03.02 – Δωρεάν και Αποτελεσματική Πρόσβαση στην Προσχολική Εκπαίδευση και Φροντίδα (ΠΕΦ), ηλικίες 0–3

3.2.1   Έχουν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί τα οικονομικά εμπόδια για τη συμμετοχή στην ΠΕΦ (π.χ. δίδακτρα, γεύματα, κόστος μεταφοράς και εκπαιδευτικού υλικού); (§ 7α)

Στα παιδιά των δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ παρέχεται δωρεάν φροντίδα.

Επίσης, το Σχέδιο Επιχορήγησης Διδάκτρων και Διατροφής, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ στο πλαίσιο του Προγράμματος Συνοχής, καλύπτει έως και 80% των διδάκτρων (συμπεριλαμβανομένων των γευμάτων) μέχρι €350 μηνιαίως, ανάλογα με το οικογενειακό εισόδημα, την ηλικία του παιδιού, τη σύνθεση της οικογένειας και τις ώρες φοίτησης.

Ένα σημαντικό κενό που υπήρχε μεταξύ παιδιών που δεν βρίσκονταν σε «Κίνδυνο Φτώχιας ή Κοινωνικού Αποκλεισμού» (AROPE) και παιδιών που βρίσκονταν σε «Κίνδυνο Φτώχια ή Κοινωνικού Αποκλεισμού» (AROPE)  στη συμμετοχή σε επίσημη φροντίδα έχει εν μέρει καλυφθεί μέσω του Νέου Σχεδίου Επιχορήγησης Διδάκτρων για Παιδιά ηλικίας 4 ετών έως το όριο της υποχρεωτικής προδημοτικής εκπαίδευσης. Το μηνιαίο επίδομα καλύπτει 100% των διδάκτρων για φοίτηση μεταξύ 7:45–13:05, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή άλλων κριτηρίων, με μέγιστο ποσό €130 ή €200 μηνιαίως για κάθε παιδί, ανάλογα με το αν φοιτά σε κοινοτικό ή ιδιωτικό νηπιαγωγείο αντίστοιχα.

Οι μεταρρυθμίσεις και η εισαγωγή αυτών των νέων Σχεδίων οδήγησαν σε σημαντική αύξηση της συμμετοχής των παιδιών στην ΠΕΦ, ιδιαίτερα των παιδιών κάτω των 3 ετών, υπερβαίνοντας τον στόχο της Βαρκελώνης για την Κύπρο για το 2030 (38,8%) κατά 1,4%. Συγκεκριμένα, το ποσοστό των παιδιών κάτω των 3 ετών που είναι εγγεγραμμένα στην ΠΕΦ αυξήθηκε από 30,2% το 2019 σε 40,2% το 2024. Τα παιδιά που είναι επιλέξιμα για το «Σχέδιο Επιχορήγησης Διδάκτρων και Διατροφής για παιδιά έως 4 ετών» λαμβάνουν και δωρεάν γεύματα[1].

Επίσης, η μεταφορά για παιδιά κάτω των 6 ετών στα σχολεία είναι δωρεάν.

3.2.2   Έχουν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί τα μη οικονομικά εμπόδια για τη συμμετοχή στην ΠΕΦ (συμπεριλαμβανομένων των ελλείψεων προσωπικού; (§ 7α)

Τόσο τα οικονομικά όσο και τα μη οικονομικά εμπόδια για τη συμμετοχή στην ΠΕΦ έχουν εντοπιστεί μέσω του διετούς Έργου με τίτλο «Στήριξη για την Επέκταση και τη Στρατηγική Ανάπτυξη της Προσχολικής Εκπαίδευσης και Φροντίδας στην Κύπρο», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη UNICEF, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Μηχανισμού Τεχνικής Υποστήριξης (TSI).

Όλα τα παραδοτέα του εν λόγω Έργου λήφθηκαν υπόψη κατά την προετοιμασία της Πρώτης Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Προσχολική Εκπαίδευση και Φροντίδα (ΠΕΦ), το οποίο υιοθετήθηκε πρόσφατα από το Υπουργικό Συμβούλιο, στις 10 Δεκεμβρίου 2025.

Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, προβλέπεται η δημιουργία τουλάχιστον εννέα (9) κέντρων φροντίδας παιδιών και/ή πολυδύναμων κέντρων φροντίδας, τα οποία θα απευθύνονται σε οικογένειες με παιδιά από τη γέννηση τους έως τριών ετών και οκτώ μηνών. Παράλληλα, προωθείται η συνέχιση υφιστάμενων πολιτικών που στοχεύουν στη διασφάλιση της παροχής προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και υψηλής ποιότητας κοινωνικών υπηρεσιών φροντίδας σε τοπικό επίπεδο, με τη συμμετοχή σχετικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων ΜΚΟ και τοπικών αρχών.

Με τον τρόπο αυτό ενισχύονται οι κρατικές προσπάθειες για την παροχή υπηρεσιών φροντίδας, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών πρώιμης παιδικής φροντίδας.

Στο πλαίσιο αυτό, το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας εφαρμόζει το Σχέδιο Κρατικών Ενισχύσεων για την παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, μέσω του οποίου ΜΚΟ και Τοπικές Αρχές μπορούν να λάβουν κρατική ενίσχυση, εφόσον πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, για την ανάπτυξη και λειτουργία ποιοτικών κοινωνικών προγραμμάτων φροντίδας, συμπεριλαμβανομένων υπηρεσιών πρώιμης παιδικής φροντίδας, σε τοπικό επίπεδο. Το Σχέδιο Κρατικών Ενισχύσεων δημοσιεύεται ετησίως και οι ΜΚΟ και Τοπικές Αρχές μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις για τη λειτουργία κοινωνικών προγραμμάτων φροντίδας.

Επιπλέον, παρέχεται τεχνική βοήθεια, καθοδήγηση και υποστήριξη στις ΜΚΟ και τις Τοπικές Αρχές που λαμβάνουν κρατική οικονομική ενίσχυση, μέσω των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών (Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας). Το 2024, διατέθηκε ποσό περίπου 3,5 εκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση 125 προγραμμάτων παιδικής φροντίδας. Αντίστοιχα το 2025 διατέθηκε πέραν των 3,4 εκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση 119 προγραμμάτων παιδικής φροντίδας.

3.2.3   Υπάρχουν επαρκή μέτρα για τη στήριξη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και την αποφυγή αποκλεισμού τάξεων; (§ 7γ, § 7δ, § 7ε)

Η έκθεση Eurydice 2025 καταδεικνύει ότι τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή αναπηρίες επωφελούνται σημαντικά από την τοποθέτηση εξειδικευμένου προσωπικού και από τη μείωση του μεγέθους των ομάδων. Επιπλέον, επισημαίνει ότι η αρχή της μη διάκρισης αποτυπώνεται ρητά στις πολιτικές εισδοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κύπρος έχει υιοθετήσει την αναθεωρημένη Εθνική Στρατηγική για την Αναπηρία 2018–2028 και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αναπηρία 2024–2028, καθώς και την Πρώτη Εθνική Στρατηγική και Σχέδιο Δράσης για τον Αυτισμό 2024–2028.

Νέα σχέδια που έχουν εφαρμοστεί προωθούν την ισότιμη πρόσβαση στην ΠΕΦ για παιδιά ηλικίας 0–3 ετών και στηρίζουν την ενταξιακή εκπαίδευση, καλύπτοντας έως και 80% των διδάκτρων, διευκολύνοντας έτσι την πρόσβαση των παιδιών, χωρίς διακρίσεις και περιορισμούς σε υπηρεσίες ΠΕΦ.

[1] Από τον Σεπτέμβριο του 2022, το «Σχέδιο Επιχορήγησης Διδάκτρων για Παιδιά έως 4 ετών», το οποίο συγχρηματοδοτείται από το ΕΚΤ+, παρέχει οικονομική στήριξη σε οικογένειες με μικρά παιδιά, επιχορηγώντας έως και 80% των διδάκτρων των επιλέξιμων μαθητών, βάσει εισοδηματικών κριτηρίων. Στόχος του Σχεδίου είναι η οικονομική ενίσχυση των οικογενειών με παιδιά προσχολικής ηλικίας, ώστε να διασφαλιστούν ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση.

Η επιχορήγηση κυμαίνεται από €50 έως €350 μηνιαίως, καλύπτοντας έως και 80% των μηνιαίων διδάκτρων και του κόστους σίτισης. Η δράση αυτή σημείωσε μεγάλη επιτυχία, καθώς 349 πάροχοι εντάχθηκαν στο Σχέδιο και επιχορηγήθηκαν τα δίδακτρα 7.792 επιλέξιμων παιδιών, με συνολικό κόστος €12 εκατομμύρια για το σχολικό έτος 2022–23.

Τον Ιούλιο του 2023, το Σχέδιο εφαρμόστηκε για δεύτερη χρονιά, με διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια, τα οποία αύξησαν τον αριθμό των επιλέξιμων παιδιών κατά 40%. Νέοι παιδοκομικοί σταθμοί και νηπιαγωγεία εντάχθηκαν στο Σχέδιο, φτάνοντας τους 357 συμβεβλημένους παρόχους και τα 10.596 επιλέξιμα παιδιά. Ο προϋπολογισμός του Σχεδίου αυξήθηκε επίσης στα €16 εκατομμύρια.

Τέλος