03.04 – Δωρεάν και Αποτελεσματική Πρόσβαση στην Εκπαίδευση

3.4.1   Υπάρχουν επαρκή μέτρα για την πρόληψη και τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου; Παρέχεται εξατομικευμένη καθοδήγηση; (§ 7β)

O Μηχανισμός Τεχνικής Υποστήριξης (TSI) υποστήριξε ένα πρόγραμμα για την αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών και της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Συγκεκριμένες δράσεις που προέκυψαν από το πρόγραμμα αυτό βρίσκονται ήδη σε εφαρμογή. Οι κύριοι στόχοι του προγράμματος «Δράσεις Σχολικής και Κοινωνικής Ένταξης+» είναι:

• Η στήριξη του μαθητικού πληθυσμού που ζει κάτω από το όριο της Φτώχια ή βρίσκεται σε κίνδυνο Φτώχια και κοινωνικού αποκλεισμού
• Η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, μέσω του περιορισμού του κινδύνου κοινωνικού αποκλεισμού και περιθωριοποίησης
• Η διασφάλιση της κοινωνικής ευημερίας και η στήριξη των οικονομικά ασθενέστερων ομάδων του πληθυσμού
• Η υποστήριξη μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο και μαθητών που επηρεάστηκαν ιδιαίτερα από την οικονομική κρίση και την πανδημία COVID‑19
• Η βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων
• Η μείωση της σχολικής αποτυχίας και της παραβατικότητας
• Η μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου
• Η ενίσχυση της συμμετοχής των μαθητών σε εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης
• Η βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης

Για το σχολικό έτος 2025–2026, το πρόγραμμα εφαρμόζεται σε 189 σχολικές μονάδες όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης (56 νηπιαγωγεία, 98 δημοτικά σχολεία, 32 γυμνάσια/λύκεια και 3 τεχνικές σχολές), καλύπτοντας περίπου 24% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού. Πέντε εκπαιδευτικά προγράμματα στηρίζουν μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο, συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων.

Το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης και κατάρτισης παρουσιάζει αύξηση και βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ (11,3% έναντι 9,3% το 2024). Η ευαισθησία του δείκτη στις μεταβολές δείχνει ότι το φαινόμενο στην Κύπρο δεν εξαρτάται τόσο από τις εκπαιδευτικές πολιτικές, όσο από εξωγενείς παράγοντες, όπως η (παράτυπη και παράνομη) μετανάστευση.

Όσον αφορά τα μέτρα που λαμβάνονται, μπορούν να αναφερθούν τα εξής:

• Οι παρεμβάσεις επικεντρώνονται στον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και στη στήριξη των ομάδων με τον υψηλότερο κίνδυνο, όπως αλλοδαποί μαθητές, αγόρια και μαθητές με χαμηλές επιδόσεις.
• Περιλαμβάνουν αναθεώρηση των αναλυτικών προγραμμάτων για μείωση του φόρτου, ενίσχυση βασικών δεξιοτήτων και ευθυγράμμιση με τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης.
• Εισάγονται καινοτόμες εκπαιδευτικές διαδρομές, όπως ολοήμερα Λύκεια STEAM[1], τεχνικά σχολεία κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και ένα σύγχρονο σύστημα μαθητείας.

Η ενταξιακή εκπαίδευση ενισχύεται μέσω στοχευμένης στήριξης και ευκαιριών job‑shadowing.

Η Ειδική Εκπαίδευση μεταρρυθμίζεται για την προώθηση της ενταξιακής προσέγγισης, μέσω διαφοροποιημένου υλικού, κατάλληλα καταρτισμένου προσωπικού και ενισχυμένων υπηρεσιών υποστήριξης.

Συνολικά, οι πρωτοβουλίες στοχεύουν στη βελτίωση της ισότητας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την ενίσχυση της συμμετοχής των μαθητών σε ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα.

3.4.2   Υπάρχουν επαρκή μέτρα για τη στήριξη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και την αποφυγή αποκλεισμού τάξεων; (§ 7γ, § 7δ, § 7ε)

Προσφέρονται προγράμματα μάθησης και υποστήριξης για ασυνόδευτους ανηλίκους, υπηκόους τρίτων χωρών και μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο.

Ένα Εθνικό Ταμείο στηρίζει τις υποδομές ειδικής εκπαίδευσης και τα μέτρα προσβασιμότητας. Παράλληλα, η ενταξιακή εκπαίδευση για μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες προβλέπεται νομικά μέσω προσαρμογών και στοχευμένων μέτρων στήριξης, σύμφωνα με το εθνικό πλαίσιο για την Ειδική Εκπαίδευση.

Τα δημόσια σχολεία υποχρεούνται να παρέχουν ειδική εκπαιδευτική στήριξη και να εφαρμόζουν πρακτικές διαφοροποιημένης διδασκαλίας, όπως ρυθμίζεται μέσω των ετήσιων εγκυκλίων του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας. Στα σχολεία γενικής εκπαίδευσης, μέσω εξειδικευμένου εκπαιδευτικού προσωπικού, σχολικών βοηθών/φροντιστών και προσαρμογών στη σχολική τάξη, οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη συνεχή ενδυνάμωση της ικανότητας των εκπαιδευτικών να εφαρμόζουν ενταξιακές πρακτικές.

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου (ΠΙΚ) στηρίζει εκπαιδευτικούς και σχολεία όλων των βαθμίδων, παρέχοντας εργαστήρια επιμόρφωσης για την εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής και οργανώνοντας συνέδρια σε θέματα ρατσισμού, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυπριακής νοηματικής γλώσσας και αναλυτικών προγραμμάτων. Επιπλέον, υποστηρίζει τα σχολεία σε συναφή ζητήματα μέσω του Προγράμματος Επαγγελματικής Μάθησης, οργανώνει επιμορφωτικά σεμινάρια ενδοϋπηρεσιακής κατάρτισης σε επίπεδο σχολικής μονάδας, καθώς και σειρά απογευματινών σεμιναρίων προαιρετικής παρακολούθησης από εκπαιδευτικούς.

Ενδεικτικά, κατά τα σχολικά έτη 2023–2024 και 2024–2025, προσφέρθηκαν οι ακόλουθες ευκαιρίες επιμόρφωσης για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση:

• Αντιρατσιστική πολιτική του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας: Στάδια εφαρμογής και προκλήσεις στη διαχείριση ρατσιστικών περιστατικών
• Ομάδα υποστήριξης συνομηλίκων
• Σχολική παραβατικότητα και σχολικός εκφοβισμός – Διαχείριση κρίσεων και συγκρούσεων σε ζητήματα κοινωνικής τάξης, φύλου και εθνότητας
• Τεχνικές ενδυνάμωσης εκπαιδευτικών για τον σχολικό εκφοβισμό
• Η αναπηρία στην τάξη: Αντι-καταπιεστικές παιδαγωγικές στην εκπαίδευση
• «Ανασηκώνοντας την αυλαία της διαπολιτισμικότητας»: Προώθηση της διαπολιτισμικότητας και αντιμετώπιση του ρατσισμού μέσω του εκπαιδευτικού δράματος
• Αυτισμός
• «Κράτησε με Ασφαλή»: Προστασία παιδιών με αναπηρίες από τη σεξουαλική κακοποίηση
• Επιμόρφωση και υποστήριξη συνοδών παιδιών με αναπηρίες στην τάξη
• Οπτική αναπηρία

3.4.3   Παρέχονται δωρεάν σχολικά υλικά (συμπερ. ψηφιακού εξοπλισμού) για τα παιδιά που έχουν ανάγκη; (§ 7ζ, § 7η)

Τα υποχρεωτικά σχολικά υλικά, όπως σχολικά βιβλία, γραφική ύλη και τετράδια, παρέχονται δωρεάν στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όλοι οι μαθητές λαμβάνουν δωρεάν τα σχολικά τους βιβλία, συμπεριλαμβανομένων των βιβλίων ξένων γλωσσών, διασφαλίζοντας καθολική πρόσβαση στα βασικά μαθησιακά υλικά.

Τα προαιρετικά ολοήμερα δημοτικά σχολεία επιχορηγούνται με ποσό που καλύπτει τα λειτουργικά τους έξοδα, συμπεριλαμβανομένης της πρόνοιας για εκπαιδευτικό υλικό. Δεν επιβάλλονται τέλη στους μαθητές για εκπαιδευτικά υλικά και βιβλία.

Παρέχεται εφάπαξ ποσό €300 σε μαθητές ηλικίας 14–15 ετών από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος για την αγορά φορητού υπολογιστή. Επιπλέον, μαθητές οκτώ ετών από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος μπορούν να λάβουν €100 για την απόκτηση τάμπλετ.

Περαιτέρω, οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες λαμβάνουν δωρεάν εξειδικευμένο ατομικό τεχνολογικό ή βοηθητικό εξοπλισμό, κατόπιν αξιολόγησης και απόφασης των αρμόδιων επιτροπών, σύμφωνα με το εθνικό πλαίσιο για την Ειδική Εκπαίδευση.

 3.4.4   Παρέχεται δωρεάν μεταφορά προς τα σχολεία για τα παιδιά που έχουν ανάγκη; (§ 7ι)

Η μεταφορά για παιδιά οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα που διανύουν μεγάλες αποστάσεις από και προς το σχολείο επιχορηγείται.

Η μεταφορά είναι δωρεάν για τα παιδιά προδημοτικής και για τους μαθητές δημόσιων σχολείων που χρησιμοποιούν τα σχολικά λεωφορεία. Τα έξοδα μεταφοράς επιδοτούνται, ενώ παρέχεται δωρεάν μεταφορά με σχολικό λεωφορείο σε μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο και σε μαθητές από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος.

Οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούν σε ειδικές μονάδες ή σε ειδικά σχολεία δικαιούνται δωρεάν σχολική μεταφορά από και προς το σχολείο, όταν η τοποθέτησή τους γίνεται εκτός της εκπαιδευτικής τους περιφέρειας, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία για την Ειδική Εκπαίδευση και κατόπιν αποφάσεων των αρμόδιων επιτροπών. Η μεταφορά διασφαλίζεται είτε μέσω μέσων που οργανώνει το Υπουργείο είτε μέσω επιδόματος μεταφοράς προς γονείς/κηδεμόνες, βάσει καθορισμένων διαδικασιών, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφαλής και απρόσκοπτη πρόσβαση στη σχολική φοίτηση.

Όλοι οι μαθητές προδημοτικής και δημοτικής εκπαίδευσης στη δημόσια εκπαίδευση, των οποίων το δημόσιο σχολείο βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 2,4 χιλιομέτρων από τον τόπο διαμονής τους (και εφόσον φοιτούν στο σχολείο της εκπαιδευτικής τους περιφέρειας), δικαιούνται δωρεάν μεταφορά με σχολικά λεωφορεία.

Επιπλέον, έχει εφαρμοστεί πιλοτικό πρόγραμμα που καλύπτει 29 σχολεία σε όλη την Κύπρο, στο πλαίσιο του οποίου τα σχολικά λεωφορεία, ανεξαρτήτως απόστασης, μεταφέρουν τα παιδιά από το σπίτι στο σχολείο και αντίστροφα (Door‑to‑Door), μία υπηρεσία που στο παρόν έχει επεκταθεί και εξυπηρετεί πάνω από 1600 μαθητές.

[1] STEAM= Το STEAM στην εκπαίδευση είναι μια προσέγγιση στη μάθηση που χρησιμοποιεί την Επιστήμη, την Τεχνολογία, τη Μηχανική, τις Τέχνες και τα Μαθηματικά ως σημεία πρόσβασης για την καθοδήγηση της έρευνας, του διαλόγου και της κριτικής σκέψης των μαθητών.

Τέλος