07 – ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Η Κύπρος συνεχίζει με την εφαρμογή καινοτόμων και πρότυπων δράσεων που θεωρούνται καλές πρακτικές.

Ενδεικτικά, σημειώνονται σειρά δράσεων που θεωρούνται ότι έχουν βελτιώσει τους δείκτες παρακολούθησης των υπηρεσιών που προσφέρονται για τα παιδιά.

7.1       Κέντρο Ημέρας «Η Παντών Χαρά»

Το 2022 ξεκίνησε πιλοτικά (για ένα έτος) η λειτουργία του πιο πάνω Πολυθεματικού Κέντρου με τη συνδιαχείριση των εφήβων με αγορά υπηρεσιών με απώτερο στόχο τις ολιστικές παρεμβάσεις στους τομείς:

• Κοινωνικής Φροντίδας
• Θεραπείας
• Εκπαίδευσης και
• Κοινωνικής Αποκατάστασης

Μετά τη θετική αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής στην αντιμετώπιση και πρόληψη των κρίσεων και επικίνδυνων συμπεριφορών που παρουσίαζε η συγκεκριμένη ομάδα στόχου, αποφασίστηκε η συνέχιση παροχής πολυθεματικών υπηρεσιών, μέσω χρηματοδότησης από το Σχέδιο Κρατικών Ενισχύσεων Ήσσοντος Σημασίας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Στο Κέντρο αυτό παρέχονται ολοκληρωμένες ημερήσιες υπηρεσίες σε παιδιά που παρουσιάζουν συμπεριφορές και συμπτώματα διαταραχής διαγωγής, προσαρμογής με παραβατική ή μη συμπεριφορά ή/και με πρόβλημα χρήσης / κατάχρησης ουσιών. Στο Κέντρο παραπέμπουν μόνο οι ΥΚΕ ή το Δικαστήριο με διάταγμα σύμφωνα

7.2 Κέντρο  Οικογενειακής Παρέμβασης και Στήριξης για τον Αυτισμό «ΑΚΤΙδΑ»

Το Κέντρο Οικογενειακής Παρέμβασης και Στήριξης για τον Αυτισμό «ΑΚΤΙδΑ» παρέχει υπηρεσίες σε παιδιά προσχολικής ηλικίας με διάγνωση Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος, καθώς και προς τις οικογένειες τους. Συγκεκριμένα παρέχει υπηρεσίες Ψυχολόγου προς τους γονείς και άλλα μέλη της οικογένειας, υπηρεσία Κατ΄οίκον Εκπαίδευσης προς το παιδί και τον κύριο φροντιστή του, καθώς και υπηρεσία κοινωνικής στήριξης.

Το Κέντρο «ΑΚΤΙδΑ» ακολουθεί οικογενειακοκεντρική, πολυθεματική και εξατομικευμένη προσέγγιση με στόχο τη βοήθεια και στήριξη της οικογένειας, ως σύνολο με την κατάρτιση οικογενειακού εξατομικευμένου πλάνου παρέμβασης. Το Κέντρο έχει σχεδιαστεί για να εξυπηρετεί περίπου 300 περιστατικά ετησίως, ενώ οι παραπομπές παιδιών έχουν ξεπεράσει τον αρχικό σχεδιασμό και οι παραπομπές αυξάνονται ετησίως. Το Κέντρο δύναται να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε κάθε οικογένεια για περίοδο 2 χρόνων.

7.3 Καλές Πρακτικές στα Θέματα Υγείας (Υπουργείο Υγείας)

7.3.1 Κέντρο για Παιδιά με Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές

Το Κέντρο για Παιδιά με Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές ιδρύθηκε το 2022 και λειτουργεί υπό τη Διεύθυνση Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας του Οργανισμού Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας (ΟΚΥπΥ).

Κύριες δραστηριότητες του Κέντρου Νευροαναπτυξιακών Διαταραχών (NDD):

• Πολυεπίπεδη θεραπευτική διαχείριση περιστατικών
• Συμβουλευτική και ψυχοεκπαίδευση γονέων
• Διασύνδεση και παραπομπή σε άλλες υπηρεσίες και εμπλεκόμενους φορείς

Όπως αναφέρθηκε, προωθείται και η συλλογή επιδημιολογικών δεδομένων (π.χ. συχνότητα και κατανομή των Νευροαναπτυξιακών Διαταραχών) και αξιοποίησή τους για ερευνητικούς σκοπούς. Το Κέντρο εστιάζει στην έγκαιρη αξιολόγηση, διάγνωση και πρώιμη θεραπευτική παρέμβαση για τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για την καλύτερη έκβαση τόσο του παιδιού όσο και της οικογένειας.

Μέσω του Κέντρου προσφέρονται ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας, ενώ αναπτύσσονται προγράμματα που ενισχύουν την ποιότητα ζωής και την υγεία των παιδιών με Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές και των οικογενειών τους. Επιπλέον, παρέχεται έγκαιρη τελική διάγνωση από όλους τους ειδικούς, ενώ το Κέντρο λειτουργεί ως «One-Stop Clinic», εξαλείφοντας καθυστερήσεις. Παράλληλα, προσφέρει ψυχοεκπαίδευση, συμβουλευτική και υποστήριξη στις οικογένειες, καθώς και δυνατότητα συχνών συναντήσεων για συζήτηση και επαναξιολόγηση κάθε περίπτωσης.

Καθώς η αρχική εστίαση του Υπουργείου Υγείας είναι η έγκαιρη διάγνωση και πρώιμη παρέμβαση στη ΔΑΦ, το Κέντρο εξετάζει παιδιά μέχρι την είσοδο στο δημοτικό σχολείο, έως 7 ετών, και δέχεται παραπομπές τόσο μέσω ΓεΣΥ όσο και από άτομα εκτός ΓεΣΥ.

Το Κέντρο διαθέτει εξειδικευμένη, διεπιστημονική ομάδα για την πρώιμη αξιολόγηση, διάγνωση και θεραπευτική παρέμβαση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, καθώς και για την υποστήριξη και καθοδήγηση των οικογενειών τους. Επιπλέον, το προσωπικό έχει λάβει εκπαίδευση στον τομέα των νευροαναπτυξιακών διαταραχών, αυξάνοντας τον αριθμό των επαγγελματιών με εξειδίκευση στις Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές και ενισχύοντας την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Συνολικά, 421 παιδιά έλαβαν υπηρεσίες του Κέντρου και πραγματοποιήθηκαν 5.991 επισκέψεις μέχρι τις 30 Απριλίου 2024. Παράλληλα, η δημιουργία του Κέντρου συνέβαλε, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του διαδικτύου, στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τις Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές, ιδιαίτερα τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος.

7.3.2 Πρόγραμμα Πρόληψης Νοσηλευτικής Υπηρεσίας «Εξέλιξις»

Το Πρόγραμμα «Εξέλιξις» είναι ένα Δημόσιο Πρόγραμμα Ψυχικής Υγείας της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Υγείας. Περιλαμβάνει στοχευμένες παρεμβάσεις και ανάπτυξη δεξιοτήτων για την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας απέναντι σε στρεσογόνες καταστάσεις και την πρόληψη επιβλαβών συμπεριφορών σε νέους 15–29 ετών στην Κύπρο. Πρόκειται για μια καινοτόμο για τα κυπριακά δεδομένα πρωτοβουλία, η οποία ξεκίνησε το 2020.

Το πρόγραμμα βασίζεται στη φιλοσοφία της εκπαίδευσης και προαγωγής της ψυχικής ανθεκτικότητας και υλοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας και τους εννέα μεγάλους δήμους της Κύπρου.

Το «ΕΞΕΛΙΞΙΣ» λειτουργεί στο πλαίσιο μνημονίου συνεργασίας με τους δήμους, προσφέροντας υπηρεσίες παραπομπής για θέματα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων, καθώς και ομάδες ενδυνάμωσης και δραστηριότητες για εφήβους και νέους σε σχολικό και κοινοτικό περιβάλλον, με στόχο την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης κοινοτικής προσέγγισης στην ψυχική υγεία.

Στο σχολικό περιβάλλον, το πρόγραμμα έχει υιοθετήσει το εργαλείο «Unplugged», ένα ευρωπαϊκό σχολικό πρόγραμμα πρόληψης της χρήσης ουσιών για μαθητές 12–14 ετών. Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε και αξιολογήθηκε μέσω τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης μελέτης σε 7 ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Βέλγιο, Αυστρία, Σουηδία, Ισπανία, Ελλάδα και Γερμανία) από ομάδα ευρωπαίων ειδικών δημόσιας υγείας και ερευνητών.

7.3.3 Έλεγχος Σκολίωσης σε Παιδιά Σχολικής Ηλικίας στην Κύπρο

Το Πρόγραμμα αυτό εξετάζει με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση παιδιών σχολικής ηλικίας με σκολίωση, ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη παρέμβαση.

Η εξέταση πραγματοποιείται από τους σχολικούς επισκέπτες υγείας σε συνεργασία με τη σχολική διεύθυνση. Αρχικά αποστέλλεται στους γονείς ή κηδεμόνες έντυπο συγκατάθεσης, συνοδευόμενο από σύντομη επεξήγηση της διαδικασίας. Εξετάζονται μόνο οι μαθητές για τους οποίους έχει υπογραφεί το έντυπο συγκατάθεσης και από τους δύο γονείς. Στη συνέχεια προγραμματίζεται ραντεβού για τη διενέργεια του ελέγχου εντός του σχολικού χώρου και κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου. Οι γονείς ή κηδεμόνες επιτρέπεται —και ενθαρρύνονται— να παρευρίσκονται κατά τη διαδικασία.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε μαθητές Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης Δημοτικού και σε όλους τους μαθητές Γυμνασίου. Επίσης απευθύνεται σε μαθητές που αναφέρουν πόνο στη μέση ή παρουσιάζουν ενδείξεις ύποπτες για σκολίωση.

Ο έλεγχος πραγματοποιείται με:

• Εργαλείο ελέγχου: «Adams forward bend test».
• Η πλάτη του παιδιού εξετάζεται προσεκτικά με παρατήρηση και με τη χρήση σκολιόμετρου.
• Ο μαθητής πρέπει να παραπεμφθεί για εξειδικευμένη φροντίδα (εξουσιοδοτημένος κλινικός) όταν:

-Η μέτρηση είναι 7° και άνω,

-Παρατηρείται ασυμμετρία ή προεξοχή κατά την εξέταση,
-Ο μαθητής αναφέρει πόνο στη μέση χωρίς εμφανή κλινικά σημεία ή προεξοχή.

Παρέχεται σύντομη ενημέρωση στο παιδί σχετικά με τα ευρήματα και τα επόμενα βήματα, ενώ οι γονείς/κηδεμόνες ενημερώνονται για τα αποτελέσματα και αποστέλλεται γραπτή παραπομπή για τα επόμενα στάδια. Ο Επισκέπτης Υγείας επικοινωνεί απευθείας με τους γονείς/κηδεμόνες για να διασφαλίσει την κατανόηση και αναγνώριση της ανάγκης για εξειδικευμένη φροντίδα.

Εάν δεν εντοπιστούν ευρήματα, παρέχεται σύντομη αλλά στοχευμένη συμβουλευτική στους μαθητές, ώστε να κατανοήσουν τους κινδύνους και τις ανησυχίες που σχετίζονται με τη σκολίωση. Προάγεται η άσκηση και η σωστή στάση σώματος, με έμφαση στην αποφυγή καθημερινών κινδύνων όπως υπέρβαρες σχολικές τσάντες, κακή στάση στο θρανίο κ.λπ.

Τέλος, προωθείται επανέλεγχος για μαθητές:

• 3–6 μήνες μετά την πρώτη εξέταση για περιπτώσεις με μέτρηση κάτω από 7° αλλά με ορατά σημεία.
• Σε περιπτώσεις όπου ο μαθητής δεν επισκέφθηκε εξειδικευμένο κλινικό μετά την παραπομπή, πραγματοποιείται δεύτερος έλεγχος 4–6 μήνες αργότερα και αποστέλλεται νέα γραπτή παραπομπή.

7.4 Χορηγήματα Στήριξης Παιδιών Υψηλού Κινδύνου (στη Φτώχια και παραμέληση) για Πρόληψη της Μετακίνησης από το Περιβάλλον τους και Ανάληψης της φροντίδας τους από το Κράτος

Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας έχουν εφαρμόσει το πιο πάνω Σχέδιο με στόχο τη στήριξη παιδιών υψηλού κινδύνου, ώστε να αποφεύγεται η μετακίνηση από το περιβάλλον τους και η ανάληψη της φροντίδας από το κράτος. Το Σχέδιο στοχεύει στην ενίσχυση πολιτικών στήριξης ευάλωτων παιδιών (στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για το Παιδί) με δυνατότητα παραχώρησης ποσό μέχρι €800 μηνιαίως για:

• Δίδακτρα φοίτησης παιδιού σε βρεφοπαιδοκομικό σταθμό μέχρι το ποσό των €250 μηνιαίως, ανά παιδί (νοουμένου ότι δε λαμβάνει άλλο σχετικό επίδομα)
• Δίδακτρα φοίτησης παιδιού σε Κέντρο Προστασίας και Απασχόλησης Παιδιών μέχρι το ποσό των €150 μηνιαίως, ανά παιδί (νοουμένου ότι δε λαμβάνει άλλο σχετικό επίδομα)
• Υπηρεσίες φροντίδας/παιδαγωγού (νοικοκυριό, φροντίδα, εκπαίδευση γονέων σε θέματα φροντίδας και νοικοκυριού) μέχρι το ποσό των €800 μηνιαίως, ανά οικογένεια (νοουμένου ότι δε λαμβάνει άλλο σχετικό επίδομα)
• Ποσό μέχρι €82,50 μηνιαίως, ανά παιδί, για ανάπτυξη ειδικών ενδιαφερόντων και εξωσχολικών δραστηριοτήτων.

Ενδεικτικά σημειώνεται ότι κατά το 2024 ποσό €27.486.25 επενδύθηκε στις πιο πάνω δράσεις, ενώ αντίστοιχα το 2025 το ποσό αυτό ανήλθε στα €218.099,00[1].

[1] Η παραχώρηση αυτών των Χορηγημάτων τέθηκε σε εφαρμογή το τέλος 7/2024 και για αυτό και παρουσιάζεται σημαντική αύξηση του κονδυλίου κατά το 2025, που ήταν σε πλήρη εφαρμογή το Σχέδιο.

Τέλος