03 – Σχέδιο των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικούς) Κανονισμών του 2026

O βασικός προβληματισμός παραμένει ότι οι Κανονισμοί φαίνεται να προσαρμόζουν το υφιστάμενο σύστημα ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, χωρίς να διασφαλίζουν επαρκώς τη μετάβαση σε ένα πραγματικά συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό πλαίσιο. Η αντικατάσταση όρων όπως «ειδική μονάδα» με τον όρο «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης» είναι θετική μόνο εφόσον συνοδεύεται από ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να διατηρηθούν υφιστάμενες διαχωριστικές πρακτικές με νέα ονομασία.
Οι Κανονισμοί πρέπει να διασφαλίζουν ότι κάθε διαδικασία αξιολόγησης, απόφασης, επαναξιολόγησης, παροχής στήριξης και εξεταστικής προσαρμογής υπηρετεί έναν κεντρικό σκοπό: τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή του παιδιού στο γενικό σχολείο, στη γενική τάξη και στη συνολική σχολική ζωή. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται σαφέστερες ασφαλιστικές δικλίδες, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, προστασία προσωπικών δεδομένων, ουσιαστική συμμετοχή γονέα και παιδιού και σαφής αποφυγή κάθε μορφής έμμεσου στιγματισμού.
Κανονισμός 1 — Συνοπτικός τίτλος
Προβληματισμός
Ο τίτλος των Κανονισμών ακολουθεί τον τίτλο του Νόμου και αντικαθιστά την παλαιότερη αναφορά σε «παιδιά με ειδικές ανάγκες» με την αναφορά σε «παιδιά με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Η αλλαγή είναι θετική, αλλά δεν εισάγει ρητά την έννοια της ενιαίας ή συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να εξεταστεί η προσθήκη εισαγωγικής ερμηνευτικής διάταξης στους Κανονισμούς, η οποία να δηλώνει ότι όλες οι πρόνοιες εφαρμόζονται με γνώμονα τη συμπεριληπτική εκπαίδευση, την ισότιμη συμμετοχή και την αποφυγή διαχωριστικών πρακτικών.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι παρόντες Κανονισμοί εφαρμόζονται με γνώμονα το δικαίωμα κάθε παιδιού σε ποιοτική, προσβάσιμη και συμπεριληπτική εκπαίδευση στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, με την παροχή των αναγκαίων υποστηρίξεων, εύλογων προσαρμογών και διευκολύνσεων».
Κανονισμός 2 — Τροποποίηση ορισμών
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση των όρων «δημόσιο σχολείο ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης», «ιδιωτικό σχολείο ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης», «Έκθεση» και «φοιτητής με ειδικές ανάγκες» κινείται σε θετική κατεύθυνση. Ιδιαίτερα η αντικατάσταση της «Έκθεσης» με την «Απόφαση» προσδίδει μεγαλύτερη διοικητική σαφήνεια.
Ωστόσο, εφόσον πλέον πρόκειται για «Απόφαση», απαιτούνται αυξημένες εγγυήσεις: πλήρης αιτιολόγηση, πρόσβαση στα δεδομένα, δικαίωμα ακρόασης, δυνατότητα υποβολής παραστάσεων και σαφής διαδικασία ελέγχου ή προσφυγής.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ερμηνευτική πρόνοια ότι η «Απόφαση» πρέπει πάντοτε να είναι γραπτή, εξατομικευμένη, αιτιολογημένη και κοινοποιημένη στον γονέα με κατανοητό τρόπο.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κάθε Απόφαση που εκδίδεται δυνάμει των παρόντων Κανονισμών είναι γραπτή, εξατομικευμένη, πλήρως αιτιολογημένη και κοινοποιείται στον γονέα με τρόπο σαφή και κατανοητό».
Κανονισμός 3 — Οριζόντια αντικατάσταση όρων
Προβληματισμός
Η οριζόντια αντικατάσταση όρων είναι αναγκαία για λόγους συνοχής. Ωστόσο, εντοπίζεται νομοτεχνικό ζήτημα στη διατύπωση, αφού γίνεται αναφορά σε «Οι βασικός Νόμος», ενώ το κείμενο αφορά τροποποίηση βασικών Κανονισμών. Πέρα από το τεχνικό σημείο, το ουσιαστικό ζήτημα είναι ότι η αντικατάσταση της «ειδικής μονάδας» με το «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης» δεν πρέπει να παραμείνει απλή μετονομασία.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να διορθωθεί το νομοτεχνικό λάθος και να προστεθεί διευκρινιστική πρόνοια για τη λειτουργία των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η αντικατάσταση του όρου “ειδική μονάδα” με τον όρο “πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης” συνεπάγεται αναδιοργάνωση της παρεχόμενης στήριξης με σκοπό τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή».
Κανονισμός 4 — Αντικατάσταση αναφοράς σε μονάδες ειδικής αγωγής
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της φράσης «μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης» με «προγράμματα ενισχυμένης στήριξης» είναι συνεπής με τη νέα ορολογία. Ωστόσο, και εδώ παραμένει ο ίδιος προβληματισμός: δεν αρκεί να αλλάξει το όνομα της δομής, αν δεν αλλάξει και η παιδαγωγική της λειτουργία.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης δεν λειτουργούν ως χωριστές τάξεις ή παράλληλα πλαίσια φοίτησης, αλλά ως μηχανισμοί υποστήριξης της συμμετοχής στη γενική τάξη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης οργανώνονται και λειτουργούν με σκοπό την υποστήριξη της φοίτησης του παιδιού στο γενικό σχολείο και τη συμμετοχή του στη γενική τάξη, στον μέγιστο δυνατό βαθμό».
Κανονισμός 5 — Συνεδρίες Επαρχιακής Επιτροπής και πρόσβαση στα πρακτικά
Προβληματισμός
Η αύξηση της συχνότητας συνεδριάσεων της Επαρχιακής Επιτροπής από δύο φορές τον μήνα σε μία φορά την εβδομάδα ή και συχνότερα είναι θετική, γιατί μπορεί να μειώσει καθυστερήσεις. Επίσης, η πρόσβαση του γονέα/κηδεμόνα στα πρακτικά της συνεδρίας που τον αφορούν είναι σημαντικό βήμα διαφάνειας.
Ωστόσο, δεν καθορίζεται συγκεκριμένη προθεσμία εντός της οποίας πρέπει να δίνονται τα πρακτικά στον γονέα. Χωρίς προθεσμία, το δικαίωμα μπορεί να αποδυναμωθεί στην πράξη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο γονέας/κηδεμόνας δικαιούται, κατόπιν αιτήματός του, να έχει πρόσβαση στα πρακτικά της συνεδρίας που τον αφορούν και να λαμβάνει αντίγραφο αυτών εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος».
Κανονισμός 6 — Αυτεπάγγελτη αξιολόγηση σε περίπτωση άρνησης γονέων
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι η Επαρχιακή Επιτροπή μπορεί να προβαίνει αυτεπάγγελτα σε αξιολόγηση όταν οι γονείς αρνούνται να συμμορφωθούν και παρεμποδίζουν τη διαδικασία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Μπορεί να προστατεύσει το παιδί σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αλλά μπορεί και να χρησιμοποιηθεί με τρόπο που παρακάμπτει εύλογες αντιρρήσεις των γονέων.
Η άρνηση ή διαφωνία γονέα δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με παρεμπόδιση. Πρέπει να υπάρχουν σαφή κριτήρια, προηγούμενη γραπτή ενημέρωση, δικαίωμα ακρόασης και ειδική αιτιολόγηση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ενισχυθεί η πρόνοια με ασφαλιστικές δικλίδες.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Σε περίπτωση που οι γονείς, μετά από γραπτή ενημέρωση και πρόσκληση σε ακρόαση, αρνούνται αδικαιολόγητα να συνεργαστούν και η άρνηση αυτή τεκμηριωμένα παρεμποδίζει την αξιολόγηση των αναγκών του παιδιού, η Επαρχιακή Επιτροπή δύναται, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση, να προχωρήσει αυτεπάγγελτα στην αξιολόγηση, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία του καλώς νοούμενου συμφέροντος του παιδιού».
Κανονισμός 7 — Τροποποίηση Κανονισμού 12
Προβληματισμός
Η τροποποίηση φαίνεται κυρίως νομοτεχνική, με αντικατάσταση των λέξεων «στην επόμενη» με τη λέξη «σε». Δεν προκύπτει ουσιαστικός προβληματισμός από το κείμενο, εκτός αν η αλλαγή επηρεάζει το νόημα του βασικού Κανονισμού.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ελεγχθεί νομοτεχνικά σε συνάρτηση με το πλήρες κείμενο του βασικού Κανονισμού 12, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν δημιουργείται ασάφεια.
Κανονισμός 8 — Απόφαση Επαρχιακής Επιτροπής
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι η Επαρχιακή Επιτροπή συντάσσει αιτιολογημένη απόφαση είναι θετική. Θετικό είναι επίσης ότι η απόφαση πρέπει να προσδιορίζει την ειδική αγωγή και εκπαίδευση, τα μέσα, τις διευκολύνσεις, την επιπρόσθετη στήριξη στην τάξη, τις απαλλαγές και τον χρόνο της επόμενης αξιολόγησης.
Ωστόσο, η φράση «σε εύλογο χρονικό διάστημα» είναι αόριστη. Επίσης, η δυνατότητα να καθορίζεται «ο χώρος παροχής και η έκταση της εκπαίδευσης σε χώρο άλλο από τον χώρο του γενικού σχολείου» χρειάζεται αυστηρές εγγυήσεις, ώστε να μη χρησιμοποιείται ως εύκολος μηχανισμός απομάκρυνσης από το γενικό σχολείο.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να καθοριστεί προθεσμία έκδοσης απόφασης και να περιοριστεί αυστηρά η εκπαίδευση εκτός γενικού σχολείου.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η Επαρχιακή Επιτροπή συντάσσει αιτιολογημένη απόφαση εντός τριάντα ημερών από την ολοκλήρωση της αξιολόγησης».
Να προστεθεί επίσης:
«Η παροχή εκπαίδευσης σε χώρο άλλο από τον χώρο του γενικού σχολείου επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, με ειδική αιτιολόγηση και αφού τεκμηριωθεί ότι έχουν προηγουμένως εξεταστεί και εφαρμοστεί, όπου είναι δυνατό, οι αναγκαίες υποστηρίξεις, εύλογες προσαρμογές και διευκολύνσεις στο γενικό σχολείο».
Κανονισμός 9 — Δικαιώματα γονέα και συμμετοχή ΚΥΣΟΑ
Προβληματισμός
Η επίδοση της Απόφασης στον γονέα και η γνωστοποίηση των δικαιωμάτων του για υποβολή γραπτών παραστάσεων ή εναλλακτικών διευθετήσεων είναι θετική πρόνοια. Θετική είναι επίσης η συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ, εκτός αν δεν το επιθυμεί ο γονέας.
Ωστόσο, η πρόνοια δεν αναφέρεται ρητά στο δικαίωμα του ίδιου του παιδιού να ακούγεται. Επίσης, δεν καθορίζεται συγκεκριμένος χρόνος επίδοσης της Απόφασης στον γονέα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί προθεσμία και ρητή πρόνοια για τη φωνή του παιδιού.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η Απόφαση επιδίδεται στον γονέα εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την έκδοσή της, μαζί με σαφή ενημέρωση για τα δικαιώματα υποβολής παραστάσεων, ένστασης ή άλλης προβλεπόμενης διαδικασίας».
Να προστεθεί επίσης:
«Κατά τη διαδικασία λήψης Απόφασης λαμβάνεται υπόψη, με κατάλληλο και προσβάσιμο τρόπο, η άποψη του παιδιού, ανάλογα με την ηλικία, την ωριμότητα και τον τρόπο επικοινωνίας του».
Κανονισμός 10 — Διαβίβαση τελικής Απόφασης
Προβληματισμός
Η διαβίβαση της τελικής Απόφασης σε διάφορους υπηρεσιακούς φορείς μπορεί να είναι αναγκαία για την εφαρμογή της. Ωστόσο, επειδή η Απόφαση περιέχει ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η πρόσβαση περιορίζεται μόνο σε πρόσωπα που έχουν πραγματική υπηρεσιακή ανάγκη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η διαβίβαση της Απόφασης γίνεται μόνο στα πρόσωπα και στις υπηρεσίες που είναι απολύτως αναγκαία για την εφαρμογή της, με τήρηση της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων και με περιορισμό της πρόσβασης στο περιεχόμενό της».
Κανονισμός 11 — Επαναξιολόγηση περιπτώσεων
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας ή ανά τριετία είναι θετική. Θετικό είναι επίσης ότι μπορεί να γίνεται συχνότερα μετά από αιτιολογημένο αίτημα του γονέα ή εισήγηση του συνδετικού λειτουργού.
Ωστόσο, η διαδικασία πρέπει να μην περιορίζεται υπερβολικά από την προθεσμία του Μαρτίου. Αν οι ανάγκες του παιδιού αλλάξουν μετά τον Μάρτιο ή κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, πρέπει να υπάρχει δυνατότητα άμεσης επαναξιολόγησης ή λήψης προσωρινών μέτρων.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητή πρόνοια για έκτακτη επαναξιολόγηση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ανεξάρτητα από την προβλεπόμενη επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας ή ανά τριετία, η Επαρχιακή Επιτροπή δύναται να προβαίνει σε έκτακτη επαναξιολόγηση οποτεδήποτε προκύπτει ουσιώδης μεταβολή στις ανάγκες, στη συμμετοχή ή στην πρόοδο του παιδιού».
Κανονισμός 12 — Αντικατάσταση τελικής Έκθεσης με Απόφαση
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της «τελικής Έκθεσης αξιολόγησης ή επαναξιολόγησης» με την «Απόφαση» είναι συνεπής με τη νέα φιλοσοφία των Κανονισμών. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η έννοια της Απόφασης απαιτεί αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και ελέγχου.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ισχύσει η ίδια εγγύηση που προτείνεται για κάθε Απόφαση: γραπτή, αιτιολογημένη, εξατομικευμένη, κοινοποιημένη στον γονέα και ελέγξιμη.
Κανονισμός 13 — Διαγραφή υποπαραγράφου από τον Κανονισμό 18
Προβληματισμός
Η προτεινόμενη διαγραφή της υποπαραγράφου (β) της παραγράφου (2) του Κανονισμού 18 δεν μπορεί να αξιολογηθεί πλήρως χωρίς το πλήρες κείμενο του βασικού Κανονισμού 18. Χρειάζεται να εξεταστεί αν η διαγραφή αφαιρεί δικαίωμα, διαδικαστική εγγύηση ή υποχρέωση της διοίκησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ζητηθεί αιτιολόγηση της διαγραφής.
Ενδεικτική διατύπωση σχολίου:
«Ζητείται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της υποπαραγράφου που διαγράφεται και να αιτιολογηθεί ότι η διαγραφή δεν περιορίζει υφιστάμενα δικαιώματα του παιδιού ή του γονέα ούτε αποδυναμώνει διαδικαστικές εγγυήσεις».
Κανονισμός 14 — Συμμετοχή εκπροσώπου ΚΥΣΟΑ
Προβληματισμός
Η προσθήκη εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ είναι θετική, καθώς ενισχύει τη συμμετοχή οργανώσεων των ατόμων με αναπηρίες. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ο ρόλος του εκπροσώπου και να διασφαλιστεί ότι η συμμετοχή του δεν αντικαθιστά τη φωνή του παιδιού ή του γονέα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί διευκρίνιση για τον ρόλο του εκπροσώπου.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο εκπρόσωπος της ΚΥΣΟΑ συμμετέχει με συμβουλευτικό και υποστηρικτικό ρόλο, χωρίς η συμμετοχή του να περιορίζει ή να υποκαθιστά τα δικαιώματα του γονέα και του παιδιού να ακουστούν και να υποβάλουν τις απόψεις τους».
Κανονισμός 15 — Διαγραφή αναφοράς σε ειδική μονάδα
Προβληματισμός
Η διαγραφή της αναφοράς σε «ειδική μονάδα» είναι συνεπής με την αντικατάσταση της ορολογίας. Ωστόσο, και εδώ χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι δεν πρόκειται απλώς για διαγραφή όρου χωρίς ουσιαστική επαναρρύθμιση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να συνδεθεί η διαγραφή με την αναδιοργάνωση των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης ως συμπεριληπτικών μηχανισμών.
Κανονισμός 16 — Επαναξιολόγηση παιδιών σε δημόσια ειδικά σχολεία
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση ανά τριετία ή συχνότερα είναι θετική. Ωστόσο, για παιδιά που φοιτούν σε ειδικά σχολεία, η επαναξιολόγηση πρέπει να εξετάζει ρητά και τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής στο γενικό σχολείο ή σε δραστηριότητες του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Διαφορετικά, η επαναξιολόγηση μπορεί να περιοριστεί σε επιβεβαίωση της υφιστάμενης τοποθέτησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι κάθε επαναξιολόγηση παιδιού σε ειδικό σχολείο εξετάζει υποχρεωτικά τη δυνατότητα σταδιακής ή μερικής συμμετοχής στο γενικό σχολικό περιβάλλον.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κατά την επαναξιολόγηση παιδιού που φοιτά σε δημόσιο ειδικό σχολείο εξετάζεται ειδικά η δυνατότητα συμμετοχής του, πλήρους ή μερικής, σε γενικό σχολείο ή σε δραστηριότητες του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, με τις αναγκαίες υποστηρίξεις και εύλογες προσαρμογές».
Κανονισμός 17 — Χώροι λειτουργίας προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν σε χώρους άνετους και προσπελάσιμους είναι θετική. Ωστόσο, η προσβασιμότητα δεν πρέπει να αφορά μόνο τον χώρο του προγράμματος, αλλά ολόκληρο το σχολικό περιβάλλον.
Επίσης, η φράση «καταβάλλεται προσπάθεια» ώστε οι χώροι να γειτνιάζουν με τον τόπο διαμονής των παιδιών είναι αδύναμη. Η εγγύτητα είναι σημαντική για την οικογένεια και τη συμμετοχή του παιδιού στην κοινότητα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ενισχυθεί η διατύπωση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν σε χώρους άνετους, προσβάσιμους, ασφαλείς και παιδαγωγικά κατάλληλους, εντός γενικού σχολείου, με τρόπο που να διευκολύνει τη συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή».
Να αντικατασταθεί το «καταβάλλεται προσπάθεια» με ισχυρότερη διατύπωση:
«Η Επαρχιακή Επιτροπή μεριμνά ώστε, κατά το δυνατό, ο χώρος φοίτησης να βρίσκεται κοντά στον τόπο διαμονής του παιδιού, εκτός εάν τεκμηριώνεται ειδικά ότι αυτό δεν είναι εφικτό».
Κανονισμός 18 — Εγγραφή παιδιών σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι τα παιδιά εγγράφονται κανονικά στο μητρώο του σχολείου και στο μαθητολόγιο της ανάλογης με την ηλικία τους τάξης είναι θετική, γιατί ενισχύει τη σύνδεση με το γενικό σχολείο.
Ωστόσο, η ειδική ένδειξη στις παρατηρήσεις ότι το παιδί φοιτά σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης είναι προβληματική. Μπορεί να οδηγήσει σε στιγματισμό, αχρείαστη αποκάλυψη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων και διοικητική σήμανση του παιδιού.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να αφαιρεθεί ή να περιοριστεί αυστηρά η ειδική ένδειξη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα παιδιά που συμμετέχουν σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης εγγράφονται κανονικά στο μητρώο του σχολείου και στο μαθητολόγιο της ανάλογης, κατά το δυνατό, με την ηλικία τους τάξης. Οποιαδήποτε πληροφορία σχετική με την παρεχόμενη στήριξη καταχωρίζεται μόνο στον εμπιστευτικό εκπαιδευτικό φάκελο του παιδιού και είναι προσβάσιμη μόνο σε πρόσωπα που έχουν άμεση υπηρεσιακή ανάγκη γνώσης, σύμφωνα με τη νομοθεσία περί προστασίας προσωπικών δεδομένων».
Κανονισμός 19 — Επαναξιολόγηση παιδιών σε προγράμματα ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας, ανά τριετία ή συχνότερα είναι θετική. Ωστόσο, όπως και στα ειδικά σχολεία, η επαναξιολόγηση δεν πρέπει να λειτουργεί ως τυπική επιβεβαίωση της παραμονής στο πρόγραμμα. Πρέπει να εξετάζει αν το παιδί μπορεί να συμμετέχει περισσότερο στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητός σκοπός της επαναξιολόγησης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η επαναξιολόγηση των παιδιών που συμμετέχουν σε προγράμματα ενισχυμένης στήριξης εξετάζει ειδικά τον βαθμό συμμετοχής του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή, την αποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υποστηρίξεων και τη δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης της συμπερίληψης».
Κανονισμός 20 — Διαφοροποιήσεις διαγνωστικών και εξεταστικών δοκιμίων
Προβληματισμός
Οι προτεινόμενες διαφοροποιήσεις είναι θετικές, ιδιαίτερα η προσαρμογή των δοκιμίων στη βάση της ίδιας ύλης και περιεχομένου με τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης. Αυτό μπορεί να συμβάλει στην ισότιμη συμμετοχή.
Ωστόσο, οι διαφοροποιήσεις δεν πρέπει να εξαρτώνται μόνο από την απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής με τρόπο άκαμπτο. Στην πράξη μπορεί να προκύπτουν ανάγκες προσαρμογής που πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα από το σχολείο, ιδίως σε διαγνωστικές διαδικασίες.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για άμεσες παιδαγωγικές προσαρμογές από το σχολείο, χωρίς να παρακάμπτεται η Επαρχιακή Επιτροπή.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι διαφοροποιήσεις εφαρμόζονται με βάση την Απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής, χωρίς να αποκλείεται η λήψη άμεσων παιδαγωγικών μέτρων από το σχολείο, όπου αυτό είναι αναγκαίο για την ισότιμη συμμετοχή του παιδιού σε διαγνωστικές ή μαθησιακές διαδικασίες».
Κανονισμός 21 — Χρήση μηχανικών ή τεχνολογικών μέσων
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της διατύπωσης με αναφορά σε μηχανικά ή τεχνολογικά μέσα είναι θετική και πιο σύγχρονη. Ωστόσο, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι τα τεχνολογικά μέσα παρέχονται έγκαιρα, είναι κατάλληλα και συνοδεύονται από υποστήριξη στη χρήση τους.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για έγκαιρη παροχή και εκπαίδευση στη χρήση των μέσων.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα μηχανικά ή τεχνολογικά μέσα παρέχονται έγκαιρα, σε λειτουργική κατάσταση και με την αναγκαία καθοδήγηση ή εκπαίδευση του παιδιού και των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά κατά τη διάρκεια της εξέτασης».
Κανονισμός 22 — Εναλλακτικοί τόποι εξέτασης
Προβληματισμός
Η δυνατότητα εξέτασης εκτός καθορισμένων εξεταστικών κέντρων, όπως στο σπίτι ή στο νοσοκομείο, είναι θετική για περιπτώσεις όπου το παιδί δεν μπορεί να μετακινηθεί ή χρειάζεται ειδικές συνθήκες.
Ωστόσο, η διατύπωση «οπουδήποτε αλλού κριθεί επιβεβλημένο από τον ειδικό που παρακολουθεί το παιδί» χρειάζεται προσοχή. Δεν πρέπει η απόφαση να εξαρτάται αποκλειστικά από έναν ειδικό, χωρίς παιδαγωγική και διοικητική εκτίμηση. Επίσης, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η εναλλακτική εξέταση δεν οδηγεί σε απομόνωση ή άνιση μεταχείριση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι η απόφαση λαμβάνεται με βάση τις ανάγκες του παιδιού, τη γνώμη του ειδικού, την άποψη του γονέα και τη δυνατότητα διασφάλισης ισότιμων όρων εξέτασης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο εναλλακτικός τόπος εξέτασης καθορίζεται με βάση τις εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού, τη γνώμη του ειδικού που το παρακολουθεί, την άποψη του γονέα και, όπου είναι δυνατό, του ίδιου του παιδιού, καθώς και τη διασφάλιση ισότιμων όρων συμμετοχής και του αδιάβλητου της εξέτασης».
Κανονισμός 23 — Διαγραφή παραγράφου Κανονισμού 67
Προβληματισμός
Η διαγραφή της παραγράφου (2) του Κανονισμού 67 δεν μπορεί να αξιολογηθεί επαρκώς χωρίς να παρατεθεί το περιεχόμενο της διαγραφόμενης παραγράφου. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι η διαγραφή δεν αφαιρεί υφιστάμενη διευκόλυνση ή εγγύηση για τα παιδιά.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ζητηθεί αιτιολόγηση της διαγραφής.
Ενδεικτική διατύπωση σχολίου:
«Ζητείται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της παραγράφου που διαγράφεται και να τεκμηριωθεί ότι η διαγραφή δεν περιορίζει υφιστάμενα δικαιώματα ή διευκολύνσεις των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».
Κανονισμός 24 — Ορθογραφία, στίξη και προσαρμογή βαθμολογίας
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι μπορεί να παραχωρείται εξαίρεση από τη βαθμολόγηση της ορθογραφίας και της στίξης είναι θετική, όταν αυτά αποτελούν αντικείμενο δυσκολίας του παιδιού. Θετική είναι επίσης η πρόνοια για προσαρμογή βαθμολογίας ως αντιστάθμισμα.
Ωστόσο, χρειάζεται σαφές και ενιαίο πρωτόκολλο εφαρμογής, ώστε να αποφεύγονται διαφορετικές πρακτικές από σχολείο σε σχολείο ή από εξεταστή σε εξεταστή.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για ενιαίες οδηγίες εφαρμογής.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η εξαίρεση από τη βαθμολόγηση της ορθογραφίας και της στίξης, καθώς και η προσαρμογή βαθμολογίας, εφαρμόζονται σύμφωνα με ενιαίες γραπτές οδηγίες του Υπουργείου, ώστε να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση των παιδιών σε όλες τις σχολικές μονάδες και εξεταστικές διαδικασίες».
Κανονισμός 25 — Διαγραφή αναφοράς σε ειδικές μονάδες
Προβληματισμός
Η διαγραφή της φράσης «είτε ως ειδικές μονάδες είτε» είναι συνεπής με την κατάργηση της παλαιάς ορολογίας. Ωστόσο, όπως και σε άλλες πρόνοιες, πρέπει να διασφαλιστεί ότι η κατάργηση του όρου δεν αφήνει κενά ούτε οδηγεί σε απλή μετονομασία χωρίς ουσιαστική αναδιοργάνωση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να συνδεθεί η διαγραφή με σαφή περιγραφή της λειτουργίας των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η κατάργηση της αναφοράς σε ειδικές μονάδες συνοδεύεται από ρητή πρόνοια ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν ως υποστηρικτικός μηχανισμός εντός του γενικού σχολείου και όχι ως χωριστό εκπαιδευτικό πλαίσιο».
Συνολικό συμπέρασμα επί των Κανονισμών
Οι προτεινόμενοι Τροποποιητικοί Κανονισμοί περιλαμβάνουν θετικές αλλαγές, κυρίως σε θέματα διαφάνειας, συχνότητας συνεδριάσεων, πρόσβασης στα πρακτικά, αιτιολογημένης απόφασης, επαναξιολόγησης, συμμετοχής της ΚΥΣΟΑ και εξεταστικών διευκολύνσεων.
Ωστόσο, χρειάζονται σημαντικές βελτιώσεις ώστε οι Κανονισμοί να υπηρετούν πραγματικά τη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Οι βασικότερες εισηγήσεις είναι:
• να ξεκαθαριστεί ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης δεν αποτελούν νέες ειδικές μονάδες,
• να προστεθούν συγκεκριμένες προθεσμίες για πρακτικά, αποφάσεις και κοινοποιήσεις,
• να περιοριστεί αυστηρά η εκπαίδευση εκτός γενικού σχολείου,
• να ενισχυθούν τα δικαιώματα γονέα και παιδιού στη διαδικασία,
• να προστατευθούν τα προσωπικά δεδομένα και να αποφευχθεί ο στιγματισμός,
• να διασφαλιστεί ότι η επαναξιολόγηση εξετάζει τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής στο γενικό σχολείο,
• να θεσπιστούν ενιαία πρωτόκολλα για τις εξεταστικές διευκολύνσεις,
• και να διασφαλιστεί ότι κάθε στήριξη έχει ως βασικό σκοπό την ισότιμη συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή.
Οι Κανονισμοί δεν πρέπει να λειτουργήσουν απλώς ως τεχνική προσαρμογή της υφιστάμενης ειδικής αγωγής, αλλά ως εργαλείο ουσιαστικής μετάβασης προς ένα πιο προσβάσιμο, συμμετοχικό και συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό σύστημα.