02 – Νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026»

Το προτεινόμενο νομοσχέδιο επιχειρεί έναν αναγκαίο εκσυγχρονισμό της υφιστάμενης νομοθεσίας, κυρίως μέσω της αντικατάστασης παλαιότερων όρων, όπως «παιδί με ειδικές ανάγκες», «συνηθισμένο σχολείο» και «ειδική μονάδα», με νεότερες διατυπώσεις, όπως «παιδί με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες», «γενικό σχολείο» και «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης». Η αλλαγή αυτή είναι θετική, καθώς απομακρύνει μέρος της παλαιότερης ορολογίας και επιχειρεί να ευθυγραμμίσει το πλαίσιο με σύγχρονες αντιλήψεις.
Το νομοσχέδιο εξακολουθεί να κινείται κυρίως μέσα στη λογική της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης και όχι σε μια ολοκληρωμένη λογική ενιαίας και συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Δεν κατοχυρώνεται ρητά ότι το γενικό σχολείο αποτελεί τον φυσικό και πρωταρχικό χώρο φοίτησης όλων των παιδιών, με την υποχρέωση του κράτους να παρέχει τις αναγκαίες προσαρμογές, υποστηρίξεις, μέσα και διευκολύνσεις.
Επομένως, η βασική εισήγηση είναι το νομοσχέδιο να ενισχυθεί με σαφή αρχή ότι η εκπαίδευση των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες πρέπει να οργανώνεται πρωτίστως μέσα στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, με στόχο την ισότιμη συμμετοχή τους στη σχολική ζωή. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος η μεταρρύθμιση να παραμείνει κυρίως ορολογική και διοικητική, χωρίς ουσιαστικό μετασχηματισμό της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας.
Άρθρο 1 — Συνοπτικός τίτλος
Προβληματισμός
Ο νέος τίτλος είναι βελτιωμένος σε σχέση με την παλαιότερη αναφορά σε «παιδιά με ειδικές ανάγκες». Ωστόσο, εξακολουθεί να παρουσιάζει το νομοθέτημα ως νόμο που αφορά μια ειδική κατηγορία παιδιών και όχι ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου ενιαίας ή συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Από τον τίτλο απουσιάζει η έννοια της συμπερίληψης, παρόλο που η δημόσια διαβούλευση αναφέρει ότι σκοπός είναι η προώθηση μιας πιο συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να εξεταστεί η προσθήκη αναφοράς στην ενιαία ή συμπεριληπτική εκπαίδευση στον τίτλο ή, τουλάχιστον, σε εισαγωγική διάταξη του Νόμου.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο παρών Νόμος αποσκοπεί στην κατοχύρωση του δικαιώματος των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε ποιοτική, προσβάσιμη και συμπεριληπτική εκπαίδευση στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, με την παροχή των αναγκαίων υποστηρίξεων, εύλογων προσαρμογών και διευκολύνσεων».

Άρθρο 2 — Ορισμοί
Προβληματισμός
Το άρθρο 2 είναι από τα σημαντικότερα άρθρα του νομοσχεδίου, γιατί καθορίζει τη φιλοσοφία του. Η αντικατάσταση των όρων είναι θετική, όμως ορισμένοι νέοι ορισμοί χρειάζονται ενίσχυση.
Ο ορισμός του «γενικού σχολείου» είναι καθαρά περιγραφικός. Δεν αναφέρει ότι το γενικό σχολείο αποτελεί τον βασικό χώρο εκπαίδευσης και συμμετοχής των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Ο ορισμός του «παιδιού με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» παραμένει σε μεγάλο βαθμό εστιασμένος στη δυσκολία του παιδιού. Δεν αναδεικνύει επαρκώς ότι οι εκπαιδευτικές ανάγκες προκύπτουν και από τα εμπόδια του σχολικού περιβάλλοντος, όπως η έλλειψη προσβασιμότητας, υποστηρικτικού προσωπικού, διαφοροποιημένης διδασκαλίας ή κατάλληλων μέσων.
Ο ορισμός του «προγράμματος ενισχυμένης στήριξης» είναι επίσης πολύ γενικός. Δεν διασφαλίζει ότι το πρόγραμμα αυτό θα λειτουργεί ως μέσο συμπερίληψης και όχι ως νέα ονομασία της ειδικής μονάδας.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ενισχυθούν οι ορισμοί ως εξής:
Για το «γενικό σχολείο»:
«Γενικό σχολείο σημαίνει σχολείο του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, δημόσιο, κοινοτικό ή ιδιωτικό, το οποίο αποτελεί τον βασικό χώρο φοίτησης, συμμετοχής και εκπαίδευσης όλων των παιδιών, περιλαμβανομένων των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με την παροχή των αναγκαίων υποστηρίξεων και εύλογων προσαρμογών».
Για το «παιδί με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες»:
Να προστεθεί ότι οι ανάγκες του παιδιού αξιολογούνται όχι μόνο με βάση ατομικές δυσκολίες, αλλά και με βάση τα εμπόδια που υπάρχουν στο φυσικό, μαθησιακό, κοινωνικό, επικοινωνιακό και οργανωτικό περιβάλλον του σχολείου.
Για το «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης»:
«Πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης σημαίνει οργανωμένη εκπαιδευτική ή άλλη υποστήριξη που παρέχεται σε παιδί που φοιτά σε γενικό σχολείο, με σκοπό τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή του στη γενική τάξη και στη συνολική σχολική ζωή, και όχι τη δημιουργία χωριστού ή παράλληλου πλαισίου φοίτησης».
Άρθρο 3 — Οριζόντια αντικατάσταση όρων
Προβληματισμός
Η οριζόντια αντικατάσταση όρων είναι αναγκαία για λόγους συνοχής. Ωστόσο, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η αλλαγή να παραμείνει απλή μετονομασία. Ειδικά η αντικατάσταση της «ειδικής μονάδας» με το «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης» δεν αρκεί, εάν δεν αλλάξει και ο τρόπος λειτουργίας της δομής.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ερμηνευτική ή μεταβατική διάταξη που να διευκρινίζει ότι η αντικατάσταση των όρων συνεπάγεται αλλαγή στη φιλοσοφία και στη λειτουργία των σχετικών δομών.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η αντικατάσταση του όρου “ειδική μονάδα” με τον όρο “πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης” δεν νοείται ως απλή μετονομασία υφιστάμενης δομής, αλλά ως αναδιοργάνωση της παρεχόμενης στήριξης με σκοπό την ενίσχυση της συμμετοχής του παιδιού στη γενική τάξη και στο γενικό σχολικό περιβάλλον».
Άρθρο 4 — Φοίτηση σε ειδικό σχολείο ή αλλού
Προβληματισμός
Το άρθρο 4 προβλέπει ότι η φοίτηση παιδιού σε ειδικό σχολείο ή οπουδήποτε αλλού απαγορεύεται, εκτός στην έκταση και για όσο χρόνο αποφασίζεται σύμφωνα με τον Νόμο. Η πρόνοια αυτή είναι θετική στον βαθμό που περιορίζει την αυθαίρετη απομάκρυνση παιδιού από το γενικό σχολείο.
Ωστόσο, δεν κατοχυρώνει ρητά ότι η φοίτηση στο γενικό σχολείο είναι η πρώτη και βασική επιλογή. Επίσης, η φράση «ή οπουδήποτε αλλού» είναι πολύ ευρεία και χρειάζεται σαφή περιορισμό.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι η φοίτηση εκτός γενικού σχολείου επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, με πλήρη αιτιολόγηση και αφού προηγουμένως εξεταστούν όλες οι δυνατότητες στήριξης στο γενικό σχολείο.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η εκπαίδευση παιδιού με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες παρέχεται κατά προτεραιότητα στο γενικό σχολείο, με τις αναγκαίες υποστηρίξεις, εύλογες προσαρμογές, μέσα και διευκολύνσεις. Φοίτηση σε ειδικό σχολείο ή σε άλλο χώρο εκτός γενικού σχολείου επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, με πλήρως αιτιολογημένη απόφαση και αφού τεκμηριωθεί ότι έχουν εξεταστεί όλες οι δυνατότητες υποστήριξης του παιδιού στο γενικό σχολείο».
Άρθρο 5 — Παραπομπή στην Επαρχιακή Επιτροπή
Προβληματισμός
Η πρόνοια για συγκατάθεση των γονέων όταν η παραπομπή γίνεται από τρίτο πρόσωπο είναι θετική. Ωστόσο, η απαίτηση η παραπομπή να συνοδεύεται από βεβαίωση ιατρού, ψυχολόγου ή λογοθεραπευτή μπορεί να δημιουργήσει καθυστερήσεις ή ανισότητες, ειδικά για οικογένειες που δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε ειδικούς.
Υπάρχει επίσης κίνδυνος να ενισχυθεί μια ιατροκεντρική αντίληψη, όπου η εκπαιδευτική ανάγκη αναγνωρίζεται κυρίως μέσω εξωτερικής διάγνωσης και όχι μέσω της παιδαγωγικής παρατήρησης και αξιολόγησης του σχολείου.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να διατηρηθεί η δυνατότητα προσκόμισης βεβαίωσης ειδικού, αλλά να μην αποτελεί απόλυτο εμπόδιο για την έναρξη της διαδικασίας.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η παραπομπή δύναται να συνοδεύεται από βεβαίωση ιατρού, ψυχολόγου, λογοθεραπευτή ή άλλου αρμόδιου ειδικού, χωρίς η απουσία τέτοιας βεβαίωσης να εμποδίζει την αρχική εξέταση της περίπτωσης, εφόσον τεκμηριώνεται από το σχολείο ή τον γονέα ανάγκη διερεύνησης και παροχής υποστήριξης».
Άρθρο 6 — Προθεσμία παραπομπών μέχρι τέλος Ιανουαρίου
Προβληματισμός
Η πρόνοια για παραλαβή παραπομπών μέχρι τέλος Ιανουαρίου μπορεί να βοηθήσει στον προγραμματισμό της επόμενης σχολικής χρονιάς. Ωστόσο, δεν πρέπει να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποκλεισμού ή καθυστέρησης για παιδιά των οποίων οι ανάγκες εντοπίζονται μετά τον Ιανουάριο.
Η εξαίρεση για «σοβαρά και έκτακτα περιστατικά» είναι χρήσιμη, αλλά παραμένει αόριστη. Δεν πρέπει να απαιτείται να χαρακτηριστεί μια περίπτωση ως «σοβαρή και έκτακτη» για να λάβει ένα παιδί βασική ή προσωρινή στήριξη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για προσωρινά ή άμεσα μέτρα στήριξης κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η προθεσμία υποβολής παραπομπών δεν αποκλείει την εξέταση περιπτώσεων και τη λήψη προσωρινών ή άμεσων μέτρων στήριξης κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, όταν εντοπίζονται εκπαιδευτικές ανάγκες που επηρεάζουν τη φοίτηση, συμμετοχή ή πρόοδο του παιδιού».
Άρθρο 7 — Πολυθεματική ομάδα αξιολόγησης/επαναξιολόγησης
Προβληματισμός
Η πρόβλεψη πολυθεματικής ομάδας είναι θετική, διότι η αξιολόγηση των αναγκών ενός παιδιού δεν πρέπει να γίνεται μονοδιάστατα. Ωστόσο, η διατύπωση φαίνεται να αφορά παιδιά προδημοτικής και δημοτικής εκπαίδευσης. Αυτό δημιουργεί προβληματισμό για τη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική Εκπαίδευση.
Η συμπερίληψη αφορά όλες τις βαθμίδες. Οι μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου, Λυκείου και ΤΕΣΕΚ έχουν επίσης ανάγκη πολυθεματικής, παιδαγωγικής και λειτουργικής αξιολόγησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να επεκταθεί ρητά η πρόνοια σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο Υπουργός ορίζει, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε βαθμίδας εκπαίδευσης, πολυθεματικές ομάδες αξιολόγησης και επαναξιολόγησης για παιδιά προδημοτικής, δημοτικής, μέσης γενικής και μέσης τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης».
Άρθρο 8 — Απόφαση Επαρχιακής Επιτροπής και συγκατάθεση για ειδικό σχολείο
Προβληματισμός
Η πρόνοια για ενημέρωση του γονέα σχετικά με το δικαίωμά του για γραπτή συγκατάθεση φοίτησης του παιδιού σε ειδικό σχολείο είναι σημαντική. Ωστόσο, η συγκατάθεση πρέπει να είναι πραγματικά ενημερωμένη και όχι τυπική.
Επιπλέον, η επαναξιολόγηση μετά από ένα έτος φοίτησης στη γενική τάξη μπορεί να είναι θετική, εφόσον έχει στόχο τη βελτίωση της στήριξης. Υπάρχει όμως κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί ως μηχανισμός μετακίνησης του παιδιού εκτός γενικής τάξης, ιδιαίτερα αν το παιδί δεν έλαβε προηγουμένως επαρκή στήριξη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι η συγκατάθεση του γονέα δίνεται μόνο μετά από πλήρη ενημέρωση για όλες τις εναλλακτικές επιλογές και τις δυνατότητες στήριξης στο γενικό σχολείο.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η γραπτή συγκατάθεση του γονέα για φοίτηση σε ειδικό σχολείο παρέχεται μόνο μετά από πλήρη και κατανοητή ενημέρωση για τις δυνατότητες φοίτησης και στήριξης στο γενικό σχολείο, τις διαθέσιμες εύλογες προσαρμογές, τις εναλλακτικές διευθετήσεις και τις συνέπειες κάθε επιλογής».
Να προστεθεί επίσης:
«Η επαναξιολόγηση μετά από ένα έτος φοίτησης στη γενική τάξη αποσκοπεί πρωτίστως στην ενίσχυση της συμμετοχής και υποστήριξης του παιδιού στο γενικό σχολείο. Οποιαδήποτε εισήγηση για περιορισμό της συμμετοχής στη γενική τάξη ή φοίτηση εκτός γενικού σχολείου πρέπει να αιτιολογείται ειδικά και να τεκμηριώνει ότι προηγουμένως εφαρμόστηκαν επαρκείς υποστηρίξεις και εύλογες προσαρμογές».
Άρθρο 9 — Αντικατάσταση «έκθεσης» με «απόφαση»
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της «έκθεσης» με «απόφαση» ενισχύει τον διοικητικό χαρακτήρα της πράξης. Αυτό μπορεί να είναι θετικό, εφόσον η απόφαση είναι σαφής, δεσμευτική και εφαρμόσιμη.
Ωστόσο, όταν μια πράξη χαρακτηρίζεται ως απόφαση, πρέπει να συνοδεύεται από πλήρεις εγγυήσεις: αιτιολόγηση, πρόσβαση στα στοιχεία, ακρόαση γονέα και παιδιού, δικαίωμα υποβολής παραστάσεων και δυνατότητα ένστασης ή προσφυγής.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητή πρόνοια ότι κάθε απόφαση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και πλήρως αιτιολογημένη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κάθε απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής είναι γραπτή, εξατομικευμένη, πλήρως αιτιολογημένη και ελέγξιμη, αναφέρει τα στοιχεία που λήφθηκαν υπόψη, τις εναλλακτικές επιλογές που εξετάστηκαν, τις απόψεις του γονέα και, όπου είναι δυνατό, του παιδιού, καθώς και τους λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε η συγκεκριμένη διευθέτηση».
Άρθρο 10 — Επαναξιολόγηση
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση πριν από τη μετάβαση σε επόμενη βαθμίδα και ανά τριετία είναι θετική. Η ολοκλήρωση μέχρι τον Μάρτιο μπορεί να βοηθήσει στον προγραμματισμό.
Ωστόσο, οι ανάγκες ενός παιδιού μπορεί να αλλάξουν οποτεδήποτε. Η τριετία δεν πρέπει να λειτουργεί ως άκαμπτο χρονικό όριο, ούτε ο Μάρτιος ως αποκλειστική προθεσμία για ουσιαστική επανεξέταση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητά ότι έκτακτη επαναξιολόγηση μπορεί να ζητηθεί οποτεδήποτε υπάρχει ουσιώδης μεταβολή αναγκών ή δυσκολιών.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ανεξάρτητα από την προβλεπόμενη τριετή επαναξιολόγηση ή την επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας, ο γονέας, το σχολείο, ο συνδετικός λειτουργός ή η ίδια η Επαρχιακή Επιτροπή δύνανται να ζητήσουν έκτακτη επαναξιολόγηση οποτεδήποτε προκύπτει ουσιώδης μεταβολή στις ανάγκες, στη λειτουργικότητα, στη συμμετοχή ή στην πρόοδο του παιδιού».
Άρθρο 11 — Απόφαση Κεντρικής Επιτροπής
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι ο γονέας «υποχρεούται να συμμορφωθεί» με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής, η οποία χαρακτηρίζεται «τελεσίδικη», είναι από τα πιο προβληματικά σημεία του νομοσχεδίου.
Η διατύπωση αυτή μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι περιορίζονται υπέρμετρα τα δικαιώματα του γονέα και του παιδιού για ένσταση, προσφυγή, δικαστικό έλεγχο ή άλλη έννομη προστασία. Ακόμη και αν η πρόθεση είναι να αποφεύγονται καθυστερήσεις εις βάρος του παιδιού, η διατύπωση πρέπει να είναι πιο προσεκτική.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να αντικατασταθεί η προτεινόμενη διάταξη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής είναι τελική στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας και κοινοποιείται γραπτώς στον γονέα με πλήρη αιτιολόγηση. Η διάταξη αυτή δεν επηρεάζει οποιοδήποτε δικαίωμα του γονέα ή/και του παιδιού για δικαστικό έλεγχο, προσφυγή ή άλλη έννομη προστασία που προβλέπεται από το Σύνταγμα, τη νομοθεσία ή διεθνείς συμβάσεις».
Να αφαιρεθεί η φράση:
«υποχρεούται να συμμορφωθεί».
Άρθρο 12 — Γενική τάξη, Απολυτήριο και πιστοποιητικό παρακολούθησης
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση του όρου «συνηθισμένη τάξη» με «γενική τάξη» είναι γλωσσικά ορθή. Ωστόσο, το σημαντικότερο ζήτημα είναι η πρόνοια για το Απολυτήριο.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι στο παιδί που φοιτά στο γενικό σχολείο χορηγείται Απολυτήριο στο οποίο αναγράφονται μόνο τα μαθήματα που παρακολούθησε και οι εξετάσεις στις οποίες παρακάθισε. Η διατύπωση αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει κίνδυνο στιγματισμού, διαφοροποιημένης μεταχείρισης ή απολυτηρίου μειωμένης πρακτικής αξίας.
Πρέπει να διασφαλιστεί ότι το Απολυτήριο δεν θα αποκαλύπτει αχρείαστα την αναπηρία ή τις εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού και δεν θα περιορίζει μελλοντικές εκπαιδευτικές, επαγγελματικές ή κοινωνικές του δυνατότητες.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητή εγγύηση ισοτιμίας και προστασίας από διάκριση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Στο παιδί με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτά στο γενικό σχολείο χορηγείται Απολυτήριο ισότιμης ισχύος με εκείνο των λοιπών μαθητών/ριών, με τρόπο που δεν οδηγεί σε άμεση ή έμμεση διάκριση, στιγματισμό ή αδικαιολόγητη αποκάλυψη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων».
Για τα παιδιά που φοιτούν σε ειδικά σχολεία:
«Το πιστοποιητικό παρακολούθησης συνοδεύεται, όπου είναι δυνατό, από αναλυτική περιγραφή δεξιοτήτων, μαθησιακής προόδου και επιτευγμάτων, με τρόπο που να υποστηρίζει τη μετάβαση του παιδιού σε περαιτέρω εκπαίδευση, κατάρτιση, εργασία ή κοινωνική συμμετοχή».
Άρθρο 13 — Ειδικά σχολεία ως υποστηρικτικές δομές
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι τα ειδικά σχολεία λειτουργούν ως υποστηρικτικές δομές των γενικών σχολείων είναι θετική. Μπορεί να αξιοποιήσει την τεχνογνωσία του προσωπικού των ειδικών σχολείων προς όφελος των γενικών σχολείων.
Ωστόσο, η διάταξη είναι γενική. Δεν καθορίζει πώς θα παρέχεται αυτή η στήριξη, με ποιο προσωπικό, με ποια συχνότητα, με ποια ευθύνη και με ποιον μηχανισμό παρακολούθησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί σαφές πλαίσιο λειτουργίας του υποστηρικτικού ρόλου των ειδικών σχολείων.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο υποστηρικτικός ρόλος των ειδικών σχολείων προς τα γενικά σχολεία οργανώνεται με σαφή καθήκοντα, χρονοδιαγράμματα, διαδικασίες συνεργασίας, επιμόρφωση εκπαιδευτικών, συμβουλευτική στήριξη, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και μηχανισμό αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας της παρεχόμενης υποστήριξης».
Να προστεθεί επίσης:
«Η λειτουργία των ειδικών σχολείων ως υποστηρικτικών δομών δεν αναιρεί την υποχρέωση του γενικού σχολείου και της Πολιτείας να παρέχουν τις αναγκαίες υποστηρίξεις και εύλογες προσαρμογές εντός του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος».
Άρθρο 14 — Συμμετοχή εκπροσώπου ΚΥΣΟΑ
Προβληματισμός
Η συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ είναι θετική, καθώς ενισχύει τη συμμετοχή των οργανώσεων των ατόμων με αναπηρίες στη διαδικασία. Ωστόσο, η συμμετοχή αυτή δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι υποκαθιστά τη φωνή του γονέα ή, κυρίως, του ίδιου του παιδιού.
Το νομοσχέδιο χρειάζεται πιο ξεκάθαρη πρόνοια για την ακρόαση και συμμετοχή του παιδιού στις αποφάσεις που το αφορούν.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να διατηρηθεί η συμμετοχή της ΚΥΣΟΑ, αλλά να προστεθεί ρητή πρόνοια για συμμετοχή του παιδιού.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κατά τη διαδικασία λήψης απόφασης λαμβάνεται υπόψη, με κατάλληλο και προσβάσιμο τρόπο, η άποψη του παιδιού, ανάλογα με την ηλικία, την ωριμότητα, τις δυνατότητες και τον τρόπο επικοινωνίας του. Για τον σκοπό αυτό παρέχεται στο παιδί η αναγκαία υποστήριξη ώστε να εκφράσει ελεύθερα την άποψή του».
Να προστεθεί επίσης ότι ο ρόλος του εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ είναι συμβουλευτικός και υποστηρικτικός, χωρίς να αντικαθιστά τα δικαιώματα του παιδιού και του γονέα.
Συνολικό συμπέρασμα επί του Νόμου
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει θετικές προθέσεις και ορισμένες σημαντικές βελτιώσεις, κυρίως σε επίπεδο ορολογίας, διαδικασιών, επαναξιολόγησης και συμμετοχής φορέων. Ωστόσο, χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση, ώστε να μη μείνει σε μια περιορισμένη μεταρρύθμιση της ειδικής αγωγής, αλλά να αποτελέσει βήμα προς ένα πραγματικά συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι κυριότερες εισηγήσεις είναι:
• να προστεθεί ρητή αρχή ενιαίας και συμπεριληπτικής εκπαίδευσης,
• να κατοχυρωθεί το γενικό σχολείο ως βασικός χώρος φοίτησης και συμμετοχής,
• να διασφαλιστεί ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης δεν θα λειτουργούν ως νέες ειδικές μονάδες,
• να περιοριστεί αυστηρά η φοίτηση εκτός γενικού σχολείου,
• να ενισχυθούν τα δικαιώματα γονέα και παιδιού στη διαδικασία,
• να αφαιρεθούν ή να διορθωθούν προβληματικές διατυπώσεις όπως «υποχρεούται να συμμορφωθεί» και «τελεσίδικη»,
• να προστατευθεί η ισοτιμία του Απολυτηρίου,
• και να προβλεφθούν σαφείς υποχρεώσεις του κράτους για πραγματική στήριξη στο γενικό σχολείο.