10 – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ l: ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΟΔΗΓΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ l: ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΟΔΗΓΙΑ
Εφαρμογή του Διεθνή Κώδικα Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος (Code of Marketing of Breastmilk Substitutes), του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ)
Ο μητρικός θηλασμός αποτελεί μια μοναδική βιολογική και συναισθηματική βάση για την ανάπτυξη του παιδιού και για την υγεία τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού. Αναγνωρίζοντας ότι ο θηλασμός είναι η βιολογικά και κοινωνικά φυσιολογική μέθοδος διατροφής για βρέφη και μικρά παιδιά και αναγνωρίζοντας τους κινδύνους που ενέχονται σε ακατάλληλες πρακτικές σίτισης, συμπεριλαμβανομένης της περιττής και ακατάλληλης χρήσης υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αποφάσισε την εφαρμογή του Κώδικα Εμπορίας Υποκατάστατων μητρικού γάλακτος.
Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι η περιγραφή των βασικών προνοιών του Διεθνή Κώδικα Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος του ΠΟΥ (εφεξής Κώδικας) με σκοπό την πλήρη συμμόρφωση στο πλαίσιο εφαρμογής της Εθνικής Πολιτικής Προστασίας και Υποστήριξης του Μητρικού Θηλασμού στην Κύπρο και τις πρόνοιες της Πρωτοβουλίας για τα Φιλικά προς το Βρέφος Νοσοκομεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας .
Τι είναι ο Κώδικας του ΠΟΥ;
Ο Διεθνής Κώδικας Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος του ΠΟΥ υιοθετήθηκε το 1981 από τη Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας (WHA) για την προώθηση ασφαλούς και επαρκούς διατροφής για βρέφη, μέσω της προστασίας και προώθησης του θηλασμού και εξασφάλισης σωστής χρήσης υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, όταν αυτά είναι απαραίτητα.
Στόχος είναι η δημιουργία και διατήρηση ενός τέτοιου περιβάλλοντος μέσα στο οποίο οι μητέρες θα είναι σε θέση να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις για τις επιλογές διατροφής του βρέφους, χωρίς την επίδραση των εταιρειών/εμπόρων υποκατάστατων.
Μία από τις κύριες αρχές του Κώδικα αφορά στο ότι οι εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσο για την προώθηση υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, μπιμπερό ή θηλών. Μεταγενέστερες αποφάσεις της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας έχουν αποσαφηνίσει τον Κώδικα.

Ποια προϊόντα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κώδικα;
Ο Κώδικας εφαρμόζεται σε υποκατάστατα μητρικού γάλακτος (βρεφικά παρασκευάσματα) που διατίθενται στην αγορά με ή χωρίς τροποποίηση, για μερική ή ολική αντικατάσταση του μητρικού γάλακτος.
Ειδικές φόρμουλες για βρέφη με ειδικές ιατρικές ή διατροφικές ανάγκες εμπίπτουν επίσης στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα.
Δεδομένου ότι ο αποκλειστικός θηλασμός πρέπει να ενθαρρύνεται για 6 μήνες, οποιαδήποτε τροφή ή ποτό κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σύμφωνα με τον Κώδικα, είναι υποκατάστατο του μητρικού γάλακτος και επομένως καλύπτεται από τις πρόνοιές του. Αυτό περιλαμβάνει τσάι για βρέφη, χυμούς και νερό, καθώς και δημητριακά, επεξεργασμένα παιδικά γεύματα, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωματικών τροφών που χορηγούνται με μπουκάλι και άλλα προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο ή αντιπροσωπεύονται με άλλο τρόπο για χρήση πριν από τους έξι (6) μήνες ζωής του βρέφους.
Δεδομένου ότι η συνέχιση του θηλασμού πρέπει να ενθαρρύνεται για δύο χρόνια ή περισσότερο, οποιοδήποτε γαλακτοκομικό προϊόν φαίνεται να αντικαθιστά το μητρικό γάλα στη διατροφή του βρέφους μεταξύ έξι (6) μηνών και δύο (2) ετών, όπως η φόρμουλα «toddler» ή «growing up formula», επίσης θεωρούνται υποκατάστατα μητρικού γάλακτος και επομένως καλύπτονται από τον Κώδικα.
Ο Κώδικας ισχύει επίσης για μπιμπερό, θηλές και πιπίλες.

Ποιες είναι οι πρόνοιες του Κώδικα;
• όχι στη διαφήμιση υποκατάστατων μητρικού γάλακτος και άλλων σχετικών προϊόντων προς το κοινό,
• όχι στη χορήγηση δωρεάν δειγμάτων σε έγκυες, μητέρες ή τις οικογένειές τους από εταιρείες και διανομείς των υποκατάστατων,
• όχι στην προώθηση των υποκατάστατων μέσω άλλων μέσων όπως π.χ. ειδικές εκθέσεις, αφίσες, ημερολόγια, διανομή διαφημιστικού υλικού, εκπτωτικά κουπόνια, μείωση τιμών, ή ειδικές προσφορές,
• όχι στις δωρεές ή επιδοτούμενες προμήθειες υποκατάστατων ή σχετικών προϊόντων όπως πιπίλα, μπιμπερό σε οποιοδήποτε μέρος του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης,
• το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης να χρησιμοποιεί την κανονική διαδικασία προκήρυξης προσφορών ή/και προμήθειας υποκατάστατων, και να μην δίνει δωρεάν δείγματα ή σε μειωμένο κόστος υποκατάστατα ακόμα και για βρέφη όπου ενδείκνυται ιατρικά να μην θηλάσουν,
• προσωπικό που προέρχεται από εταιρείες υποκατάστατων, απαγορεύεται να επικοινωνεί, να έρχεται σε επαφή άμεσα ή έμμεσα ή να συμβουλεύει έγκυες ή μητέρες,
• όχι σε δώρα ή προσωπικά δείγματα ή προσφορές υποκατάστατων και σχετικών προϊόντων σε εργαζόμενους στον τομέα της υγείας σε οποιοδήποτε μέρος του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης,
• όχι σε εικόνες βρεφών ή άλλων εικόνων ή τεχνητά εξιδανικευμένων κειμένων σίτισης βρεφών σε ετικέτες υποκατάστατων και σχετικών προϊόντων,
• όλα τα μηνύματα σε υποκατάστατα μητρικού γάλακτος και συμπληρωματικές τροφές θα πρέπει πάντα να περιλαμβάνουν δήλωση για την ανάγκη συνέχισης του μητρικού θηλασμού μέχρι τα 2 έτη και ότι καμία συμπληρωματική τροφή δεν δίνεται στο βρέφος πριν τη συμπλήρωση των 6 μηνών,
• η οποιαδήποτε πληροφόρηση προς τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας για τα υποκατάστατα περιορίζεται σε επιστημονικά και τεκμηριωμένα ζητήματα,
• οι πληροφορίες σχετικά με την τεχνητή διατροφή πρέπει να εξηγούν την αξία του μητρικού θηλασμού και τους κίνδυνους για την υγεία που συνδέονται με τεχνητή σίτιση και το κόστος χρήσης τεχνητής σίτισης,
• όλα τα προϊόντα πρέπει να είναι υψηλής ποιότητας και ακατάλληλα προϊόντα, όπως το ζαχαρούχο συμπυκνωμένο γάλα, δεν πρέπει να προωθούνται για τη διατροφή των παιδιών.

Ποιος είναι «εργαζόμενος του τομέα υγείας» για τους σκοπούς του Κώδικα;
Σύμφωνα με τον Κώδικα, κάθε άτομο που εργάζεται στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, είτε επαγγελματίες ή μη επαγγελματίες, συμπεριλαμβανομένων των εθελοντών και μη αμειβόμενων εργαζομένων, σε δημόσια ή ιδιωτική πρακτική, θεωρούνται επαγγελματίες του τομέα της Υγείας.
Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, οι ιατροί, οι νοσηλευτές, οι μαίες, οι διαιτολόγοι, οι φυσιοθεραπευτές, οι φαρμακοποιοί αλλά και οι βοηθοί υγειονομικής περίθαλψης, οι υπεύθυνοι καθαριότητας, οι κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, το βοηθητικό ή υποστηρικτικό προσωπικό ενός νοσηλευτηρίου, όλοι περιλαμβάνονται στον κατάλογο των εργαζόμενων του τομέα υγείας.

Ποιες είναι οι αρμοδιότητες του νοσοκομείου και των εργαζόμενων του τομέα της υγείας στο πλαίσιο του Κώδικα;
1. Ενθαρρύνουν και προστατεύουν τον θηλασμό. Εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας που συμμετέχουν στη φροντίδα μητέρας και στη βρεφική διατροφή, πρέπει να εξοικειωθούν με τις ευθύνες τους που απορρέουν από τον Κώδικα και να είναι σε θέση να εξηγήσουν τα εξής:
o τη σημασία και την ανωτερότητα του θηλασμού,
o τον ρόλο της μητρικής διατροφής για τον θηλασμό,
o την κατάλληλη προετοιμασία της μητέρας για θηλασμό και τη συνέχισή και διατήρησή του,
o την αρνητική επίδραση που θα έχει στον θηλασμό η εισαγωγή μερικής συμπληρωματικής διατροφής με υποκατάστατο,
o τη δυσκολία αναστροφής τυχόν απόφασης της μητέρας να μη θηλάσει,
o όπου απαιτείται, σωστή χρήση της βρεφικής φόρμουλας, είτε αυτή παρασκευάζεται βιομηχανικά είτε στο σπίτι.
2. Κατά την παροχή πληροφοριών σχετικά με τη χρήση του υποκατάστατου, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας πρέπει να είναι σε θέση να εξηγήσουν:
o τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις χρήσης του,
o τους κινδύνους για την υγεία λόγω των υποκατάστατων και άλλων ακατάλληλων τροφίμων ή μεθόδων σίτισης, και
o τους κινδύνους για την υγεία της περιττής ή ακατάλληλης χρήσης υποκατάστατων μητρικού γάλακτος ή άλλων υποκατάστατων.
3. Βεβαιώνονται ότι, το κέντρο παροχής υγειονομικής περίθαλψης δεν χρησιμοποιείται για την προβολή προϊόντων εντός του πεδίου εφαρμογής του Κώδικα όπως αφίσες ή άλλα έντυπα συμπεριλαμβανομένων και των λογότυπων των εταιρειών παρασκευής υποκατάστατων.
4. Βεβαιώνονται ότι, οι συσκευασίες υποκατάστατων και άλλων αναλωσίμων που αγοράζονται από το κέντρο παροχής υγειονομικής περίθαλψης δεν εμφανίζονται ή είναι ορατές στις μητέρες.
5. Απορρίπτονται τυχόν δώρα που προσφέρονται από κατασκευαστές ή διανομείς υποκατάστατων, συμπεριλαμβανομένων οποιωνδήποτε μέσων διαφήμισης όπως φλυτζάνια, στυλό, προϊόντα ψυχαγωγίας ή υποστήριξης του βρέφους, κοκ.
6. Αρνούνται την προσφορά δειγμάτων (δηλαδή μεμονωμένων ή μικρών ποσοτήτων) υποκατάστατων ή άλλων προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα, ή εξοπλισμού ή σκευών, εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για σκοπούς επαγγελματικής αξιολόγησης ή για τη διενέργεια έρευνας σε θεσμικό επίπεδο.
7. Δεν χορηγούνται ποτέ και σε καμία περίπτωση δείγματα σε εγκύους, σε μητέρες βρεφών και μικρών παιδιών ή σε μέλη των οικογενειών τους.
8. Οι επαγγελματίες υγείας οφείλουν να αποκαλύπτουν οποιαδήποτε συνεισφορά γίνεται από κατασκευαστή ή διανομέα για υποτροφίες, μελέτες, έρευνα, συμμετοχή επαγγελματιών σε συνέδρια/εκπαιδεύσεις ή για σκοπούς διαχείρισης της υγειονομικής μονάδας.

Τι επιτρέπεται στη διαφήμιση;
1. Δεν είναι αποδεκτές: διαφημίσεις για παρασκευάσματα πρώτης αλλά και δεύτερης βρεφικής ηλικίας, βρεφικά γάλατα, χυμούς και τσάι, μπιμπερό, θηλές και ασπίδες θηλών.
2. Συμπληρωματικά τρόφιμα απογαλακτισμού: Χωρίς δείγματα.
Η διαφήμιση μπορεί να είναι αποδεκτή αλλά πρέπει να είναι ξεκάθαρο στο αντίγραφο ή στον τίτλο ότι ο απογαλακτισμός ξεκινά μετά τον 6ο μήνα. Πρέπει να δηλώνει ξεκάθαρα την ανωτερότητα του μητρικού θηλασμού, τους κινδύνους χρήσης τεχνητής διατροφής καθώς και οδηγίες χρήσης του υποκατάστατου. Δεν πρέπει να υπάρχει αντίγραφο, εικόνα ή επικεφαλίδα ότι προτείνεται πριν τους έξι (6) μήνες.

3. Αντλίες μαστού: Αποδεκτές.
Οι διαφημίσεις δεν πρέπει να περιλαμβάνουν αρνητικές εικόνες του θηλασμού. Διαφημίσεις για αντλίες μαστού οι οποίες προωθούνται από συγκεκριμένες εταιρείες μπιμπερό, πιπίλα ή τεχνητές θηλές δεν είναι αποδεκτές. Εταιρείες που παράγουν επίσης μπιμπερό, πιπίλες ή τεχνητές θηλές καθώς και αντλίες μαστού δεν πρέπει να κάνουν αναφορά σε αυτά στις διαφημίσεις τους για αντλίες μαστού.
4. Επιθέματα στήθους: Αποδεκτά
Νοουμένου ότι δεν έχουν αναφορές ή απεικονίσεις αρνητικές προς τον θηλασμό
5. Κρέμες θηλών, σπρέι θηλών, κτλ..: Δεν είναι συνήθως αποδεκτά.
Αγγελίες για μερικά προϊόντα αυτού του είδους μπορεί να είναι κατάλληλα όταν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις ότι δεν παρεμβαίνουν στον επιτυχημένο θηλασμό και η παρεχόμενη ενημέρωση δεν πρέπει:
o να είναι αρνητική με οποιονδήποτε τρόπο ως προς τον θηλασμό, άμεσα και έμμεσα
o να μην περιλαμβάνει ισχυρισμούς ότι το προϊόν μπορεί να αποτρέψει πληγές ή σπασμένες θηλές
o να δηλώνει με σαφήνεια ότι η σωστή τοποθέτηση και προσκόλληση του βρέφους στο στήθος είναι ο τρόπος πρόληψης και θεραπείας των πληγών ή των σπασμένων θηλών
o να περιέχει μόνο κλινικά τεκμηριωμένους ισχυρισμούς σε σχέση με την ικανότητα του προϊόντος να καταπραΰνει τις ερεθισμένες θηλές ή να βοηθά στην επούλωση πληγών
o να μην συνιστάται η τακτική χρήση.

6. Η διαφήμιση που απευθύνεται σε μητέρες δεν πρέπει με κανένα τρόπο άμεσα ή έμμεσα να υπαινίσσεται ότι πρέπει να καταναλώνει οποιοδήποτε συγκεκριμένο φαγητό ή ποτό για να μπορεί να θηλάσει .
7. Άλλες διαφημίσεις δεν πρέπει να είναι αρνητικές προς τον θηλασμό ή να παρουσιάζουν τη σίτιση με μπιμπερό ως κανόνα για όλα τα βρέφη/παιδιά. Παραδείγματα προσβλητικών διαφημίσεων σε αυτήν την περιοχή θα ήταν αυτές που χρησιμοποιούν απεικονίσεις ενός «τυπικού» περιβάλλοντος για το μωρό με μπουκάλια, πιπίλες, τεχνητές θηλές, βρεφικά σκευάσματα, κοκ .
8. Οποιοδήποτε άρθρο θα πρέπει να είναι ακριβές και θετικό για τον θηλασμό και να αντικατοπτρίζει τις αρχές των παραπάνω οδηγιών. Συνιστάται η σύνταξη να είναι συμβατή με τις αρχές της Φιλικής Πρωτοβουλίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF όπως η επαφή δέρμα με δέρμα, η συνδιαμονή μητέρας – νεογνού και ο μητρικός θηλασμός στη βάση ζήτησης.

Τέλος