01 – Τίτλος
Δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026» και το σχέδιο των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικούς) Κανονισμών του 2026
Νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026» και το σχέδιο των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικούς) Κανονισμών του 2026
Τέλος
Η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026» αποτελεί σημαντική ευκαιρία για ουσιαστικό εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού πλαισίου. Είναι θετικό ότι το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας αναγνωρίζει την ανάγκη προώθησης μιας πιο συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, ενίσχυσης της συμμετοχής των παιδιών με αναπηρία στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, βελτίωσης της διαφάνειας και αναβάθμισης της λειτουργίας των Επαρχιακών Επιτροπών.
Ωστόσο, ήδη από τον τίτλο του νομοσχεδίου προκύπτει ένα βασικό ζήτημα φιλοσοφίας. Το προτεινόμενο πλαίσιο εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως νομοθεσία που αφορά την «αγωγή και εκπαίδευση παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» και όχι ως νομοθεσία που αφορά την ενιαία, προσβάσιμη και συμπεριληπτική εκπαίδευση όλων των παιδιών. Με άλλα λόγια, το βάρος φαίνεται να παραμένει στο παιδί και στην κατηγοριοποίησή του, αντί να μετατοπίζεται αποφασιστικά στο ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα και στην υποχρέωσή του να ανταποκρίνεται στη διαφορετικότητα των μαθητών/ριών.
Η διαφορά αυτή είναι ουσιαστική. Ένα πραγματικά συμπεριληπτικό πλαίσιο δεν ξεκινά από το ερώτημα «ποιο παιδί έχει ειδικές ανάγκες και πού πρέπει να τοποθετηθεί», αλλά από το ερώτημα «πώς το σχολείο οργανώνεται, προσαρμόζεται και υποστηρίζεται ώστε κάθε παιδί να συμμετέχει ισότιμα». Επομένως, ο εκσυγχρονισμός δεν πρέπει να περιοριστεί στην αντικατάσταση παλαιότερων όρων με πιο σύγχρονες διατυπώσεις. Πρέπει να συνοδευτεί από σαφή αλλαγή φιλοσοφίας, δομών και πρακτικών.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο γεγονός ότι η ανακοίνωση αναφέρεται στην προώθηση «μιας πιο συμπεριληπτικής εκπαίδευσης», αλλά το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο, όπως διαμορφώνεται από τον τίτλο και τη γενική του προσέγγιση, δεν φαίνεται να κατοχυρώνει ρητά την ενιαία ή συμπεριληπτική εκπαίδευση ως θεμελιώδη αρχή. Η συμπερίληψη δεν πρέπει να εμφανίζεται μόνο ως επιδιωκόμενη πολιτική κατεύθυνση ή διοικητικός στόχος. Πρέπει να αποτελεί ρητή νομική αρχή, δεσμευτική για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Επιπλέον, η διατήρηση των Ειδικών Σχολείων ως «εναλλακτικής εκπαιδευτικής επιλογής» χρειάζεται προσεκτική διατύπωση. Η ύπαρξη ειδικών δομών δεν πρέπει να λειτουργεί ως εύκολη λύση απομάκρυνσης παιδιών από το γενικό σχολείο. Αντίθετα, θα πρέπει να ξεκαθαρίζεται ότι οποιαδήποτε φοίτηση εκτός γενικού σχολείου αποτελεί εξαιρετική, τεκμηριωμένη και χρονικά περιορισμένη διευθέτηση, αφού προηγουμένως έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες στήριξης, εύλογων προσαρμογών και συμμετοχής στο γενικό εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Ανάλογη προσοχή χρειάζεται και στην αντικατάσταση όρων, όπως η μετάβαση από την «ειδική μονάδα» στο «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης». Η αλλαγή αυτή μπορεί να είναι θετική μόνο εφόσον συνοδεύεται από ουσιαστική διαφοροποίηση του τρόπου λειτουργίας. Αν το νέο πρόγραμμα συνεχίσει να λειτουργεί ως χωριστός χώρος φοίτησης μέσα στο σχολείο, τότε δεν πρόκειται για συμπερίληψη, αλλά για μετονομασία μιας υφιστάμενης διαχωριστικής πρακτικής.
Ως εκ τούτου, το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να αξιολογηθεί όχι μόνο ως προς τις επιμέρους διαδικασίες του, αλλά κυρίως ως προς τη βασική του κατεύθυνση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο μετασχηματίζει το σύστημα προς την κατεύθυνση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης ή αν απλώς εκσυγχρονίζει τη γλώσσα και τις διαδικασίες της υφιστάμενης ειδικής εκπαίδευσης.
Η βασική εισήγηση είναι όπως το νομοσχέδιο ενισχυθεί με ρητή αναφορά στην ενιαία και συμπεριληπτική εκπαίδευση ως θεμελιώδη αρχή του εκπαιδευτικού συστήματος. Το επίκεντρο πρέπει να μετακινηθεί από την ταξινόμηση του παιδιού στην υποχρέωση του σχολείου και της Πολιτείας να διασφαλίζουν πρόσβαση, συμμετοχή, υποστήριξη και ισότιμη σχολική ζωή για όλα τα παιδιά.
Οι πιο κάτω στρατηγικοί στόχοι και δείκτες μέτρησης αποτελεσμάτων, οι οποίοι παρουσιάστηκαν στις 2 Οκτωβρίου 2023, στο Προεδρικό, όταν ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας εξήγγειλε την έναρξη διαλόγου, για την αναβάθμιση και τον παιδαγωγικό εκσυγχρονισμό της ειδικής εκπαίδευσης, με απώτερο στόχο τη μετάβαση στην ενιαία/συμπεριληπτική εκπαίδευση, που είχε ως στόχο την επανεξέταση των υφιστάμενων πρακτικών, την βελτίωση των ισχυουσών διαδικασιών και την υιοθέτηση νέων επιτυχημένων προσεγγίσεων που εφαρμόζονται διεθνώς. απουσιάζουν από την προτεινόμενη νομοθεσία και κανονισμούς.
“Ο γενικός στρατηγικός στόχος της Κυπριακής Δημοκρατίας για την Ενιαία και Συμπεριληπτική Εκπαίδευση είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας νομοθεσίας, η οποία θα συμπεριλαμβάνει όλους τους μαθητές και όλες τις μαθήτριες, παρέχοντάς τους τις εύλογες προσαρμογές που χρειάζονται, ώστε το σχολείο να προσφέρει ποιοτική και συμπεριληπτική εκπαίδευση. Επιδίωξη του Υ.Π.Α.Ν. είναι η εμπέδωση μιας νέας νοοτροπίας, μιας νέας κουλτούρας, με έντονο το στοιχείο της συμπερίληψης, του απόλυτου φραγμού στον αποκλεισμό. Παράλληλα, επιδιώκεται η διευκόλυνση και αύξηση της πρόσβασης, συμμετοχής και ολοκλήρωσης της ανώτερης εκπαίδευσης από άτομα με αναπηρίες.
Οι ειδικότεροι στρατηγικοί στόχοι είναι:
5.3.1 Ανάπτυξη, επιμόρφωση και ποιοτική αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού της εκπαίδευσης (Δείκτες: αριθμός εκπαιδευτικού προσωπικού, ποσοστό συμμετοχής σε εκπαιδευτικά προγράμματα, επίπεδο ικανοποίησης εκπαιδευτικών μετά τη συμμετοχή σε επιμορφωτικά προγράμματα, συχνότητα επιμορφώσεων, ποσοστό τοποθέτησης εξειδικευμένου προσωπικού ανά σχολική μονάδα).
5.3.2 Εκσυγχρονισμός διοικητικών δομών του εκπαιδευτικού συστήματος και των σχολικών μονάδων
5.3.3 Παροχή εκπαίδευσης και αναβάθμιση του περιεχομένου της, αξιολόγηση και αποτελεσματικότητα.
5.3.4 Στήριξη και ενίσχυση κάθε μαθητή/μαθήτριας, με αναγνώριση της διαφορετικότητας (Δείκτες: αριθμός μαθητών/ριών ειδικής εκπαίδευσης, ανάλυση της πολιτικής του σχολείου για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που αναγνωρίζει και υποστηρίζει τη διαφορετικότητα, παρακολούθηση της προόδου κάθε μαθητή/μαθήτριας και πώς προσαρμόζονται οι μαθησιακοί στόχοι ανάλογα).
5.3.5 Έγκαιρη διάγνωση των εκπαιδευτικών αναγκών λόγω αναπηρίας, με τη λειτουργία κατάλληλων δομών και υπηρεσιών στις οποίες θα έχει πρόσβαση το παιδί (Δείκτες: αριθμός δομών και υπηρεσιών).
5.3.6 Έγκαιρη παιδική παρέμβαση με υπηρεσίες των απαιτούμενων ειδικοτήτων, που θα προλάβουν ή θα θεραπεύσουν ή θα αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της αναπηρίας και των εμποδίων του περιβάλλοντος στο παιδί.
5.3.7 Προώθηση της πρόσβασης στην εκπαίδευση για όλους (Δείκτες: αριθμός όλων των μαθητών/ριών).
5.3.8 Προώθηση δράσεων που αφορούν στην κατάργηση στερεοτύπων στην εκπαίδευση ενάντια στις γυναίκες και κορίτσια με αναπηρία (Δείκτες: αριθμός όλων των μαθητών/ριών).
5.3.9 Συγκέντρωση εθνικών στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη φοίτηση και ολοκλήρωση της ανώτερης εκπαίδευσης από άτομα με αναπηρίες και συμμετοχή σε ευρωπαϊκές έρευνες για τη συλλογή συγκρίσιμων δεδομένων με άλλες ευρωπαϊκές χώρες σχετικά με τη φοίτηση και τις εμπειρίες φοίτησης στην ανώτερη εκπαίδευση ατόμων με αναπηρίες.
5.3.10 Διευκόλυνση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία στην ανώτερη εκπαίδευση της Κύπρου και της Ελλάδας, μέσω της παροχής διευκολύνσεων στις εξετάσεις πρόσβασης στα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα ανώτερης εκπαίδευσης της Κύπρου και Ελλάδας.
5.3.11 Αναγνώριση, αντιμετώπιση και καταγραφή περιστατικών μισαναπηρισμού στα σχολεία (Δείκτες: αριθμός ρατσιστικών περιστατικών που καταγράφονται και αποστέλλονται ετησίως στο πλαίσιο εφαρμογής της Αντιρατσιστικής Πολιτικής του ΥΠΑΝ).
5.3.12 Επιμόρφωση γονέων/κηδεμόνων σε θέματα ενιαίας και συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και αναπηρίας (Δείκτες: αριθμός σεμιναρίων για γονείς/κηδεμόνες σε αυτά τα θέματα που υλοποιούνται ετησίως).”