03.11 – Υψηλά πρότυπα εναλλακτικής φροντίδας

3.11.1 Υπάρχουν μέτρα για να διασφαλιστεί ότι εξετάζεται το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, καθώς και η συνολική του κατάσταση και οι ατομικές του ανάγκες, κατά την τοποθέτησή του σε εναλλακτική φροντίδα;

Σημειώνεται ότι η απομάκρυνση των παιδιών από το οικογενειακό τους περιβάλλον αποτελεί το έσχατο μέτρο για τη διασφάλιση της προστασίας του παιδιού και εφαρμόζεται μόνο όταν έχουν εξαντληθεί όλες οι άλλες προσπάθειες στήριξης της οικογένειας ώστε το παιδί να παραμείνει μαζί της. Οι λόγοι για τους οποίους τα παιδιά απομακρύνονται από το οικογενειακό τους περιβάλλον σχετίζονται κυρίως με σοβαρούς κινδύνους για τη φροντίδα και την προστασία τους. Η παραμονή στο σπίτι μπορεί να συνεπάγεται παραμέληση, κακοποίηση, εγκατάλειψη από γονείς ή κηδεμόνες ή ακατάλληλη γονική μέριμνα.

Η τοποθέτηση ενός παιδιού υπό τη φροντίδα της Διευθύντριας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας γίνεται μέσω Δικαστικού Διατάγματος. Το παιδί τοποθετείται, ανάλογα με τις εξατομικευμένες και εξειδικευμένες ανάγκες του, σε πρόγραμμα εναλλακτικής φροντίδας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας (π.χ. αναδοχή, ιδρυματική φροντίδα, πρόγραμμα ημιαυτόνομης διαβίωσης).

Για κάθε παιδί που βρίσκεται σε φροντίδα καταρτίζεται ατομικό σχέδιο φροντίδας, σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του παιδιού και με βάση το βέλτιστο συμφέρον του, σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Οι απόψεις των ίδιων των παιδιών λαμβάνονται υπόψη σε όλες τις διαδικασίες και κατά τον καθορισμό του βέλτιστου συμφέροντός τους.

Σημειώνεται ότι ο νέος νόμος περί υιοθεσίας βρίσκεται ακόμη σε εκκρεμότητα και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να δοθούν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεών του. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, αναμένεται να θεσπιστεί ξεχωριστός νόμος για την τοποθέτηση παιδιών σε εναλλακτική φροντίδα.

Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, το παιδί τοποθετείται σε πρόγραμμα εναλλακτικής φροντίδας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας (π.χ. αναδοχή, ιδρυματική φροντίδα, ημιαυτόνομη διαβίωση), ανάλογα με τις εξατομικευμένες και εξειδικευμένες ανάγκες του.

 3.11.2 Υπάρχουν μέτρα για τη διασφάλιση της μετάβασης από την ιδρυματική φροντίδα σε ποιοτική οικογενειακή φροντίδα;

Για κάθε παιδί που βρίσκεται σε ιδρυματική φροντίδα, καταρτίζεται ατομικό σχέδιο φροντίδας σύμφωνα με τις ανάγκες του. Στόχος είναι όλα τα παιδιά να έχουν φροντίδα σε οικογενειακό περιβάλλον, είτε μέσω τοποθέτησης σε ανάδοχη οικογένεια είτε μέσω επανένταξης στο φυσικό τους οικογενειακό περιβάλλον, εφόσον διασφαλίζεται το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Η συνεργασία με τους φυσικούς γονείς επιδιώκεται τόσο πριν όσο και μετά την απομάκρυνση του παιδιού από την οικογένεια, καθώς απώτερος στόχος είναι η στήριξη της οικογένειας ώστε να εξαλειφθούν οι λόγοι που οδήγησαν στην απομάκρυνση.

Οι απόψεις των ίδιων των παιδιών λαμβάνονται υπόψη σε όλες τις διαδικασίες και κατά τον καθορισμό του βέλτιστου συμφέροντός τους.

Σημειώνεται ότι ο νόμος «Περί Μεταχείρισης Παιδιών υπό τη Γονική Μέριμνα ή Επιμέλεια ή Φροντίδα της Διευθύντριας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας», ο οποίος αναφέρεται στην Έκθεση, βρίσκεται ακόμη σε εκκρεμότητα και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να δοθούν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή ή το περιεχόμενο των διατάξεων που θα περιλαμβάνονται στον νέο νόμο.

Όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία για την εναλλακτική φροντίδα, σημειώνεται ότι:

• 22% των παιδιών σε φροντίδα βρίσκονται σε ιδρυματική φροντίδα,
• 67% βρίσκονται σε ανάδοχη φροντίδα,
• 11% συμμετέχουν στο πρόγραμμα ημιαυτόνομης διαβίωσης.

Επιπλέον, για τους ασυνόδευτους ανήλικους υπό τη φροντίδα της Διευθύντριας των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας:

• 6% βρίσκονται σε ιδρυματική φροντίδα,
• 18% σε ανάδοχη φροντίδα,
• 75% στο πρόγραμμα ημιαυτόνομης διαβίωσης,
• 1% στο κέντρο υποδοχής.

3.11.3 Υπάρχουν επαρκή μέτρα για τη στήριξη της ανεξάρτητης διαβίωσης και κοινωνικής ένταξης παιδιών που εγκαταλείπουν την εναλλακτική φροντίδα;

Στο πλαίσιο της βελτίωσης της εναλλακτικής φροντίδας και της ομαλής μετάβασης στην ενηλικίωση, εφαρμόζονται τα ακόλουθα προγράμματα στην Κύπρο:

• Πρόγραμμα Ημιαυτόνομης Διαβίωσης:

Απευθύνεται σε εφήβους ηλικίας 16–18 ετών, με δυνατότητα παραμονής στο πρόγραμμα έως την ηλικία των 21 ετών. Παρέχει επιδοτούμενη στέγαση, σε συνδυασμό με ψυχοκοινωνική υποστήριξη και εκπαίδευση σε δεξιότητες ζωής. Η δυνατότητα παραμονής έως τα 21 έτη διασφαλίζει μια ασφαλή μετάβαση στην ενηλικίωση, την ανεξαρτησία και την κοινωνική ένταξη.

• Διεπιστημονική Ομάδα Εμπειρογνωμόνων:

Στο πλαίσιο συνεργασίας με ΜΚΟ, ομάδα αποτελούμενη από ψυχολόγους, παιδοψυχίατρους, λογοθεραπευτές, εργοθεραπευτές και άλλους ειδικούς πραγματοποιεί ολιστική αξιολόγηση των παιδιών (εφήβων) σε ιδρυματική φροντίδα και καταρτίζει εξατομικευμένο σχέδιο παρέμβασης για κάθε παιδί, ώστε να καλυφθούν οι ιδιαίτερες ανάγκες του. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η παιδοκεντρική προσέγγιση και διασφαλίζεται ότι οι παρεμβάσεις είναι στοχευμένες και αποτελεσματικές. Το πρόγραμμα είναι πλήρως επιχορηγούμενο από το κράτος.

• Σχέδιο Οικονομικής Στήριξης για Νέους που Εξέρχονται από τη Φροντίδα: Μέσω ειδικού σχεδίου παρέχεται οικονομική ενίσχυση σε νέους που εξέρχονται από τη φροντίδα, για ακαδημαϊκούς σκοπούς ή για την έναρξη μικρής επιχείρησης, υποστηρίζοντας την ομαλή μετάβασή τους στην ενηλικίωση, την κοινωνική ένταξη, την ενήλικη ζωή και την αγορά εργασίας.

Τέλος