογική επιτήρηση, τη διερεύνηση περιστατικών, τη διαχείριση επιδημιών και τη λήψη μέτρων δημόσιας υγείας»
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 5 εδάφιο (ε) να τροποποιηθεί και να γίνει ως ακολούθως:
« τη χρήση στατιστικών δεδομένων για σκοπούς διεξαγωγής τακτικών ή εκτάκτων ερευνών υγείας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της Μονάδας και προς επίτευξη των σκοπών του παρόντος Νόμου, αναφορικά με την παρακολούθηση μη λοιμωδών νοσημάτων».
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 5 εδάφιο (ζ) να τροποποιηθεί και να γίνει ως ακολούθως:
«την κωδικοποίηση Δεδομένων σύμφωναμε τις διεθνείς ταξινομήσεις νοσημάτων, η οποία αφορά αποκλειστικά σκοπούς στατιστικής επεξεργασίας και δεν επηρεάζει τα υφιστάμενα εθνικά συστήματα ταξινόμησης ή επιτήρησης ειδικών νοσημάτων»
Γίνεται εισήγηση όπως το άρθρο 5 εδάφιο (θ) να τροποποιηθεί και να γίνει ως ακολούθως:
«τη διασύνδεση…… των δεδομένων αυτών Νόμου, για τους σκοπούς του παρόντος νόμου»
Αιτιολόγηση: Η προτεινόμενη τροποποίηση αποσκοπεί στην αποσαφήνιση ότι η διασύνδεση με άλλα εθνικά ή ευρωπαϊκά πληροφοριακά συστήματα και μητρώα υγείας πραγματοποιείται αποκλειστικά για τους σκοπούς του παρόντος Νόμου και εντός του καθορισμένου σκοπού επεξεργασίας, με τρόπο που να διασφαλίζεται ότι δεν επηρεάζονται οι υφιστάμενες θεσμοθετημένες αρμοδιότητες ούτε οι σχετικές εθνικές και διεθνείς υποχρεώσεις της Δημοκρατίας.
Σχόλια επι του νομοσχεδίου
1. Η προτεινόμενη μονάδα πρεπει να δώσει περισσότερη εμφαση στη συλλογή και αξιοποιηση δεδομένων για τον υγιή πληθυσμό της Κύπρου, και όχι κατα κόρον στα δεδομένα ασθενών που επισκέπτονται τα κατα τόπους πασης φύσεως νοσηλευτήρια.
2. Η μονάδα θα ειναι χρήσιμο και σημαντικό να στηριχθεί σε υφιστάμενες υποδομές που συλλεγουν ηδη στοιχεία επιδημιολογικής επιτήρησης και υγείας για τον πληθυσμό της Κύπρου όπως πχ κοορτές και παρατηρητήρια.
3. Η μονάδα να επικεντρωθεί και στη συλλογή και παραγωγή νέων στοιχείων σε συστηματική βάση για ευάλωτους υποπληθυσμούς της Κύπρου.
4. Περισσότερη και ουσιαστικότερη εμπλοκή ακαδημαϊκών ιδρυμάτων για τη συστηματική συλλογή και παραγωγη νέων δεδομένων υγείας και των βιολογικά σχετικών παραγόντων ρίσκου υγείας με τα εν λόγω χρονια νοσήματα.
Σχόλιο επί του Άρθρου 5(ε) και (στ):
Οι προβλεπόμενες αρμοδιότητες της Μονάδας καλύπτουν σημαντικές λειτουργίες συλλογής, επεξεργασίας και ανάλυσης δεδομένων, ωστόσο η φιλοσοφία και ο προσανατολισμός της Μονάδας φαίνεται να επικεντρώνονται κυρίως στη δευτερογενή χρήση υφιστάμενων δεδομένων. Η προσέγγιση αυτή δεν συνάδει πλήρως με τις λοιπές πρόνοιες του Νομοσχεδίου, οι οποίες αναγνωρίζουν επίσης τη διεξαγωγή τακτικών ή έκτακτων ερευνών υγείας και συνεπώς την πιθανότητα πρωτογενούς συλλογής δεδομένων.
Συγκριμένα, οι διατάξεις των παραγράφων (ε) και (στ) χρήζουν περαιτέρω αποσαφήνισης. Ειδικότερα, η διατύπωση «τη χρήση στατιστικών δεδομένων για σκοπούς διεξαγωγής τακτικών ή εκτάκτων ερευνών υγείας» δεν καθιστά σαφές εάν η Μονάδα θα διεξάγει η ίδια έρευνες υγείας, εάν θα υποστηρίζει τον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους ή απλώς θα αξιοποιεί δεδομένα υγείας που συγκεντρώνει από άλλους φορείς που συλλέγουν και καταγράφουν τέτοια δεδομένα. Στα περισσότερα σημεία, το Νομοσχέδιο φαίνεται να επικεντρώνεται κυρίως στη δευτερογενή χρήση διοικητικών δεδομένων, χωρίς να διευκρινίζει τον ρόλο της Μονάδας στην πρωτογενή συλλογή δεδομένων, όταν αυτή είναι αναγκαία για την κάλυψη κενών πληροφόρησης ή την υποστήριξη εθνικών στρατηγικών δημόσιας υγείας. Για τον λόγο αυτό, κρίνεται σκόπιμο να αποσαφηνιστεί ότι η Μονάδα δύναται όχι μόνο να συγκεντρώνει και να επεξεργάζεται δεδομένα που προέρχονται από υφιστάμενα αρχεία και συστήματα υγείας, αλλά και να συμβάλλει στη συλλογή πρωτογενών δεδομένων μέσω ερευνών υγείας, αυτοδίκαια ή σε συνεργασία με τη στατιστική Υπηρεσία, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την παρακολούθηση της υγείας του πληθυσμού και την κάλυψη κενών πληροφόρησης, όπως και την υποστήριξη εθνικών στρατηγικών δημόσιας υγείας.
Αντίστοιχα, η διατύπωση «την παροχή πληροφόρησης και την αξιοποίηση συγκεντρωτικών δεδομένων» παραμένει γενική και δεν συνδέεται ρητά με τον σκοπό της παραγωγής τεκμηρίωσης για τη λήψη αποφάσεων και τη χάραξη πολιτικής. Θα ήταν χρήσιμο να διευκρινιστεί ότι η παροχή πληροφόρησης και η αξιοποίηση των δεδομένων αποσκοπούν στην παρακολούθηση της υγείας του πληθυσμού, στην αξιολόγηση αναγκών και ανισοτήτων υγείας, στην υποστήριξη τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων και στη διαμόρφωση, εφαρμογή και αξιολόγηση πολιτικών δημόσιας υγείας.
Η σαφέστερη σύνδεση των αρμοδιοτήτων της Μονάδας με την τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής θα αναδείκνυε πληρέστερα τη στρατηγική της σημασία και θα ευθυγραμμιζόταν περισσότερο με τη διεθνή πρακτική αντίστοιχων οργανισμών και παρατηρητηρίων Δημόσιας Υγείας.
Περαιτέρω, η Μονάδα Παρακολούθησης Υγείας θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία ενός σύγχρονου Παρατηρητηρίου Δημόσιας Υγείας (Public Health Observatory), με αποστολή όχι μόνο τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων αλλά και την παραγωγή γνώσης για τη Δημόσια Υγεία (public health intelligence). Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμοδιότητές της θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ρητά την παρακολούθηση δεικτών υγείας, την ανίχνευση ανισοτήτων, την εκπόνηση προφίλ υγείας πληθυσμών και κοινοτήτων, την υποστήριξη τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής, καθώς και τη διάχυση των αποτελεσμάτων και των σχετικών μηνυμάτων τόσο προς τα κέντρα λήψης αποφάσεων όσο και προς το ευρύ κοινό.
Θα ήταν χρήσιμο να αναγνωρίζεται ρητά ως αρμοδιότητα της Μονάδας η διάχυση και δημοσιοποίηση πληροφοριών υγείας μέσω κατάλληλων εργαλείων πληροφόρησης και οπτικοποίησης δεδομένων. Διεθνώς, η «καλή πρακτική» είναι οι Μονάδες Παρακολούθησης Υγείας/ Παρατηρητήρια Δημόσιας Υγείας να λειτουργούν ως κόμβοι παραγωγής και διάδοσης γνώσης, καθιστώντας δείκτες υγείας, αναλύσεις και τεκμηριωμένα ευρήματα προσβάσιμα τόσο στους φορείς χάραξης πολιτικής και την ερευνητική κοινότητα όσο και στο ευρύ κοινό μέσω διαδικτυακών πυλών, διαδραστικών πινάκων ελέγχου (dashboards), θεματικών αναφορών και προφίλ υγείας πληθυσμών ή γεωγραφικών περιοχών.
Η λειτουργία αυτή συμβάλλει ουσιαστικά στη διαφάνεια, στην ενίσχυση του υγειονομικού εγγραμματισμού, στη λογοδοσία του συστήματος υγείας και στην προώθηση τεκμηριωμένου δημόσιου διαλόγου γύρω από ζητήματα υγείας και ανισοτήτων υγείας.
Ενδεικτική τροποποίηση:
(ε) «τη διεξαγωγή ή/και τον συντονισμό τακτικών ή εκτάκτων ερευνών υγείας, καθώς και τη συλλογή πρωτογενών δεδομένων όπου αυτό είναι αναγκαίο για την παρακολούθηση της υγείας του πληθυσμού.»
(στ) «την παραγωγή, διάχυση και αξιοποίηση πληροφοριών και δεικτών δημόσιας υγείας για σκοπούς παρακολούθησης της υγείας του πληθυσμού, τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής, ενημέρωσης της ερευνητικής κοινότητας και του κοινού, περιλαμβανομένης της ανάπτυξης κατάλληλων εργαλείων δημοσιοποίησης και οπτικοποίησης δεδομένων.»
Εκ μέρους της Κυπριακής Εταιρείας Επιδημιολογίας και Δημόσιας Υγείας
Σχόλιο επί του Άρθρου 5(β) και (γ) σε συνδυασμό με τον ορισμό των «Υπόχρεων Προσώπων»:
Οι αρμοδιότητες της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας, όπως περιγράφονται στο άρθρο 5(β) και (γ), βασίζονται στην υποβολή δεδομένων από τα «Υπόχρεα Πρόσωπα». Επομένως, η ασάφεια στον ορισμό του άρθρου 3 μεταφέρεται και στις διατάξεις του παρόντος άρθρου.
Στα «Υπόχρεα Πρόσωπα» δεν νοείται να περιλαμβάνονται και ακαδημαϊκά ή ερευνητικά ιδρύματα που τηρούν δεδομένα αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς, αφού θα μπορούσε να ερμηνευθεί ότι υποχρεούνται να διαβιβάζουν πρωτογενή ερευνητικά δεδομένα στη Μονάδα, γεγονός που εγείρει σοβαρά νομικά και δεοντολογικά ζητήματα.
Προτείνεται να αποσαφηνιστεί ότι ως «Υπόχρεα Πρόσωπα» νοούνται οι φορείς που τηρούν δεδομένα στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών υγείας, διοικητικών ή επίσημων στατιστικών σκοπών του συστήματος υγείας και ότι εξαιρούνται τα πρωτογενή δεδομένα που συλλέγονται στο πλαίσιο εγκεκριμένων ερευνητικών έργων από ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα – δες σχετικό σχόλιο στο άρθρο 3.