To provide the best experiences, we use technologies like cookies to store and/or access device information. Consenting to these technologies will allow us to process data such as browsing behavior or unique IDs on this site. Not consenting or withdrawing consent, may adversely affect certain features and functions.
Read more
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes.
The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
Ο Παγκύπριος Σύνδεσμο Γονέων Ατόμων με Νοητική Αναπηρία (ΠΑΣΥΓΟΑΝΑ) δηλώνει ευθαρσώς ότι πέραν των θέσεων που έχει καταθέσει στην διαβούλευση, συμφωνεί και με τις θέσεις που έχουν καταθέσει η Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ) και ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων για Άτομα με Αυτισμό “ΜΑΖΙ”. Η ευθυγράμμιση μας αυτή δεν σημαίνει ότι αυτόματα διαφωνούμε με τις θέσεις άλλων ατόμων, Συνδέσμων και οργανωμένων συνόλων που έχουν καταθέσει απόψεις στην διαβούλευση.
Ο Σύνδεσμος Συγγενών και Φίλων Ατόμων με Αυτισμό «ΜΑΖΙ» συμφωνεί και συντάσσεται με τις βασικές παρατηρήσεις και εισηγήσεις που έχουν υποβληθεί από την Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ) και τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Γονέων Ατόμων με Νοητική Αναπηρία (ΠΑΣΥΓΟΑΝΑ).
Προς αποφυγή επανάληψης, καταθέτουμε συμπληρωματικά τις ακόλουθες ειδικότερες εισηγήσεις:
1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΠΟ ΕΙΔΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΓΟΝΕΑ
Η αξιολόγηση του παιδιού πρέπει, όπου αυτό είναι αναγκαίο, να περιλαμβάνει άμεση παρατήρηση στο πραγματικό εκπαιδευτικό περιβάλλον και να μην περιορίζεται σε εξέταση σε γραφείο ή σε τεχνητές συνθήκες.
Πρέπει να κατοχυρωθεί το δικαίωμα του γονέα να ζητεί όπως ψυχολόγος, ιατρός, θεραπευτής ή άλλος κατάλληλος ειδικός της επιλογής του παρατηρεί το παιδί:
– στη γενική τάξη,
– στο πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης,
– κατά τις μεταβάσεις,
– στα διαλείμματα,
– κατά τη σίτιση,
– στη φυσική αγωγή, στην κολύμβηση ή σε άλλη δραστηριότητα,
– και κατά τις χρονικές περιόδους στις οποίες εμφανίζονται οι δυσκολίες που διερευνώνται.
Η παρατήρηση πρέπει να πραγματοποιείται:
– με τη συγκατάθεση του γονέα,
– μετά από εύλογο προγραμματισμό με τη διεύθυνση του σχολείου,
– με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στα προσωπικά δεδομένα των άλλων παιδιών,
– με υποχρέωση εμπιστευτικότητας,
– και χωρίς αδικαιολόγητη διατάραξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Η διεύθυνση του σχολείου δεν πρέπει να μπορεί να αρνείται αυθαίρετα ή χωρίς ειδική γραπτή αιτιολογία την παρουσία του ειδικού.
Η έκθεση και οι εισηγήσεις του ειδικού πρέπει να:
– καταχωρίζονται στον φάκελο του παιδιού,
– τίθενται ενώπιον της πολυθεματικής ομάδας,
– λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση,
– και απαντώνται ειδικά και αιτιολογημένα στην Έκθεση Αξιολόγησης και στην Απόφαση.
Η δυνατότητα αυτή δεν υποκαθιστά την υποχρέωση του Υπουργείου να παρέχει επαρκή ψυχολογική και άλλη επιστημονική στήριξη στα σχολεία.
2. ΑΤΟΜΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΥΓΕΙΑΣ, ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΡΙΣΕΩΝ
Το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει, όπου απαιτείται, να συνοδεύεται από δεσμευτικό ατομικό πρωτόκολλο υγείας, ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων.
Το πρωτόκολλο πρέπει να καταρτίζεται με τη συμμετοχή του γονέα, των κατάλληλων επαγγελματιών υγείας και του σχολικού προσωπικού και να περιλαμβάνει τουλάχιστον:
– τις γνωστές ιατρικές, ψυχολογικές, αισθητηριακές και συμπεριφορικές ανάγκες του παιδιού,
– τα πρώιμα σημεία απορρύθμισης ή ιατρικής επιδείνωσης,
– προληπτικές στρατηγικές και εύλογες προσαρμογές,
– συγκεκριμένα βήματα αποκλιμάκωσης,
– τα πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για την παρέμβαση,
– τη διαδικασία άμεσης ενημέρωσης της οικογένειας,
– τις ενέργειες σε επείγον ιατρικό περιστατικό,
– τη διαδικασία κλήσης ασθενοφόρου,
– τη διαδικασία μεταφοράς στο κατάλληλο νοσηλευτήριο,
– τον τρόπο συνοδείας του παιδιού,
– τη χορήγηση πρώτων βοηθειών ή φαρμακευτικής αγωγής, όπου απαιτείται,
– την καταγραφή και επανεξέταση κάθε σοβαρού περιστατικού,
– και την κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού.
Πρέπει επίσης να θεσπιστούν ειδικά πρωτόκολλα για:
– κολύμβηση,
– εκδρομές,
– μεταφορά,
– αθλητικές δραστηριότητες,
– και άλλες δραστηριότητες αυξημένου κινδύνου.
Κάθε περιορισμός ή αναστολή συμμετοχής του παιδιού πρέπει:
– να βασίζεται σε εξατομικευμένη και τεκμηριωμένη εκτίμηση κινδύνου,
– να είναι αναγκαίος και αναλογικός,
– να περιορίζεται στον απολύτως αναγκαίο χρόνο,
– να συνοδεύεται από μέτρα ασφαλούς επανόδου,
– και να μην αποτελεί γενικευμένο αποκλεισμό λόγω αναπηρίας ή διοικητικής ευκολίας.
3. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΙΩΣΗΣ, ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ή ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ
Οι Κανονισμοί πρέπει να καθορίζουν σαφή διαδικασία για οποιαδήποτε μείωση, αντικατάσταση ή διακοπή λογοθεραπείας, εργοθεραπείας, φυσιοθεραπείας, ψυχολογικής υποστήριξης, ειδικής εκπαίδευσης ή άλλης θεραπευτικής ή υποστηρικτικής υπηρεσίας.
Πριν από οποιαδήποτε μεταβολή πρέπει να προηγούνται:
– επαναξιολόγηση της συγκεκριμένης ανάγκης,
– εξέταση της προόδου και της λειτουργικής κατάστασης του παιδιού,
– ενημέρωση και ακρόαση του γονέα,
– συμμετοχή του παιδιού με προσβάσιμο τρόπο,
– εξέταση των εκθέσεων των επαγγελματιών που παρακολουθούν το παιδί,
– και ειδική γραπτή αιτιολόγηση.
Η σχετική απόφαση πρέπει να αναφέρει:
– ποια θεραπεία ή υποστήριξη μεταβάλλεται,
– για ποιους επιστημονικούς και εξατομικευμένους λόγους,
– ποια ανάγκη θεωρείται ότι έχει διαφοροποιηθεί,
– ποια νέα ή εναλλακτική υποστήριξη θα παρασχεθεί,
– πότε θα αρχίσει,
– πώς θα παρακολουθείται η επίδρασή της,
– και πότε θα επαναξιολογηθεί.
Δεν πρέπει να επιτρέπεται μείωση ή διακοπή αποκλειστικά λόγω:
– έλλειψης προσωπικού,
– διοικητικής αναδιοργάνωσης,
– δημοσιονομικού περιορισμού,
– ή αδυναμίας κατάρτισης του ωρολογίου προγράμματος.
Όπου υπάρχει κίνδυνος παλινδρόμησης, απώλειας δεξιοτήτων ή σοβαρής επιβάρυνσης, πρέπει να εφαρμόζεται κατάλληλο μεταβατικό πρόγραμμα και να διατηρείται η αναγκαία υποστήριξη μέχρι την ασφαλή μετάβαση.
4. ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ
Για τα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει ειδικό πρόγραμμα κοινωνικής ένταξης και μετάβασης στην ενήλικη ζωή.
Το πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει, ανάλογα με τις εξατομικευμένες ανάγκες:
– αυτοφροντίδα και δεξιότητες καθημερινής ζωής,
– επικοινωνία και αυτοπροσδιορισμό,
– υποστηριζόμενη λήψη αποφάσεων,
– χρήση μέσων μεταφοράς και υπηρεσιών της κοινότητας,
– διαχείριση χρημάτων και καθημερινών συναλλαγών,
– κοινωνικές, πολιτιστικές, αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες,
– προσωπική ασφάλεια και προστασία από κακοποίηση,
– ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων και δικτύων υποστήριξης,
– επαγγελματική διερεύνηση και προεπαγγελματική εκπαίδευση,
– πρακτική άσκηση,
– προετοιμασία για εργασία ή υποστηριζόμενη απασχόληση,
– προετοιμασία για ανεξάρτητη ή υποστηριζόμενη διαβίωση,
– και διασύνδεση με τις υπηρεσίες που θα αναλάβουν μετά την ολοκλήρωση της σχολικής φοίτησης.
Το πρόγραμμα δεν πρέπει να περιορίζεται σε θεωρητική διδασκαλία μέσα στο σχολείο, αλλά να περιλαμβάνει πραγματικές και ασφαλείς δραστηριότητες μέσα στην κοινότητα, με το αναγκαίο προσωπικό, τη μεταφορά και τις εύλογες προσαρμογές.
5. ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ
Σε περιπτώσεις σοβαρών δυσκολιών συμπεριφοράς, επικοινωνίας, ψυχικής υγείας, κοινωνικής ένταξης ή προστασίας του παιδιού, πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα συμμετοχής ανεξάρτητου ψυχολόγου ή λειτουργού κοινωνικής στήριξης.
Ο ρόλος του πρέπει να περιλαμβάνει:
– υποστήριξη του παιδιού,
– στήριξη και ενημέρωση της οικογένειας,
– παρατήρηση στο σχολικό περιβάλλον,
– αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων,
– υποβολή εισηγήσεων,
– παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων,
– και συμβολή στην πρόληψη αποκλεισμού, κακομεταχείρισης ή ακατάλληλων παρεμβάσεων.
Οι εισηγήσεις του πρέπει να καταγράφονται και να απαντώνται αιτιολογημένα από τα αρμόδια όργανα.
6. ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ
Οι Κανονισμοί πρέπει να προβλέπουν, όπου απαιτείται από την εξατομικευμένη αξιολόγηση:
– λειτουργική αξιολόγηση της συμπεριφοράς,
– εξατομικευμένο σχέδιο θετικής υποστήριξης της συμπεριφοράς,
– αισθητηριακή αξιολόγηση και προσαρμογές,
– πρόσβαση σε κατάλληλο χώρο αποφόρτισης,
– εναλλακτική και επαυξητική επικοινωνία,
– οπτικά και δομημένα μέσα υποστήριξης,
– κατάλληλη προετοιμασία για αλλαγές και μεταβάσεις,
– εκπαίδευση του προσωπικού στον αυτισμό,
– αποφυγή τιμωρητικών ή περιοριστικών πρακτικών,
– και συστηματική συνεργασία με την οικογένεια και τους επαγγελματίες που γνωρίζουν το παιδί.
Οι πιο πάνω υποστηρίξεις πρέπει να ενσωματώνονται ρητά στην Απόφαση και στο εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα και να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τη διαθέσιμη στελέχωση του σχολείου.
Ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Γονέων Ατόμων με Νοητική Αναπηρία καταθέτει τις ακόλουθες παρατηρήσεις και εισηγήσεις επί του Σχεδίου των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Αναπηρία ή/και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Τροποποιητικών) Κανονισμών του 2026.
Ο Σύνδεσμός μας αναγνωρίζει ορισμένες θετικές πρόνοιες, όπως την αύξηση της συχνότητας συνεδριάσεων των Επαρχιακών Επιτροπών, το δικαίωμα λήψης αντιγράφου των πρακτικών, τη συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ, την πρόνοια για ολοκλήρωση της επαναξιολόγησης πριν από τη μετάβαση σε άλλη βαθμίδα και τον εκσυγχρονισμό ορισμένων εξεταστικών διευκολύνσεων.
Ωστόσο, οι προτεινόμενοι Κανονισμοί περιορίζουν σε ορισμένα σημεία υφιστάμενες διαδικαστικές εγγυήσεις και δεν κατοχυρώνουν επαρκώς την πλήρη επιστημονική αξιολόγηση, την ουσιαστική συμμετοχή του παιδιού και της οικογένειας, την έγκαιρη εφαρμογή των αποφάσεων και την παροχή συγκεκριμένων και εκτελεστών εκπαιδευτικών υποστηρίξεων.
1. ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ «ΕΚΘΕΣΗΣ» ΜΕ «ΑΠΟΦΑΣΗ» – ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ 2, 13, 14, 15 ΚΑΙ 17
Η γενική αντικατάσταση του όρου «Έκθεση» με τον όρο «Απόφαση» δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο υποβάθμισης της επιστημονικής και πραγματικής τεκμηρίωσης της αξιολόγησης.
Η διοικητική Απόφαση δεν πρέπει να αντικαθιστά την πλήρη και αυτοτελή Έκθεση Αξιολόγησης. Η Απόφαση αποτελεί το διοικητικό αποτέλεσμα της διαδικασίας, ενώ η Έκθεση πρέπει να περιλαμβάνει το σύνολο των επιστημονικών δεδομένων, πορισμάτων και εισηγήσεων στα οποία στηρίχθηκε η Απόφαση.
Εισηγούμαστε η Απόφαση να συνοδεύεται υποχρεωτικά από πλήρη Έκθεση Αξιολόγησης, στην οποία να καταγράφονται:
– η μεθοδολογία και τα εργαλεία αξιολόγησης,
– οι εξετάσεις, παρατηρήσεις και λοιπές διαδικασίες που πραγματοποιήθηκαν,
– τα πορίσματα κάθε ειδικού χωριστά,
– η λειτουργική εικόνα του παιδιού,
– οι εκπαιδευτικές, επικοινωνιακές, συμπεριφορικές, αισθητηριακές, ψυχοκοινωνικές και ιατρικές ανάγκες του,
– οι δυνατότητες, οι προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντα του παιδιού,
– οι απόψεις του γονέα και του ίδιου του παιδιού,
– οι εκθέσεις και τα στοιχεία του ειδικού της επιλογής της οικογένειας,
– τυχόν διαφωνίες μεταξύ των ειδικών,
– οι λόγοι αποδοχής ή απόρριψης κάθε ουσιώδους εισήγησης,
– οι συγκεκριμένες υπηρεσίες, ώρες, μέσα, διευκολύνσεις, εύλογες προσαρμογές και υποστηρίξεις που πρέπει να παρασχεθούν,
– ο χώρος, ο χρόνος, η συχνότητα και ο τρόπος παροχής κάθε υποστήριξης.
Το υφιστάμενο Παράρτημα της Έκθεσης Αξιολόγησης δεν πρέπει να καταργηθεί χωρίς να αντικατασταθεί από τουλάχιστον ισοδύναμες και πληρέστερες υποχρεώσεις επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Χωρίς πλήρη Έκθεση Αξιολόγησης, το δικαίωμα του γονέα να κατανοήσει, να ελέγξει και να προσβάλει αποτελεσματικά την Απόφαση καθίσταται ουσιαστικά ασθενέστερο.
2. ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΣΑΦΩΝ ΠΡΟΘΕΣΜΙΩΝ – ΝΕΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 13 ΚΑΙ 14
Οι υφιστάμενες προθεσμίες των δεκαπέντε ημερών για σύνταξη και επίδοση της Έκθεσης αντικαθίστανται από την αόριστη διατύπωση «σε εύλογο χρονικό διάστημα».
Η αλλαγή αυτή αφαιρεί από το παιδί και τον γονέα ένα σαφές, μετρήσιμο και ελέγξιμο διαδικαστικό δικαίωμα. Η έννοια του εύλογου χρόνου δεν καθορίζει ανώτατο όριο και μπορεί να επιτρέψει καθυστερήσεις που στερούν από το παιδί αναγκαίες υπηρεσίες για σημαντικό μέρος της σχολικής χρονιάς.
Εισηγούμαστε:
– τη διατήρηση της προθεσμίας των δεκαπέντε ημερών για τη σύνταξη της Απόφασης και της πλήρους Έκθεσης Αξιολόγησης,
– την επίδοσή τους στον γονέα εντός συγκεκριμένης σύντομης προθεσμίας,
– τον καθορισμό δεσμευτικής προθεσμίας έναρξης εφαρμογής κάθε εγκεκριμένης παροχής,
– την υποχρεωτική λήψη προσωρινών μέτρων και υποστηρίξεων μέχρι την πλήρη εφαρμογή της Απόφασης,
– την υποχρέωση γραπτής ενημέρωσης του γονέα για κάθε καθυστέρηση, τους λόγους της και την ημερομηνία πλήρους εφαρμογής.
3. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΦΑΚΕΛΟ – ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ 7
Θεωρούμε θετική τη ρητή πρόνοια ότι ο γονέας ή κηδεμόνας δικαιούται, κατόπιν αιτήματός του, να έχει πρόσβαση στα πρακτικά της συνεδρίας που τον αφορά και να λαμβάνει αντίγραφό τους.
Η πρόνοια αυτή πρέπει να ενισχυθεί, ώστε ο γονέας να δικαιούται να λαμβάνει αντίγραφο:
– ολόκληρου του διοικητικού και επιστημονικού φακέλου του παιδιού,
– όλων των εκθέσεων, αξιολογήσεων και γνωματεύσεων,
– της σχετικής αλληλογραφίας,
– των παρατηρήσεων του σχολείου και των επαγγελματιών,
– των εγγράφων και στοιχείων που λήφθηκαν υπόψη,
– των πρακτικών και των αποφάσεων όλων των αρμόδιων οργάνων,
– των μειοψηφουσών ή διαφορετικών απόψεων των μελών της πολυθεματικής ομάδας.
Η απλή δυνατότητα επιτόπιας πρόσβασης στον φάκελο, χωρίς δικαίωμα λήψης αντιγράφων, δεν επαρκεί για την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος υποβολής παραστάσεων, ένστασης ή δικαστικής προσφυγής.
Τα αντίγραφα πρέπει να παρέχονται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, σε προσβάσιμη μορφή και χωρίς οικονομική επιβάρυνση του γονέα.
4. ΑΥΤΕΠΑΓΓΕΛΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΕΠΑΡΚΕΙΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ – ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ 11
Η προτεινόμενη διάταξη επιτρέπει στην Επαρχιακή Επιτροπή να προβαίνει αυτεπάγγελτα στην αξιολόγηση των αναγκών του παιδιού όταν θεωρεί ότι οι γονείς αρνούνται να συμμορφωθούν ή παρεμποδίζουν τη διαδικασία αξιολόγησης.
Οι έννοιες της «άρνησης συμμόρφωσης» και της «παρεμπόδισης» δεν ορίζονται και μπορεί να ερμηνευθούν υπερβολικά ευρέως.
Δεν πρέπει να θεωρούνται παρεμπόδιση:
– η διαφωνία με συγκεκριμένο ειδικό,
– η απαίτηση δεύτερης επιστημονικής γνώμης,
– η υποβολή έκθεσης ιδιώτη ειδικού,
– η αίτηση για πληρέστερη ή διαφορετική αξιολόγηση,
– η άρνηση αποδοχής ανεπαρκώς αιτιολογημένης διαδικασίας,
– η απαίτηση παρουσίας του γονέα ή ειδικού της επιλογής του,
– η υποβολή ερωτημάτων ή παρατηρήσεων σχετικά με τη διαδικασία,
– η άσκηση δικαιώματος ένστασης ή προσφυγής.
Η αυτεπάγγελτη αξιολόγηση πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει σοβαρός, άμεσος και τεκμηριωμένος κίνδυνος ουσιαστικής βλάβης των δικαιωμάτων ή της εκπαίδευσης του παιδιού.
Πριν από οποιαδήποτε αυτεπάγγελτη αξιολόγηση πρέπει να προηγούνται:
– πλήρης γραπτή ενημέρωση του γονέα,
– πρόσκληση του γονέα σε ακρόαση,
– γνωστοποίηση των συγκεκριμένων πράξεων ή παραλείψεων που θεωρούνται παρεμπόδιση,
– εύλογη προθεσμία συμμόρφωσης ή υποβολής εξηγήσεων,
– προσπάθεια διαμεσολάβησης και εξεύρεσης κοινά αποδεκτής λύσης,
– ειδικά αιτιολογημένη απόφαση,
– δικαίωμα άμεσης και αποτελεσματικής προσφυγής,
– τήρηση της αρχής της αναλογικότητας.
Το «καλώς νοούμενο συμφέρον του παιδιού» πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα και να μην χρησιμοποιείται ως γενική διατύπωση για παράκαμψη των δικαιωμάτων του γονέα και του παιδιού.
5. ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΓΟΝΕΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΟΥ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 11
Το υφιστάμενο δικαίωμα του γονέα να παρίσταται σε κάθε εξέταση, μόνος ή μαζί με ειδικό επί του συγκεκριμένου θέματος, πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί.
Η παρουσία του γονέα ή του ειδικού της επιλογής του δεν πρέπει να περιορίζεται σε παθητική παρακολούθηση.
Πρέπει να διευκρινιστεί ότι ο ειδικός της επιλογής του γονέα δικαιούται:
– να παρίσταται στις σχετικές εξετάσεις και αξιολογήσεις,
– να ενημερώνεται προηγουμένως για τη μεθοδολογία και τα εργαλεία αξιολόγησης,
– να υποβάλλει γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις,
– να παρουσιάζει επιστημονικά δεδομένα, εκθέσεις και εισηγήσεις,
– να σχολιάζει τα ευρήματα της πολυθεματικής ομάδας,
– να απαντά σε ερωτήματα των μελών της ομάδας,
– να ζητεί να καταγραφεί οποιαδήποτε επιστημονική διαφωνία στα πρακτικά και στην Έκθεση Αξιολόγησης,
– να λαμβάνει γνώση του τρόπου με τον οποίο οι εισηγήσεις του αξιολογήθηκαν.
Η απλή φυσική παρουσία χωρίς ουσιαστικό δικαίωμα συνεισφοράς δεν επαρκεί.
6. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΟΝΕΑ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΚΥΣΟΑ – ΝΕΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 14
Θεωρούμε θετική τη συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ στις συνεδρίες της Επαρχιακής Επιτροπής στις οποίες εξετάζεται η παροχή ή μη ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, εκτός αν δεν το επιθυμεί ο γονέας.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η συμμετοχή της ΚΥΣΟΑ:
– δεν υποκαθιστά το δικαίωμα προσωπικής συμμετοχής και ακρόασης του γονέα,
– δεν υποκαθιστά το δικαίωμα συμμετοχής του ίδιου του παιδιού,
– δεν περιορίζει το δικαίωμα του γονέα να συνοδεύεται από ειδικό ή άλλο πρόσωπο της επιλογής του,
– δεν περιορίζει το δικαίωμα του γονέα να παρουσιάζει εκθέσεις και στοιχεία,
– περιλαμβάνει δικαίωμα του εκπροσώπου να διατυπώνει απόψεις και να ζητεί την καταγραφή τους στα πρακτικά,
– ασκείται με πλήρη σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων του παιδιού.
Ο γονέας πρέπει να ενημερώνεται εγκαίρως για τη συμμετοχή της ΚΥΣΟΑ και να έχει πραγματική δυνατότητα να δηλώσει εάν την επιθυμεί ή όχι.
7. ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΠΑΝΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16, 32 ΚΑΙ 50
Η μεταφορά της τακτικής επαναξιολόγησης στα τρία χρόνια αποτελεί ουσιαστική υποχώρηση.
Για παιδιά με νοητική αναπηρία, αυτισμό, πολλαπλές αναπηρίες ή σοβαρές επικοινωνιακές, συμπεριφορικές, αισθητηριακές ή ιατρικές ανάγκες, η τριετία είναι υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ανάγκες ενός παιδιού μπορεί να μεταβληθούν σημαντικά μέσα σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα.
Εισηγούμαστε:
– τακτική επαναξιολόγηση τουλάχιστον ανά διετία,
– ετήσια αναθεώρηση του εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος,
– άμεση επαναξιολόγηση όταν υπάρχει ουσιώδης μεταβολή των αναγκών, της υγείας, της συμπεριφοράς, της επικοινωνίας ή της λειτουργικότητας του παιδιού,
– υποχρεωτική εξέταση αιτήματος του γονέα εντός συγκεκριμένης προθεσμίας,
– ειδικά αιτιολογημένη απόφαση σε περίπτωση απόρριψης αιτήματος για πρόωρη επαναξιολόγηση,
– διατήρηση όλων των υφιστάμενων υποστηρίξεων μέχρι την ολοκλήρωση της επαναξιολόγησης και την εφαρμογή της νέας Απόφασης.
Η ολοκλήρωση της επαναξιολόγησης μέχρι τον Μάρτιο πριν από την αλλαγή σχολικής χρονιάς ή βαθμίδας αποτελεί θετική πρόνοια, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από έγκαιρη εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων από την πρώτη ημέρα φοίτησης.
8. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΥΣ ΠΟΛΥΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 16
Η πρόβλεψη ότι η επαναξιολόγηση μπορεί να γίνεται στο πλαίσιο πολυθεματικής συνάντησης μόνο «όπου απαιτείται» μπορεί να οδηγήσει σε λήψη αποφάσεων με βάση παλαιές εκθέσεις ή χωρίς συμμετοχή όλων των αναγκαίων ειδικοτήτων.
Η πλήρης πολυθεματική επαναξιολόγηση πρέπει να είναι υποχρεωτική όταν:
– αλλάζει η βαθμίδα ή το πλαίσιο φοίτησης,
– εξετάζεται φοίτηση σε ειδικό σχολείο ή πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης,
– εξετάζεται επιστροφή ή μεγαλύτερη συμμετοχή στη γενική τάξη,
– μεταβάλλονται ουσιωδώς οι ανάγκες του παιδιού,
– υποβάλλεται αιτιολογημένο αίτημα του γονέα,
– υπάρχουν διαφορετικές επιστημονικές απόψεις,
– η προηγούμενη αξιολόγηση δεν περιλάμβανε όλες τις αναγκαίες ειδικότητες,
– έχει παρέλθει σημαντικό χρονικό διάστημα από την άμεση παρατήρηση ή εξέταση του παιδιού.
Η επαναξιολόγηση δεν πρέπει να αποτελεί απλή διοικητική ανανέωση προηγούμενης Απόφασης.
9. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 41, 42 ΚΑΙ 50
Η μετονομασία των «ειδικών μονάδων» σε «προγράμματα ενισχυμένης στήριξης» δεν αρκεί για να διασφαλίσει ουσιαστική συμπερίληψη.
Πρέπει να καθοριστούν δεσμευτικά:
– ο μέγιστος αριθμός παιδιών ανά πρόγραμμα,
– η αναλογία προσωπικού προς παιδιά,
– τα απαιτούμενα προσόντα και η εξειδίκευση του προσωπικού,
– η παρουσία επαρκούς αριθμού εκπαιδευτικών, βοηθών, συνοδών και άλλων ειδικών,
– ο χρόνος και ο τρόπος ουσιαστικής συμμετοχής των παιδιών στη γενική τάξη,
– τα μαθήματα και οι δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει κάθε παιδί,
– οι εξατομικευμένες στηρίξεις και εύλογες προσαρμογές,
– η πρόσβαση σε διαλείμματα, εκδρομές, γιορτές, αθλητικές και εξωσχολικές δραστηριότητες,
– οι κατάλληλοι και προσβάσιμοι χώροι,
– η περιοδική αξιολόγηση του κατά πόσο το πρόγραμμα προάγει πραγματική συμμετοχή και όχι διαχωρισμό μέσα στο γενικό σχολείο.
Η εγγραφή του παιδιού στο μαθητολόγιο ηλικιακά αντίστοιχης τάξης αποτελεί θετικό διοικητικό μέτρο, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ουσιαστική συμπερίληψη.
Η λειτουργία των προγραμμάτων δεν πρέπει να οδηγεί σε μόνιμη απομάκρυνση του παιδιού από τη γενική τάξη χωρίς εξατομικευμένη, ειδικά αιτιολογημένη και τακτικά επανεξεταζόμενη απόφαση.
10. ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Οι Κανονισμοί πρέπει να καθορίζουν αναλυτικά το υποχρεωτικό περιεχόμενο και τη διαδικασία κατάρτισης, έγκρισης, εφαρμογής, παρακολούθησης και αναθεώρησης του εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος.
Το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να αποτελεί δεσμευτικό έγγραφο εφαρμογής της Απόφασης της Επαρχιακής Επιτροπής και να περιλαμβάνει τουλάχιστον:
– την παρούσα λειτουργική και εκπαιδευτική εικόνα του παιδιού,
– συγκεκριμένους, ρεαλιστικούς και μετρήσιμους στόχους,
– τον αριθμό ωρών και τη μορφή κάθε υποστήριξης,
– τις ειδικότητες και τα προσόντα του προσωπικού,
– τις εκπαιδευτικές, θεραπευτικές, επικοινωνιακές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις,
– τις εύλογες προσαρμογές,
– τα μέσα εναλλακτικής και επαυξητικής επικοινωνίας,
– τις αισθητηριακές προσαρμογές,
– τα μέτρα υποστήριξης της θετικής συμπεριφοράς,
– το κατάλληλο μέγιστο μέγεθος της τάξης ή της ομάδας, όπου αυτό απαιτείται από τις αξιολογημένες ανάγκες του παιδιού,
– την αναγκαία αναλογία προσωπικού προς μαθητές,
– τα μέτρα ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων,
– τις ρυθμίσεις μεταφοράς, συνοδείας και σχολικής νοσηλείας, όπου απαιτούνται,
– τους υπεύθυνους εφαρμογής κάθε μέτρου,
– την ημερομηνία έναρξης κάθε παροχής,
– τη συχνότητα παρακολούθησης της προόδου,
– τις ημερομηνίες επανεξέτασης και αναθεώρησης,
– τον τρόπο ουσιαστικής συμμετοχής του γονέα και του παιδιού.
Η Απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής και το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει, όπου αυτό προκύπτει από την πολυθεματική αξιολόγηση, να καθορίζουν ρητά το κατάλληλο μέγιστο μέγεθος της τάξης ή της ομάδας στην οποία θα φοιτά το παιδί.
Η ρύθμιση αυτή πρέπει να αποτελεί δεσμευτική εύλογη προσαρμογή και να μην εξαρτάται αποκλειστικά από διοικητικές, στελεχιακές ή δημοσιονομικές δυνατότητες του σχολείου.
Κατά τον καθορισμό του κατάλληλου αριθμού μαθητών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ιδίως:
– η σοβαρότητα και η φύση των αναγκών του παιδιού,
– οι αισθητηριακές, επικοινωνιακές και συμπεριφορικές ανάγκες,
– η ανάγκη αυξημένης επίβλεψης και ασφάλειας,
– η δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής στη μαθησιακή διαδικασία,
– ο αριθμός άλλων παιδιών με αυξημένες ανάγκες στην ίδια τάξη,
– η διαθέσιμη αναλογία εξειδικευμένου προσωπικού προς μαθητές,
– οι πραγματικές διαστάσεις, η προσβασιμότητα και οι συνθήκες του χώρου.
Η επιπρόσθετη στήριξη από βοηθό, συνοδό ή ειδικό εκπαιδευτικό δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ισοδύναμη με τη μείωση του μεγέθους της τάξης, όταν η τελευταία αποτελεί αναγκαία εξατομικευμένη προσαρμογή.
Το εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να καταρτίζεται με ουσιαστική συμμετοχή του γονέα και του παιδιού και να παραδίδεται στον γονέα σε πλήρη μορφή πριν από την έναρξη εφαρμογής του.
11. ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Οι Κανονισμοί πρέπει να καθορίζουν σαφείς και δεσμευτικούς μηχανισμούς εφαρμογής της Απόφασης και του εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος.
Πρέπει να προβλέπονται:
– συγκεκριμένη προθεσμία έναρξης κάθε εγκεκριμένης παροχής,
– εφαρμογή όλων των μέτρων από την πρώτη ημέρα της σχολικής χρονιάς ή αμέσως μετά την έκδοση της Απόφασης,
– υποχρέωση προσωρινής κάλυψης μέχρι την πλήρη στελέχωση,
– γραπτή ενημέρωση του γονέα για οποιαδήποτε έλλειψη ή καθυστέρηση,
– καταγραφή των ωρών, θεραπειών ή υπηρεσιών που δεν παρασχέθηκαν,
– υποχρέωση αναπλήρωσής τους,
– διαδικασία άμεσης καταγγελίας για μη εφαρμογή,
– καθορισμός του αρμόδιου οργάνου παρακολούθησης,
– ταχεία εξέταση παραπόνων,
– συνέπειες για αδικαιολόγητη καθυστέρηση, παράλειψη ή ελλιπή εφαρμογή.
Δεν πρέπει να επιβάλλεται στον γονέα υποχρέωση συμμόρφωσης με τις διοικητικές αποφάσεις, χωρίς αντίστοιχη σαφή και εκτελεστή υποχρέωση του Υπουργείου και του σχολείου να εφαρμόζουν πλήρως όσα έχουν εγκριθεί για το παιδί.
Η έλλειψη προσωπικού ή διαθέσιμων πιστώσεων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως λόγος αναστολής ή περιορισμού αναγκαίας και εγκεκριμένης υποστήριξης.
12. ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ
Οι Κανονισμοί πρέπει να προβλέπουν συγκεκριμένους και πρακτικούς τρόπους συμμετοχής του παιδιού στην αξιολόγηση, στην επαναξιολόγηση, στην κατάρτιση του εξατομικευμένου προγράμματος και στη λήψη αποφάσεων.
Το παιδί πρέπει:
– να ενημερώνεται σε γλώσσα και μορφή που μπορεί να κατανοήσει,
– να υποστηρίζεται ώστε να εκφράσει τη γνώμη, τη βούληση και τις προτιμήσεις του,
– να μπορεί να χρησιμοποιεί εναλλακτική ή επαυξητική επικοινωνία,
– να έχει πρόσβαση σε διερμηνεία νοηματικής ή άλλα μέσα επικοινωνίας, όπου απαιτείται,
– να υποστηρίζεται από πρόσωπο που γνωρίζει τον τρόπο επικοινωνίας του,
– να καταγράφεται στην Έκθεση ο τρόπος συμμετοχής του,
– να καταγράφεται ο τρόπος με τον οποίο η άποψή του λήφθηκε υπόψη.
Η αδυναμία προφορικού λόγου, η σοβαρή νοητική αναπηρία ή η ανάγκη υψηλού επιπέδου υποστήριξης δεν πρέπει να θεωρείται αδυναμία έκφρασης βούλησης, προτίμησης ή δυσφορίας.
Η συμπεριφορά, η μη λεκτική επικοινωνία, οι αντιδράσεις, οι επιλογές και οι σταθερές προτιμήσεις του παιδιού πρέπει να αξιολογούνται με κατάλληλες και επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους.
13. ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΕΙΣ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 64 ΕΩΣ 68
Αναγνωρίζουμε ως θετικές τις προτεινόμενες ρυθμίσεις για:
– τη χρήση μηχανικών ή τεχνολογικών μέσων,
– την προφορική απλοποίηση της γλωσσικής διατύπωσης,
– την προσαρμογή των διαγνωστικών και εξεταστικών δοκιμίων,
– την εξέταση σε εναλλακτικό χώρο,
– την εξαίρεση από τη βαθμολόγηση της ορθογραφίας και της στίξης σε κατάλληλες περιπτώσεις,
– την προσαρμογή της βαθμολογίας ως αντιστάθμισμα.
Πρέπει, όμως, να διασφαλιστεί ότι οι προσαρμογές:
– καθορίζονται εξατομικευμένα με βάση τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού,
– παρέχονται ως εύλογες προσαρμογές και όχι ως προαιρετικές διευκολύνσεις,
– δεν περιορίζονται από γενική απαίτηση ίδιας μορφής ή ίδιου τρόπου εξέτασης,
– δεν αλλοιώνουν τον σκοπό της αξιολόγησης,
– εγκρίνονται και γνωστοποιούνται εγκαίρως,
– εφαρμόζονται και στις εσωτερικές, διαμορφωτικές και προαγωγικές αξιολογήσεις και όχι μόνο στις τελικές εξετάσεις,
– παρέχονται χωρίς να απαιτείται επανάληψη μακράς διοικητικής διαδικασίας για κάθε εξέταση,
– περιλαμβάνονται στην Απόφαση και στο εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
Η έγκριση εναλλακτικού τόπου εξέτασης δεν πρέπει να εξαρτάται μόνο από τη Διεύθυνση του σχολείου, αλλά να στηρίζεται στην εξατομικευμένη ανάγκη και στην εισήγηση του κατάλληλου ειδικού.
14. ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΣΟΒΑΡΗ ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ
Οι Κανονισμοί πρέπει να κατοχυρώνουν συγκεκριμένα μέτρα για παιδιά που χρειάζονται υψηλό ή συνεχή επίπεδο υποστήριξης.
Ανάλογα με την εξατομικευμένη αξιολόγηση, πρέπει να προβλέπονται:
– προσωπικός βοηθός ή συνοδός,
– σχολικός νοσηλευτής,
– επαρκής αριθμός ειδικά καταρτισμένου προσωπικού,
– συνεχής ή αυξημένη επίβλεψη,
– υποστήριξη θετικής συμπεριφοράς,
– λειτουργική αξιολόγηση της συμπεριφοράς,
– αισθητηριακές προσαρμογές και κατάλληλος χώρος αποφόρτισης,
– εναλλακτική και επαυξητική επικοινωνία,
– σχέδιο ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων,
– ασφαλής μεταφορά και κατάλληλη συνοδεία,
– υποστήριξη κατά τα διαλείμματα, τη σίτιση, την προσωπική φροντίδα, τις εκδρομές και τις εξωσχολικές δραστηριότητες,
– συνέχεια της εκπαίδευσης σε περίπτωση νοσηλείας ή προσωρινής αδυναμίας φοίτησης,
– προστασία από μειωμένο ωράριο, άτυπο αποκλεισμό ή απομάκρυνση λόγω έλλειψης προσωπικού ή αδυναμίας του σχολείου να ανταποκριθεί.
Η υποστήριξη πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες του παιδιού και όχι αποκλειστικά στη διάγνωση ή στη διαθέσιμη στελέχωση.
15. ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΗΘΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΕΝΙΣΧΥΘΟΥΝ
Αναγνωρίζουμε ως θετικές:
– την αύξηση της συχνότητας συνεδριάσεων των Επαρχιακών Επιτροπών,
– το δικαίωμα λήψης αντιγράφου των πρακτικών,
– τη συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ,
– την πρόνοια για ολοκλήρωση της επαναξιολόγησης πριν από τη μετάβαση σε άλλη βαθμίδα,
– την εγγραφή των παιδιών των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης στο μαθητολόγιο ηλικιακά αντίστοιχης τάξης,
– τον εκσυγχρονισμό ορισμένων εξεταστικών διευκολύνσεων,
– τη δυνατότητα χρήσης σύγχρονων τεχνολογικών μέσων,
– τη δυνατότητα εξέτασης σε εναλλακτικό χώρο.
Οι θετικές αυτές πρόνοιες πρέπει να διατηρηθούν και να ενισχυθούν, χωρίς να συνοδεύονται από κατάργηση ή αποδυνάμωση άλλων υφιστάμενων διαδικαστικών και ουσιαστικών δικαιωμάτων.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Οι προτεινόμενοι Κανονισμοί περιλαμβάνουν ορισμένες χρήσιμες διοικητικές και διαδικαστικές βελτιώσεις. Δεν διαμορφώνουν, όμως, από μόνοι τους ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών με αναπηρία και των οικογενειών τους.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν:
– η αντικατάσταση της πλήρους Έκθεσης Αξιολόγησης από μία διοικητική Απόφαση,
– η κατάργηση συγκεκριμένων προθεσμιών και η αντικατάστασή τους από τον αόριστο «εύλογο χρόνο»,
– η επέκταση της τακτικής επαναξιολόγησης στα τρία χρόνια,
– η δυνατότητα αυτεπάγγελτης αξιολόγησης χωρίς επαρκείς εγγυήσεις,
– η μη κατοχύρωση πλήρους πρόσβασης και λήψης αντιγράφου του φακέλου,
– η απουσία δεσμευτικού εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος,
– η απουσία συγκεκριμένων προθεσμιών και μηχανισμών εφαρμογής,
– η έλλειψη σαφών προτύπων στελέχωσης και λειτουργίας των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης,
– η μη επαρκής κατοχύρωση των αναγκών παιδιών με σοβαρή νοητική αναπηρία και αυξημένες ανάγκες υποστήριξης.
Η κεντρική μας θέση είναι ότι οι αξιολογημένες ανάγκες του παιδιού πρέπει να μετατρέπονται σε συγκεκριμένες, δεσμευτικές, έγκαιρες και ελέγξιμες παροχές.
Οι Κανονισμοί πρέπει να επιβάλλουν όχι μόνο υποχρεώσεις συνεργασίας και συμμόρφωσης στους γονείς, αλλά και αντίστοιχες, σαφείς και εκτελεστές υποχρεώσεις στο Υπουργείο, στις Επιτροπές και στα σχολεία να παρέχουν πλήρως όσα το παιδί δικαιούται και έχει πραγματικά ανάγκη.
11. Προτεινόμενο Άρθρο 4
Η θέση μας είναι ότι ο κανόνας της απαγόρευσης του διαχωρισμού και του αποκλεισμού στη βάση της αναπηρίας είναι απαράβατος (βλ. Μέρος Α’ πιο πάνω).
Σε κάθε περίπτωση όμως με δεδομένη την αντικατάσταση του όρου «ειδική μονάδα» με τον όρο «πρόγραμμα αυξημένης στήριξης» το οποίο μάλιστα πρόγραμμα ως προκύπτει από πολλά σημεία των τροποποιήσεων (π.χ. Κανονισμοί 41, 42) θα παρέχεται ως διαφορετικό πλαίσιο φοίτησης σε χώρους άλλους από τις γενικές τάξεις, επαναλαμβάνουμε τη θέση μας ότι θα πρέπει για να αποτραπεί ο διαχωρισμός/αποκλεισμός να τεθεί ως ανώτατο όριο στήριξης εκτός της γενικής τάξης το 20% του συνολικού διδακτικού χρόνου. Προτείνεται συνεπώς η εξής διατύπωση:
«Η φοίτηση παιδιού με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες για το οποίο προσδιορίζεται ειδική αγωγή και εκπαίδευση σε ειδικό σχολείο ή οπουδήποτε αλλού ή με πρόγραμμα αυξημένης στήριξης απαγορεύεται, εκτός στην έκταση και για όσο χρόνο η εκπαίδευση σε αυτά αποφασίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου και νοουμένου ότι στο παιδί δεν παρέχεται στήριξη εκτός της γενικής τάξης για χρόνο που υπερβαίνει του 20% του συνολικού διδακτικού χρόνου.»
12. Προτεινόμενο Άρθρο 7
Τα ζητήματα τα οποία αφορούν στο καθήκον γνωστοποίησης θα πρέπει να επανεξεταστούν συνολικά σε συσχέτιση με τις αρχές της έγκαιρης παιδικής παρέμβασης σε συντονισμό και συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία καθώς και τις λοιπές αρχές που έχουν διαχρονικά ενασχόληση με αυτά, όπως για παράδειγμα την Επιτροπή Προστασίας Ατόμων με Νοητική Αναπηρία.
Η πρόταση αυτή βρίσκεται σε σύγκρουση με τον προτεινόμενο Κανονισμό 11 για τον οποίο οι θέσεις μας διατυπώνονται πιο πάνω.
13. Προτεινόμενο Άρθρο 8 – Συχνότητα παραπομπών για αξιολόγηση
Η δυνατότητα αξιολογήσεων για το σκοπό παροχής «ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης» καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς θεωρούμε ότι δεν θα πρέπει να είναι δυνατή μόνο για «σοβαρά και έκτακτα περιστατικά που σύμφωνα με την Επαρχιακή Επιτροπή, χρήζουν άμεσης βοήθειας» αλλά και σε κάθε παιδί το οποίο για οποιοδήποτε λόγο δεν διαπιστώθηκε προηγουμένως η αναγκαιότητα παροχής εύλογων προσαρμογών, εξατομικευμένης στήριξης, προσωπικής βοήθειας ή διευκολύνσεων ασχέτως του κατά πόσο θα κριθεί ότι πρόκειται για «σοβαρό και έκτακτο περιστατικό». Σχετικά είναι τα σχόλια και εισηγήσεις μας πιο πάνω στο σημείο Β.6 το οποίο αφορά στους προτεινόμενους Κανονισμούς 16 κα 17.
14. Προτεινόμενο Άρθρο 9 – Μέλη Πολυθεματικής Ομάδας αξιολογήσεων
Σχόλια παρατίθενται πιο πάνω, στο μέρος «Τροποποιήσεις ορολογίας», 1.α.
Παράλληλα, δεν συμφωνούμε με την αφαίρεση των ειδικοτήτων που αναφέρονται στο υφιστάμενο άρθρο 9 του Νόμου και την αντικατάστασή τους αποκλειστικά από «υφιστάμενο εξειδικευμένο προσωπικό της δημόσιας εκπαιδευτικής υπηρεσίας» για το οποίο μάλιστα δεν συγκεκριμενοποιείται η εξειδίκευσή του και η σχετικότητά του με την ενιαία εκπαίδευση, την αναπηρία και τη δικαιωματική προσέγγιση. Θεωρούμε ότι η διατμηματική και από διαφορετικές ειδικότητες συμμετοχή προσώπων είναι σημαντική και δεν θα πρέπει να εγκαταλειφθεί καθότι και αυτό θα αποτελέσει σοβαρή οπισθοδρόμηση.
Παράλληλα, θα πρέπει το ίδιο άρθρο να προσαρμοστεί κατά τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθότι δεν μπορεί προσωπικό της προδημοτικής και δημοτικής εκπαίδευσης να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που αφορούν παιδιά της δευτεροβάθμιας και της τεχνικής εκπαίδευσης για αυταπόδεικτους λόγους.
15. Προτεινόμενο Άρθρο 12
Σχετικά με το προτεινόμενο νέο άρθρο 12 (1) (β) δεν κατανοούμε την αναγκαιότητα της εν λόγω γνωστοποίησης, τη στιγμή που η ενημέρωση των γονέων θα έπρεπε να αφορά στα δικαιώματα του παιδιού που αφορούν στην εκπαίδευση (ενιαία εκπαίδευση). Δεν υφίσταται «δικαίωμα στο ειδικό σχολείο». Η προτεινόμενη αυτή τροποποίηση θεωρούμε είναι στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που επιβάλλεται στο διεθνές δίκαιο που δεσμεύει την Κύπρο. Αυτό τονίζεται ιδίως σε σχέση με τις παρατηρήσεις των Επιτροπών του ΟΗΕ προς την Κύπρο, όπου κατ’ επανάληψη τονίστηκε ότι το συμφέρον του παιδιού είναι όπως φοιτά στη γενική εκπαίδευση ακόμα και ανεξαρτήτως βουλήσεως του γονέα:
21. The Committee notes with concern that the views of children with disabilities are insufficiently respected in matters concerning children. The Committee also notes with concern that the right of children with disabilities to inclusive education in mainstream schools may be restricted by parental consent, contrary t o general comment No. 4 (2016) on the right to inclusive education.
Συνεπώς η προσθήκη αυτή αποτελεί ακραία παραβίαση και οπισθοδρόμηση σχετικά με τις υποχρεώσεις της Δημοκρατίας.
Σχετικά με το προτεινόμενο νέο άρθρο 12((1)(γ) και την «επαναξιολόγηση μέσω πολυθεματικής συνάντησης» εντός ενός χρόνου φοίτησης στη γενική τάξη, θέση μας είναι ότι τέτοια επαναξιολόγηση θα πρέπει να γίνεται οπουδήποτε και εάν φοιτά το παιδί και όχι μόνο εάν φοιτά στη γενική τάξη, καθότι με την πρόταση δίδεται το μήνυμα ότι πρώτιστος στόχος είναι να μην είναι ένα παιδί στη γενική τάξη και να ενημερώνεται για τις επιλογές του να μεταβεί σε διαχωριστικό πλαίσιο αντί να γίνεται ακριβώς το αντίθετο.
Θεωρούμε σημαντικό η επαναξιολόγηση να μην γίνεται για το σκοπό μετάβασης σε διαχωριστικό πλαίσιο αλλά για το σκοπό της βελτίωσης των προσαρμογών, διευκολύνσεων, ατομικής στήριξης και μέτρων που δοκιμάστηκαν στο παιδί τον πρώτο χρόνο. Περισσότερο σημαντική όμως είναι η αξιολόγηση μεταξύ άλλων:
– των παρασχεθέντων μέσων, διευκολύνσεων και προσαρμογών
– του υλικού, κτιρίου, διαμόρφωσης τάξης, της επικοινωνίας και κάθε άλλου ζητήματος προσβασιμότητας
– της διαφοροποίησης που γίνεται και των όποιων προσαρμογών δοκιμάστηκαν
– των εκπαιδευτικών και ιδίως των τρόπων διδασκαλίας και αξιολόγησης που χρησιμοποιήθηκαν και της επάρκειας του χρόνου, των μέσων και της στήριξης που τους δόθηκε ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις διαφοροποιήσεις και προσαρμογές που απαιτούνται
– των εμπλεκομένων στην εκπαίδευση του παιδιού και ιδίως του τρόπου με τον οποίο λειτούργησαν προς το συμφέρον του παιδιού
– της επάρκειας και καταλληλόλητας της προσωπικής βοήθειας, συνοδών, διερμηνέων και άλλης βοήθειας από ανθρώπινο δυναμικό.
– του περιβάλλοντος εντός και εκτός της τάξης
– των εμποδίων κάθε μορφής (δομικά, συστημικά, ακαδημαϊκά, συμπεριφορικά).
Τέλος, θέση μας είναι ότι θα πρέπει να διατηρηθεί η απαίτηση όπως τα πορίσματα καταγράφονται αναλυτικά και τεκμηριωμένα καθώς και όπως καλύπτουν κάθε πτυχή της εκπαίδευσης του μαθητή υπό την έννοια των πιο πάνω. Εξακολουθεί να είναι σημαντική η διατήρηση ολοκληρωμένων εκθέσεων προτού λαμβάνονται «αποφάσεις».
16. Προτεινόμενο Άρθρο 15 – Επαναξιολόγηση
Ισχύουν κατ’ αναλογια τα σχόλια που γίνονται ποι πάνω στο σημείο Β.6. για τους προτεινόμενους Κανονισμούς 16 και 17.
17. Προτεινόμενο Άρθρο 16 – Τελεσίδικη Απόφαση
Προτείνεται όπως η προτεινόμενη παράγραφος 2(α) αντικατασταθεί από την ακόλουθη:
Η Κεντρική Επιτροπή πληροφορεί τον γονέα ότι υποχρεούται να συμμορφωθεί με την απόφασή της η οποία είναι τελεσίδικη σε διοικητικό επίπεδο.
Η Κεντρική Επιτροπή πληροφορεί τους εκπαιδευτικούς και κάθε εμπλεκόμενο πρόσωπο που αφορά στην απόφασή της για την υποχρέωσή τους να τηρήσουν τα προβλεπόμενα στην απόφασή της.
Σε περίπτωση προσφυγής δεν μπορεί να θεωρείται τελεσίδικη η απόφαση της Κεντρική Επιτροπής. Υπάρχει μάλιστα ενδεχόμενο αναστολής μίας τέτοιας απόφασης από το Δικαστήριο σε περίπτωση επιτυχίας σχετικής ενδιάμεσης αίτησης. Η ενημέρωση των εκπαιδευτικών και εμπλεκόμενων προσώπων είναι εξίσου σημαντική για να διασφαλίζεται η εφαρμογή της απόφασης της Κεντρικής Επιτροπής και από αυτούς.
Τα πιο πάνω υποστηρίζουμε νοουμένου ότι η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής δεν αφορά σε πρόγραμμα αυξημένης στήριξης που εφαρμόζεται εκτός της γενικής τάξης σε χρόνο άνω του 20% του συνολικού διδακτικού χρόνου ούτε όταν αποφασίζεται η φοίτηση σε γενικό σχολείο καθότι τέτοιες περιπτώσεις δεν διασφαλίζουν τα δικαιώματα του παιδιού αλλά παραβιάζουν τα δικαιώματα και το συμφέρον του παιδιού ως σαφέστατα υπέδειξαν οι συμβάσεις, τα γενικά σχόλια και οι παρατηρήσεις των Επιτροπών του ΟΗΕ.
Γενικά, όμως, καμία απόφαση δεν τεκμαίρεται ότι διασφαλίζει τα δικαιώματα του παιδιού εκτός εάν συνάδει πλήρως με τη ΣΔΑΑ και τη ΣΔΠ που εξορισμού καθορίζουν τα δικαιώματα του παιδιού!
18. Προτεινόμενο Άρθρο 18 – Απολυτήριο και πιστοποιητικό παρακολούθησης
Η αφαίρεση της λέξης «συνηθισμένο» από τη φράση «συνηθισμένο απολυτήριο» του άρθρου 18 (6) δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Θέση μας είναι ότι θα πρέπει να δίδεται το ίδιο Απολυτήριο χωρίς διακρίσεις σε όλα τα παιδιά. Διαφορετικό θα είναι αναπόφευκτα καθότι εκεί θα «αναγράφονται τα μαθήματα που παρακολούθησε και οι εξετάσεις στις οποίες παρακάθισε».
Συμφωνούμε με την αφαίρεση της φράσης «με τις κατάλληλες παρατηρήσεις, όπου χρειάζονται» καθότι κάτι τέτοιο μπορεί να δώσει το εσφαλμένο μήνυμα ότι ένα παιδί «ευνοήθηκε» μέσω προσαρμογών, μέτρων, διευκολύνσεων το οποίο αντίκειται σε ολόκληρο το πνεύμα της ενιαίας εκπαίδευσης. Τουναντίον και σε ό,τι αφορά το απολυτήριο θα πρέπει να υπάρχει πάντοτε η αντίληψη ότι οι διευκολύνσεις, εύλογες προσαρμογές και μέτρα που χορηγούνται στο παιδί δίδονται ως προϋποθέσεις ποιοτικής και ισότιμης εκπαίδευσης και προκειμένου να μην υπάρξει διάκριση με βάση την αναπηρία (βλ. άρθρα 2 και 5 ΣΔΑΑ), και όχι το αντίθετο.
Η πιο πάνω αντίληψη, η δικαιωματική προσέγγιση δηλαδή, θα πρέπει να διέπει το θέμα του απολυτηρίου και κανένα παιδί δεν θα πρέπει να «τιμωρείται» με οποιοδήποτε τρόπο επειδή του δόθηκαν διευκολύνσεις ή διαφοροποίηση, για παράδειγμα, εξεταστικό δοκίμιο. Δεν θα πρέπει να τιμωρείται ούτε με τη μη χορήγηση απολυτηρίου ούτε με την καταγραφή «παρατηρήσεων» που το διαχωρίζουν και το στιγματίζουν άσκοπα.
Σε περίπτωση μη επιτυχίας σε εξετάσεις, όπου, σύμφωνα με την προτεινόμενη τροποποίηση θα δίδεται «πιστοποιητικό παρακολούθησης» θα πρέπει να σημειώνονται οι ικανότητες και διαφοροποιήσεις που παρασχέθηκαν, οι ευκαιρίες που δόθηκαν στο παιδία καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς και ο βαθμός που το παιδί είχε πρόσβαση σε προσβάσιμη διδασκαλία, υλικό, διαγωνίσματα και εξετάσεις ούτως ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις όπου παιδιά στα οποία δεν δόθηκαν νόμιμες ευκαιρίες, προσβασιμότητα, εύλογες προσαρμογές και άλλα μέτρα και διευκολύνσεις για τη μάθηση να μην καταγράφονται ως «αποτυχία» του μαθητή καθώς και να διαφαίνονται επακριβώς τα όσα ήταν διαθέσιμα από πλευράς σχολείου και/ή οι λόγοι που δεν ήταν διαθέσιμα.
Σύμφωνα με την παρ. 73 του Γενικού Σχολείου Αρ. 4 θα πρέπει να αναπτυχθούν και να εφαρμόζονται δείκτες σε ό,τι αφορά όλα τους αναγκαία στοιχεία που σχετίζονται με την εκπαίδευση όπως είναι η προσβασιμότητα, οι προσαρμογές στα αναλυτικά προγράμματα, οι επιμορφώσεις εκπαιδευτικών, η παρακολούθηση της προόδου των μεταβάσεων καθώς και όλων των εμποδίων που εμμένουν στο εκπαιδευτικό σύστημα. Υπό το φως όλων αυτών, ένα πιστοποιητικό παρακολούθησης θα πρέπει να παραθέτει ολοκληρωμένη την εικόνα του συστήματος, εγκαταστάσεων, σχολείου και τάξης ή οποιωνδήποτε (κοινωνικών, συμπεριφορικών, δομικών, τεχνολογικών) εμποδίων που είχε ένας μαθητής αλλά και να πιστοποιούνται οι ικανότητες και επιτυχίες του κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους σε συνάρτηση με τους ατομικούς του σκοπούς (βλ. π.χ. ατομικό πρόγραμμα εκπαίδευσης).
19. Προτεινόμενο Άρθρο 19 – Ειδικά σχολεία ως υποστηρικτικές δομές
Το θέμα αυτό αναλύεται εκτενώς πιο πάνω στο μέρος Β. 1.γ (Τροποποιήσεις ορολογίας).
Γ. Εισηγήσεις για δημιουργία πλαισίου προστασίας δικαιωμάτων και αντιμετώπισης παραβιάσεων και διακρίσεων
Σε όλη την έκταση των θέσεων μας αναφερόμαστε στις συνθήκες του ΟΗΕ, οι οποίες δεν αναφέρονται δυστυχώς πουθενά εντός των προτεινόμενων τροποποιήσεων, ούτε καν αναφέρονται στο Προοίμιο του Νόμου, ούτε καν περιλαμβάνονται ορισμοί των κρίσιμων εννοιών των συμβάσεων στο Άρθρο 2 του Νόμου.
Σύμφωνα με το άρθρο 26 του Νόμου «πρόσωπο που παραβαίνει οποιαδήποτε από τις διατάξεις του παρόντος Νόμου είναι ένοχο αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης τιμωρείται με πρόστιμο μέχρι δύο χιλιάδες λίρες.».
Ο Νόμος θα πρέπει να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών με αυστηρές διατάξεις αποτροπής και αντιμετώπισης των παραβιάσεων του δικαιώματος στην εκπαίδευση, όπως των παρεμποδίσεων πρόσβασης και άσκησης αυτού. Χρειάζεται όμως να εναρμονιστεί με το εν ισχύ δίκαιο.
Θέση μας είναι ότι θα πρέπει να γίνουν τουλάχιστον οι πιο κάτω προσθήκες.
Πρώτον, ρητή απαγόρευση της διάκρισης με βάση την αναπηρία και το δικαίωμα στην ισότητα ως είναι στη ΣΔΑΑ (άρθρο 5 «Ισότητα και μη Διάκριση»), με πρόσθετη εξειδίκευση της απαγόρευσης της διάκρισης σχετικά με το δικαίωμα στην εκπαίδευση (άρθρο 24 (1) «Εκπαίδευση») μαζί με
Δεύτερο, τον ορισμό της διάκρισης με βάση την αναπηρία και όλων των συναφών επεξηγηματικών εννοιών της (άρθρο 2 «Ορισμοί» που περιλαμβάνουν τη «διάκριση με βάση την αναπηρία», «εύλογη προσαρμογή», «καθολικός σχεδιασμός»).
Τρίτο, τις γενικές αρχές διασφάλισης των δικαιωμάτων των παιδιών με αναπηρία (άρθρο 3 «Γενικές Αρχές», και «Άρθρο 7 «Παιδιά με αναπηρίες» και άρθρο 3(1) ΣΔΠ) μεταξύ των οποίων με έμφαση να κατοχυρώνεται
– ως υπέρτατη αρχή το συμφέρον του παιδιού σε όλες τις ενέργειες και αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά
– το δικαίωμα των παιδιών να εκφέρουν τις απόψεις τους ελεύθερα σε όλα τα θέματα που τα επηρεάζουν και να λαμβάνονται υπόψη στη βάση της ηλικίας, ωριμότητας και της βοήθειας που τους παρέχεται.
Δηλαδή ολόκληρος ο Νόμος, θα πρέπει να διέπεται από τις ως άνω δικλείδες.
Τέταρτο, θα πρέπει επίσης να ορισθούν μηχανισμοί επίβλεψης και παρακολούθησης της τήρησης των πιο πάνω, της ποιότητας του υλικού, των διευκολύνσεων, μέσων, τεχνολογιών, εύλογων προσαρμογών, προσβασιμότητας και ατομικής στήριξης που δίδονται. Τέτοιοι μηχανισμοί θα πρέπει να απαρτίζονται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες της ενιαίας εκπαίδευσης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τέτοια παρακολούθηση θα πρέπει να κοινοποιείται στο Υπουργείο και τους γονείς και να αποτελεί μορφή αυτοελέγχου και τήρησης ποιοτικής εκπαίδευσης ανά πάσα στιγμή.
Πέμπτο, χρειάζεται να υπάρξουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί διερεύνησης καταγγελιών και παραπόνων σε περίπτωση μη τήρησης των πιο πάνω αρχών και των δικαιωμάτων των παιδιών σε ό,τι αφορά την υλοποίηση του Νόμου με τις προσθήκες που προτείνονται στο παρόν μέρος. Οι μηχανισμοί αυτοί χρειάζεται να μπορούν να παράγουν δεσμευτικές αποφάσεις με δυνατότητα επιβολής άμεσων κυρώσεων σε όποιον εκπαιδευτικό, εμπλεκόμενο εργαζόμενο στο χώρο της εκπαίδευσης ενεργεί κατά παράβασή των ως άνω δικαιωμάτων των παιδιών. Αναφερόμαστε σε άμεσες κυρώσεις, καθότι οι επιπτώσεις στις αξιολογήσεις κάθε τρία χρόνια που γίνονται δεν μπορούν να λειτουργήσουν αρκετά αποτρεπτικά ώστε να προλαμβάνονται και να αποτρέπονται αποφασιστικά παραβιάσεις σε βάρος των παιδιών.
Έκτο, θα πρέπει να καθίσταται δυνατή η ενεργοποίηση πειθαρχικών μέτρων σε κάθε περίπτωση άρνησης υλοποίησης απόφασης που είναι προς το συμφέρον παιδιού δυνάμει του Νόμου.
Έβδομο, θα πρέπει να γίνει μία ολιστική μελέτη στη βάση των δύο συμβάσεων του ΟΗΕ ως προς το πώς θα διασφαλίζεται αποτελεσματική ένδικη θεραπεία σε περιπτώσεις παραβίασης του δικαιώματος στην εκπαίδευση και των στοιχείων που το απαρτίζουν, της προσβολής της αξιοπρέπειας των παιδιών με αναπηρία καθώς και της διάκρισης με βάση την αναπηρία στο χώρο της εκπαίδευσης μέσω σαφών δικαστικών διαδικασιών ενώπιον τόσο του Διοικητικού Δικαστηρίου όσο και των Επαρχιακών Δικαστηρίων, αναλόγως του είδους της απόφασης που λαμβάνεται.
Όγδοο, θα πρέπει να αναθεωρηθούν όλα τα πρότυπα προσβασιμότητας που εμπεριέχονται στους Κανονισμούς ούτως ώστε να εναρμονισθούν με το σύγχρονο και ανανεωμένο ενωσιακό δίκαιο. Επίσης αναθεώρησης και εκσυγχρονισμού χρήζουν τα έντυπα που είναι συνημμένα στους Κανονισμούς.
Εν κατακλείδι, η θέση της Οργάνωσής μας προς όλα τα εμπλεκόμενα μέρη είναι ξεκάθαρη:
Ο δήθεν «εκσυγχρονισμός» που επιχειρείται μέσω των προτεινόμενων τροποποιήσεων του Υπουργείου Παιδείας δεν αποτελεί βήμα προς την ενιαία εκπαίδευση. Αντίθετα, μας οδηγεί προς τα πίσω, παγιώνοντας πρακτικές διαχωρισμού, αποκλεισμού και άνισης μεταχείρισης των παιδιών με αναπηρία, στερώντας τους θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.
Τα δικαιώματα των παιδιών μας δεν είναι διαπραγματεύσιμα. Δεν μπορούν να παρέχονται υπό όρους, ούτε να εξαρτώνται από διοικητικές αποφάσεις, επιτροπές ή την ερμηνεία της εκάστοτε διοίκησης.
Το δικαίωμα κάθε παιδιού σε ποιοτική, ισότιμη και ενιαία εκπαίδευση δεν μπορεί να ακυρώνεται επειδή το Υπουργείο Παιδείας δεν είναι πρόθυμο να παρέχει τις αναγκαίες εύλογες προσαρμογές ή να προετοιμάσει κατάλληλα τα σχολεία ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των μαθητών. Η αδυναμία ή η απροθυμία της Πολιτείας να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της δεν μπορεί να μετατρέπεται σε λόγο περιορισμού των δικαιωμάτων των παιδιών.
Αναμένουμε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων να απορρίψει τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και να τις επιστρέψει στο Υπουργείο Παιδείας, απαιτώντας την ουσιαστική μεταρρύθμιση που επιβάλλουν οι διεθνείς υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να προχωρήσει σε αυτό που είχε δεσμευθεί τόσο έναντι της διεθνούς κοινότητας όσο και έναντι χιλιάδων οικογενειών στην Κύπρο: την κατάργηση του περί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Νόμου του 1999 και τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας σύγχρονης νομοθεσίας για την ενιαία εκπαίδευση όλων των παιδιών, σε πλήρη συμμόρφωση με τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ιδιαίτερα τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
Η ΚΥΣΟΑ ζητά όπως συμπεριληφθεί στις τροποποιήσεις, ο Κανονισμός 64, ενσωματώνοντας τις πιο κάτω εισηγήσεις:
Όπως αναδείχθηκε και κατά την καταγραφή των απόψεων των παιδιών ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας στις 25.1.2026 δεν παρέχεται ουσιαστική διαφοροποίηση διδασκαλίας και αξιολόγησης Το ΥΠΑΝ δεν παρέχει την κατάλληλη επιμόρφωση και κατάρτιση στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων ούτως ώστε να είναι σε θέση να παρέχουν στους μαθητές διαφοροποιημένο εκπαιδευτικό υλικό με βάση τις εξατομικευμένες τους ανάγκες. Τα παιδιά εξαρτούνται από την σχετική κατάρτιση αλλά και πρόθεση των εκπαιδευτικών τους, ενώ θα έπρεπε να αποτελεί έννομη υποχρέωση και αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Πολλές των φορών τη διαφοροποίηση την ετοιμάζουν οι ίδιοι οι γονείς είτε οι σχολικοί συνοδοί των παιδιών. Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας και της αξιολόγησης αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και όχι ειδικό προνόμιο ή εξαίρεση
Απαιτείται η άμεση παροχή κατάλληλου τεχνολογικού εξοπλισμού ως εύλογη προσαρμογή, βάσει των εξατομικευμένων αναγκών του παιδιού. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να παρέχεται εκπαίδευση στη χρήση του εξοπλισμού στους μαθητές, τους εκπαιδευτικούς και τους σχολικούς συνοδούς, ώστε να αξιοποιείται ουσιαστικά και να υποστηρίζεται αποτελεσματικά το παιδί στην εκπαιδευτική διαδικασία. Το ΥΠΑΝ οφείλει να εξασφαλίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις (υλικοτεχνικές, οργανωτικές και παιδαγωγικές) για την έγκαιρη διάθεση και αξιοποίηση του εξοπλισμού, σύμφωνα με τις εξατομικευμένες ανάγκες κάθε παιδιού.
Κρίνεται απαραίτητο να καθοριστεί ρητώς η υποχρέωση ενημέρωσης και εφαρμογής από πλευράς εκπαιδευτικών των αναγκαίων εύλογων προσαρμογών και του εξοπλισμού που παραχωρείται στα παιδιά, ώστε να διασφαλίζεται ενιαία εφαρμογή και να αποτρέπεται η κατά το δοκούν αντιμετώπιση. Σε ό,τι αφορά τη διαφοροποίηση των γραπτών δοκιμίων, επιβάλλεται να θεσπιστεί ρητή και διακριτή νομική ασφαλιστική δικλείδα για τις εξετάσεις, ώστε οι εύλογες προσαρμογές να εφαρμόζονται με συνέπεια και χωρίς ασάφειες ή περιορισμούς που οδηγούν σε άνιση μεταχείριση των μαθητών με αναπηρίες. Είναι επίσης αναγκαίο τα γραπτά δοκίμια να καθίστανται προσβάσιμα και κατάλληλα προσαρμοσμένα, όπως, για παράδειγμα, στους μαθητές με νοητική αναπηρία, να παρέχονται σε μορφή «easy to read», προσαρμοσμένα γλωσσικά και δομικά, ώστε να διασφαλίζεται η κατανόηση του περιεχομένου και η ουσιαστική αξιολόγηση των γνώσεων και δεξιοτήτων τους. Απαραίτητες εκ των προτέρων οφείλουν να είναι κι οι διευθετήσεις για τις Παγκύπριες Εξετάσεις.
Το ΥΠΑΝ έχει καταστήσει σαφή την πρόθεσή του για δημιουργία τράπεζας διαφοροποιημένου εκπαιδευτικού υλικού. Ωστόσο, είναι αναγκαίο να τεθούν σαφή χρονοδιαγράμματα, να αποσαφηνιστεί πώς θα καθοριστούν τα ποιοτικά και επιστημονικά κριτήρια και οι διαδικασίες με τις οποίες θα δημιουργηθεί η τράπεζα διαφοροποιημένου υλικού, ώστε να διασφαλίζεται η παιδαγωγική επάρκεια του υλικού, καθώς και ο τρόπος επιλογής ειδικά καταρτισμένου προσωπικού που θα αναλάβει το σχεδιασμό του.
Αναγκαία είναι και η αποσαφήνιση του μηχανισμού πρόσβασης στο υλικό, συμπεριλαμβανομένης της έντυπης και ψηφιακής μορφής. Το υλικό πρέπει να προσαρμόζεται και να διατίθεται στο παιδί με την έναρξη της σχολικής χρονιάς χωρίς καθυστέρηση, έτσι ώστε η διδακτέα ύλη να είναι προσβάσιμη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του. Για την επίτευξη της παροχής του διαφοροποιημένου υλικού πρέπει να γίνεται καταγραφή και αξιολόγηση των αναγκών του παιδιού από την προηγούμενη σχολική χρονιά, παρέχοντας βέβαια τη δυνατότητα αναπροσαρμογής πρόσθετων παροχών διαφοροποιημένου υλικού κατά τη διάρκεια όλης της σχολικής χρονιάς.
Η διασφάλιση διαφοροποιημένου γραπτού απαιτείται να εφαρμόζεται οριζόντια και αδιάλειπτα σε όλα τα επίπεδα αξιολόγησης στα διαγωνίσματα, στις ενδοσχολικές εξετάσεις και κατ’ αναλογία με την ίδια συνέπεια, στις Παγκύπριες Εξετάσεις, οι οποίες καθορίζουν την πρόσβαση των μαθητων/τριων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η μη παροχή της εν λόγω προσαρμογής στο τελικό στάδιο αξιολόγησης θα αποτελούσε ουσιαστική ανισότητα και άμεσο αποκλεισμό από το αναφαίρετο δικαίωμα των παιδιών να διεκδικήσουν ισότιμα μια θέση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι εύλογες προσαρμογές δεν επιτρέπεται να διακόπτονται στο τελικό στάδιο αξιολόγησης. Αυτό αποτελεί βασική θέση της Επιτροπής CRPD.
Περαιτέρω, πρέπει το ΥΠΑΝ να δεσμευτεί για τη διάθεση επαρκούς ανθρώπινου δυναμικού το οποίο θα είναι επιφορτισμένο με τη σωστή και συνεχή ενημέρωση των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, για τον τρόπο χρήσης και ενσωμάτωσης του διαφοροποιημένου υλικού στην εκπαιδευτική πράξη.
Βάσει των ανωτέρω, προτείνεται η ενίσχυση διαφοροποιημένων τρόπων διδασκαλίας και η αξιοποίηση της εκπαιδευτικής τεχνολογίας ως υποστηρικτικό εργαλείο μάθησης, ιδιαίτερα στην προδημοτική και δημοτική εκπαίδευση, ώστε να ενισχύεται η κατανόηση της διδακτέας ύλης και η ενεργή συμμετοχή όλων των παιδιών.
Εκτενή αναφορά στη σημασία της διαφοροποιημένης διδασκαλίας και της παροχής διαφοροποιημένου υλικού γίνεται από την Επιτροπή της CRPD στις παραγράφους 72 και 73 του Γενικού Σχολίου 4(2016), στις οποίες καθίσταται ξεκάθαρη η υποχρέωση των εκπαιδευτικών στην εφαρμογή συμπεριληπτικών και διαφοροποιημένων στρατηγικών διδασκαλίας, με απώτερο σκοπό την διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής συμμετοχής όλων των παιδιών. Επιπρόσθετα, πρέπει να τονιστεί ότι στην παράγραφο 26 και 28 του Γενικού Σχόλιου 4 (2016), γίνεται ρητή αναφορά στην αναγκαιότητα προσαρμογής του εκπαιδευτικού συστήματος στις ανάγκες του κάθε παιδιού και όχι στο «στρίμωγμα» του παιδιού σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές του ανάγκες.
Να προστεθεί ειδική πρόνοια που να διασφαλίζει τα πιο κάτω για τους σχολικούς συνοδούς:
Η καταγραφή στις 25/1/2026 των θέσεων των παιδιών ενώπιον του ΠτΔ κατέδειξε τεκμηριωμένα από τη συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων πως η σταθερότητα του σχολικού συνοδού άπτεται της εξέλιξης του παιδιού.
Απαιτείται άμεση ουσιαστική μισθολογική αναβάθμιση και σαφής βελτίωση των όρων εργοδότησης των σχολικών συνοδών και βάσει προσόντων, όπως η 12μηνη απασχόληση, ώστε να καθίσταται δυνατή η προσέλκυση και πρόσληψη καταρτισμένου προσωπικού και να διασφαλίζεται σταθερότητα στη στελέχωση. Η βελτίωση των όρων εργοδότησης είναι αναγκαία ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια και η ποιότητα της υποστήριξης. Επιπλέον, είναι αναγκαία ως εύλογη προσαρμογή η παροχή ατομικού και αποκλειστικού συνοδού κατόπιν αξιολόγησης των εξατομικευμένων αναγκών του παιδιού με σαφείς και τεκμηριωμένες διαδικασίες λήψης της σχετικής απόφασης. Οι συνοδοί πρέπει να ενημερώνονται εμπεριστατωμένα για τις ανάγκες του παιδιού που συνοδεύουν και να συμμετέχουν στις πολυθεματικές συναντήσεις που το αφορούν, ώστε να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στο σχολικό πλαίσιο, πάντα προς όφελος των παιδιών.
Κρίνεται απαραίτητη η θέσπιση ενιαίου και συγκεκριμένου προγράμματος οριζόντιας κατάρτισης και πιστοποίησης των σχολικών συνοδών, με υποχρεωτική παρακολούθηση, αξιολόγηση και εξετάσεις. Στο ίδιο πλαίσιο, απαιτείται η δημιουργία και τήρηση επίσημου κεντρικού παγκύπριου μητρώου σχολικών συνοδών, στο οποίο θα εγγράφονται όσοι και όσες πληρούν τα κριτήρια κατάρτισης και επιτυχούς αξιολόγησης, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, αλλά κι η άμεση παροχή αντικατάστασης παγκυπρίως.
Απαραίτητο είναι να προβλέπεται με σαφήνεια ότι ένα συγκεκριμένο ποσοστό σχολικών συνοδών θα διαθέτει εξειδικευμένη κατάρτιση και πτυχίο συναφές με τις απαιτήσεις νοσηλευτικής υποστήριξης. Η ρύθμιση αυτή θα διασφαλίζει την παροχή ποιοτικής φροντίδας, ενδεικτικά σε μαθητές με τραχειοτομία, γαστροστομία, μαθητές με ανάγκη χρήσης ορθοστάτη, που απαιτούν συνεχή κι εξειδικευμένη διαχείριση.
Επιβάλλεται η εφαρμογή ενός μηχανισμού διαρκούς αξιολόγησης και παρακολούθησης της παρεχόμενης στήριξης από τους συνοδούς, με στόχο τη διασφάλιση της καταλληλότητας και της αποτελεσματικότητάς τους στην πράξη, καθώς και την έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων που προκύπτουν. Είναι επιβεβλημένη ανάγκη η θέσπιση και εφαρμογή σαφών ασφαλιστικών δικλείδων ως προς τον καθορισμό των καθηκόντων του σχολικού συνοδού εντός της σχολικής τάξης, ώστε να διαχωριστεί ο υποστηρικτικός του ρόλος από τον διδακτικό και παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού. Σε καμία περίπτωση ο σχολικός συνοδός δεν δύναται να εκτελεί καθήκοντα που άπτονται στο ρόλο του εκπαιδευτικού. Η διασφάλιση της ποιότητας της εκπαίδευσης προϋποθέτει την παρουσία και ενεργό συμμετοχή δεύτερου εκπαιδευτικού στην τάξη, όπου κρίνεται απαραίτητο, με βάση πάντα τις εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού. Παράλληλα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η άποψη του ίδιου του παιδιού ως προς την καταλληλότητα του ή της συνοδού και του επιπέδου της μεταξύ τους συνεργασίας, δεδομένου ότι η καθημερινή αλληλεπίδραση επηρεάζει καθοριστικά τη συμμετοχή, την ασφάλεια και την πρόοδο του παιδιού στο σχολικό πλαίσιο.
Παρά το γεγονός ότι οι κτηριακές υποδομές και η προσβασιμότητα των κτηρίων καθορίζεται από τον περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμο, ζητούμε όπως διασφαλιστεί και από το ΥΠΑΝ, με τον πιο κάτω τρόπο, η προσβασιμότητα των σχολείων και των παιδιών:
Η καταγραφή στις 25/1/2026 των θέσεων των παιδιών ενώπιον του ΠτΔ κατέδειξε τεκμηριωμένα από τη συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων πως σημαντική μερίδα των σχολείων δεν είναι προ βάσιμα. Μη προσβάσιμα σχολεία συνεπάγεται μαθητές που νιώθουν ότι δεν ανήκουν.
Ένα σημαντικό ποσοστό των σχολικών εγκαταστάσεων δεν είναι προσβάσιμες, επομένως, είναι μη φιλόξενες στα παιδιά με αναπηρίες. Είναι νομικά και παιδαγωγικά απαράδεκτο το να μην διασφαλίζεται καθολική προσβασιμότητα όλων των σχολείων, όλων των βαθμίδων με βάση τόσο τις εξατομικευμένες ανάγκες κάθε μαθητή/τριας όσο και τον συνολικό σχεδιασμό ενός περιβάλλοντος μάθησης. Η συμμόρφωση του Κυπριακού εκπαιδευτικού συστήματος με το άρθρο 24 της CRPD, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στην εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς, αποτελεί υποχρέωση, όχι επιλογή. Υπάρχει ενδεικτική καταγραφή των εγκαταστάσεων σχολικών μονάδων της επαρχίας Λεμεσού. Στρέβλωση που άμεσα οφείλει να αποκατασταθεί.
Σύμφωνα με το άρθρο 9 της CRPD, η προσβασιμότητα δεν εξαντλείται στην εκ των υστέρων ικανοποίηση εξατομικευμένων αναγκών ή σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά προϋποθέτει τον προληπτικό σχεδιασμό του σχολικού περιβάλλοντος, ώστε να είναι εξ ορισμού προσβάσιμο και χωρίς αποκλεισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να ενσωματωθεί ρητώς στις προβλέψεις και διαδικασίες του ΥΠΑΝ η έννοια του Καθολικού Σχεδιασμού, ως βασική αρχή σχεδιασμού υποδομών, εξοπλισμού, πληροφοριών και υπηρεσιών, ώστε να μειώνεται στο ελάχιστο η ανάγκη για εκ των υστέρων προσαρμογές και να διασφαλίζεται η ισότιμη συμμετοχή όλων των μαθητών/τριων στο σχολικό πλαίσιο.
Η διασφάλιση κατάλληλων και πλήρως προσβάσιμων υλικοτεχνικών υποδομών στα σχολεία αποτελεί δεσμευτική υποχρέωση των κρατών. Η υποχρέωση αυτή αναφέρεται ρητά στα άρθρα 9 και 24 της CRPD, βάσει των οποίων επιβάλλεται η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ισότιμη πρόσβαση όλων των μαθητών/τριων στο σχολικό πλαίσιο. Η υποχρέωση αυτή καθορίζεται και στο Γενικό Σχόλιο 2, βάσει του οποίου καθορίζεται η προσβασιμότητα των δημόσιων κτηρίων και υπηρεσιών στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και τα σχολεία. Επιπρόσθετα, ξεκάθαρες αναφορές γίνονται και στο Γενικό Σχόλιο 4, στο οποίο επισημαίνεται ότι εάν δεν υπάρχουν προσβάσιμες δομές, κατάλληλος εξοπλισμός, συμπεριλαμβανομένης και της υποστηρικτικής τεχνολογίας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ένα κράτος διασφαλίζει το αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού σε μια ποιοτική εκπαίδευση.
Τέλος, στο πλαίσιο της παροχής διαφοροποίησης και εύλογων προσαρμογών ζητείται όπως προστεθεί η δυνατότητα παροχής διερμηνείας στην Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση που πρέπει να διασφαλίζεται, ώστε να εξασφαλίζεται η ισότιμη πρόσβαση των κωφών φοιτητών στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Ως ΠΑ.ΣΥ.ΓΟ. Παγκύπριος Σύνδεσμος Γονέων Παιδιών με Απώλεια Ακοής (ΠΑΣΥΓΟ), χαιρετίζουμε την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της υφιστάμενης νομοθεσίας και όλων των κανονιστικών διατάξεων και κανονισμών που αφορά την Εκπαίδευση Παιδιών με Αναπηρία ή/και με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. Κύριος γνώμονας όλων των εμπλεκομένων είναι το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών μας.
Ακολουθούν τα σημεία με τους κανονισμούς που σύμφωνα με τον Σύνδεσμο μας χρήζουν αναπροσαρμογής για την αποτελεσματικότερη στήριξη των παιδιών μας:
– Σχετικά με τον κανονισμό 2β. ο γονέας να διατηρεί το δικαίωμα ένστασης (ακόμα και δικαστικής).
– Το σημείο 6 που αφορά τον κανονισμό 11 γενικότερο σχόλιο σχετικά με την συμμόρφωση των γονέων: Οι γονείς των παιδιών με αναπηρία και άλλες εκπαιδευτικές ανάγκες χρήζουν τόσο της κατανόησης, όσο και του σεβασμού των αρμόδιων εμπλεκόμενων υπηρεσιών. Με την συγκεκριμένη διατύπωση κάτι τέτοιο δεν γίνεται. Θα πρέπει σε περίπτωση διαφωνίας η οποία οφείλεται είτε σε μη αντίληψη των πραγματικών αναγκών του παιδιού από τους γονείς, ή σε περιπτώσεις παραμέλησης των πραγματικών αναγκών του παιδιού από τους γονείς του, αφού προηγηθεί ενδελεχής ενημέρωση (την οποία νομοθετικά θα πρέπει να οριστεί κάποιος/α ως υπεύθυνος), τότε να γίνουν ενέργειες. Οι γονείς αποτελούν βασικά και ουσιαστικά στελέχη στην εξίσωση της εκπαίδευσης των παιδιών τους και ως έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζονται. Επομένως θεωρούμε ότι η λέξη αυτεπάγγελτα θα πρέπει να φύγει.
– Στο σημείο 9 του Κανονισμού 14.2, οι γονείς να έχουν το δικαίωμα συμμετοχής εκπροσώπου που θα ορίζουν οι ίδιοι με γνώσεις επί των προβλημάτων της αναπηρίας ή και των Ειδικών Εκπαιδευτικών Αναγκών κατά την αξιολόγηση από την Επιτροπή εκτός αν ο εκπρόσωπος της ΚΥ.Σ.Ο.Α. θα έχει την συγκεκριμένη εξειδίκευση και οι γονείς συμφωνούν με αυτό.
– Στο σημείο 11 του κανονισμού 16.1 θεωρούμε πως πρέπει να διαγραφεί η λέξη «αιτιολογημένο» για το αίτημα του γονέα. Επίσης στο ίδιο σημείο πρέπει να προστεθεί στο τέλος της πρότασης «Νοείται ότι, η διαδικασία της επαναξιολόγησης πρέπει να ολοκληρώνεται μέχρι τον Μάρτιο της προηγούμενης σχολικής χρονιάς.» και το «εκτός αν προκύψει ανάγκη μεταγενέστερα.»
– Στο σημείο 11 του κανονισμού 16.2 θεωρούμε πως η πολυθεματική ομάδα θα πρέπει να είναι διαφοροποιημένη ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού για το οποίο συνεδριάζει με συμμετοχή από ειδικούς με γνώση της συγκεκριμένη αναπηρίας ή και τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες καθώς και να γίνεται χρήση κατάλληλων διαγνωστικών εργαλείων. Οι γονείς να έχει το δικαίωμα να προσκαλέσει στην πολυθεματίκη τον/τους ειδικό/ούς που παρακολουθούν το παιδί τους.
– Στο σημείο 20 του κανονισμού 64, στις περιπτώσεις μαθητών με απώλεια ακοής θα πρέπει να υπάρχει γραπτή απλοποίηση.
– Σε διάφορα σημεία αναφέρεται ο όρος «εύλογο χρονικό διάστημά», είναι πολύ ασαφές και να αντικατασταθεί με χρονικό διάστημα 1 μηνός.
O βασικός προβληματισμός παραμένει ότι οι Κανονισμοί φαίνεται να προσαρμόζουν το υφιστάμενο σύστημα ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, χωρίς να διασφαλίζουν επαρκώς τη μετάβαση σε ένα πραγματικά συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό πλαίσιο. Η αντικατάσταση όρων όπως «ειδική μονάδα» με τον όρο «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης» είναι θετική μόνο εφόσον συνοδεύεται από ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να διατηρηθούν υφιστάμενες διαχωριστικές πρακτικές με νέα ονομασία.
Οι Κανονισμοί πρέπει να διασφαλίζουν ότι κάθε διαδικασία αξιολόγησης, απόφασης, επαναξιολόγησης, παροχής στήριξης και εξεταστικής προσαρμογής υπηρετεί έναν κεντρικό σκοπό: τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή του παιδιού στο γενικό σχολείο, στη γενική τάξη και στη συνολική σχολική ζωή. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται σαφέστερες ασφαλιστικές δικλίδες, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, προστασία προσωπικών δεδομένων, ουσιαστική συμμετοχή γονέα και παιδιού και σαφής αποφυγή κάθε μορφής έμμεσου στιγματισμού.
Κανονισμός 1 — Συνοπτικός τίτλος
Προβληματισμός
Ο τίτλος των Κανονισμών ακολουθεί τον τίτλο του Νόμου και αντικαθιστά την παλαιότερη αναφορά σε «παιδιά με ειδικές ανάγκες» με την αναφορά σε «παιδιά με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Η αλλαγή είναι θετική, αλλά δεν εισάγει ρητά την έννοια της ενιαίας ή συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να εξεταστεί η προσθήκη εισαγωγικής ερμηνευτικής διάταξης στους Κανονισμούς, η οποία να δηλώνει ότι όλες οι πρόνοιες εφαρμόζονται με γνώμονα τη συμπεριληπτική εκπαίδευση, την ισότιμη συμμετοχή και την αποφυγή διαχωριστικών πρακτικών.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι παρόντες Κανονισμοί εφαρμόζονται με γνώμονα το δικαίωμα κάθε παιδιού σε ποιοτική, προσβάσιμη και συμπεριληπτική εκπαίδευση στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, με την παροχή των αναγκαίων υποστηρίξεων, εύλογων προσαρμογών και διευκολύνσεων».
Κανονισμός 2 — Τροποποίηση ορισμών
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση των όρων «δημόσιο σχολείο ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης», «ιδιωτικό σχολείο ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης», «Έκθεση» και «φοιτητής με ειδικές ανάγκες» κινείται σε θετική κατεύθυνση. Ιδιαίτερα η αντικατάσταση της «Έκθεσης» με την «Απόφαση» προσδίδει μεγαλύτερη διοικητική σαφήνεια.
Ωστόσο, εφόσον πλέον πρόκειται για «Απόφαση», απαιτούνται αυξημένες εγγυήσεις: πλήρης αιτιολόγηση, πρόσβαση στα δεδομένα, δικαίωμα ακρόασης, δυνατότητα υποβολής παραστάσεων και σαφής διαδικασία ελέγχου ή προσφυγής.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ερμηνευτική πρόνοια ότι η «Απόφαση» πρέπει πάντοτε να είναι γραπτή, εξατομικευμένη, αιτιολογημένη και κοινοποιημένη στον γονέα με κατανοητό τρόπο.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κάθε Απόφαση που εκδίδεται δυνάμει των παρόντων Κανονισμών είναι γραπτή, εξατομικευμένη, πλήρως αιτιολογημένη και κοινοποιείται στον γονέα με τρόπο σαφή και κατανοητό».
Κανονισμός 3 — Οριζόντια αντικατάσταση όρων
Προβληματισμός
Η οριζόντια αντικατάσταση όρων είναι αναγκαία για λόγους συνοχής. Ωστόσο, εντοπίζεται νομοτεχνικό ζήτημα στη διατύπωση, αφού γίνεται αναφορά σε «Οι βασικός Νόμος», ενώ το κείμενο αφορά τροποποίηση βασικών Κανονισμών. Πέρα από το τεχνικό σημείο, το ουσιαστικό ζήτημα είναι ότι η αντικατάσταση της «ειδικής μονάδας» με το «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης» δεν πρέπει να παραμείνει απλή μετονομασία.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να διορθωθεί το νομοτεχνικό λάθος και να προστεθεί διευκρινιστική πρόνοια για τη λειτουργία των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η αντικατάσταση του όρου “ειδική μονάδα” με τον όρο “πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης” συνεπάγεται αναδιοργάνωση της παρεχόμενης στήριξης με σκοπό τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή».
Κανονισμός 4 — Αντικατάσταση αναφοράς σε μονάδες ειδικής αγωγής
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της φράσης «μονάδες ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης» με «προγράμματα ενισχυμένης στήριξης» είναι συνεπής με τη νέα ορολογία. Ωστόσο, και εδώ παραμένει ο ίδιος προβληματισμός: δεν αρκεί να αλλάξει το όνομα της δομής, αν δεν αλλάξει και η παιδαγωγική της λειτουργία.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης δεν λειτουργούν ως χωριστές τάξεις ή παράλληλα πλαίσια φοίτησης, αλλά ως μηχανισμοί υποστήριξης της συμμετοχής στη γενική τάξη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης οργανώνονται και λειτουργούν με σκοπό την υποστήριξη της φοίτησης του παιδιού στο γενικό σχολείο και τη συμμετοχή του στη γενική τάξη, στον μέγιστο δυνατό βαθμό».
Κανονισμός 5 — Συνεδρίες Επαρχιακής Επιτροπής και πρόσβαση στα πρακτικά
Προβληματισμός
Η αύξηση της συχνότητας συνεδριάσεων της Επαρχιακής Επιτροπής από δύο φορές τον μήνα σε μία φορά την εβδομάδα ή και συχνότερα είναι θετική, γιατί μπορεί να μειώσει καθυστερήσεις. Επίσης, η πρόσβαση του γονέα/κηδεμόνα στα πρακτικά της συνεδρίας που τον αφορούν είναι σημαντικό βήμα διαφάνειας.
Ωστόσο, δεν καθορίζεται συγκεκριμένη προθεσμία εντός της οποίας πρέπει να δίνονται τα πρακτικά στον γονέα. Χωρίς προθεσμία, το δικαίωμα μπορεί να αποδυναμωθεί στην πράξη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο γονέας/κηδεμόνας δικαιούται, κατόπιν αιτήματός του, να έχει πρόσβαση στα πρακτικά της συνεδρίας που τον αφορούν και να λαμβάνει αντίγραφο αυτών εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος».
Κανονισμός 6 — Αυτεπάγγελτη αξιολόγηση σε περίπτωση άρνησης γονέων
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι η Επαρχιακή Επιτροπή μπορεί να προβαίνει αυτεπάγγελτα σε αξιολόγηση όταν οι γονείς αρνούνται να συμμορφωθούν και παρεμποδίζουν τη διαδικασία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Μπορεί να προστατεύσει το παιδί σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αλλά μπορεί και να χρησιμοποιηθεί με τρόπο που παρακάμπτει εύλογες αντιρρήσεις των γονέων.
Η άρνηση ή διαφωνία γονέα δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με παρεμπόδιση. Πρέπει να υπάρχουν σαφή κριτήρια, προηγούμενη γραπτή ενημέρωση, δικαίωμα ακρόασης και ειδική αιτιολόγηση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ενισχυθεί η πρόνοια με ασφαλιστικές δικλίδες.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Σε περίπτωση που οι γονείς, μετά από γραπτή ενημέρωση και πρόσκληση σε ακρόαση, αρνούνται αδικαιολόγητα να συνεργαστούν και η άρνηση αυτή τεκμηριωμένα παρεμποδίζει την αξιολόγηση των αναγκών του παιδιού, η Επαρχιακή Επιτροπή δύναται, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση, να προχωρήσει αυτεπάγγελτα στην αξιολόγηση, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία του καλώς νοούμενου συμφέροντος του παιδιού».
Κανονισμός 7 — Τροποποίηση Κανονισμού 12
Προβληματισμός
Η τροποποίηση φαίνεται κυρίως νομοτεχνική, με αντικατάσταση των λέξεων «στην επόμενη» με τη λέξη «σε». Δεν προκύπτει ουσιαστικός προβληματισμός από το κείμενο, εκτός αν η αλλαγή επηρεάζει το νόημα του βασικού Κανονισμού.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ελεγχθεί νομοτεχνικά σε συνάρτηση με το πλήρες κείμενο του βασικού Κανονισμού 12, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν δημιουργείται ασάφεια.
Κανονισμός 8 — Απόφαση Επαρχιακής Επιτροπής
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι η Επαρχιακή Επιτροπή συντάσσει αιτιολογημένη απόφαση είναι θετική. Θετικό είναι επίσης ότι η απόφαση πρέπει να προσδιορίζει την ειδική αγωγή και εκπαίδευση, τα μέσα, τις διευκολύνσεις, την επιπρόσθετη στήριξη στην τάξη, τις απαλλαγές και τον χρόνο της επόμενης αξιολόγησης.
Ωστόσο, η φράση «σε εύλογο χρονικό διάστημα» είναι αόριστη. Επίσης, η δυνατότητα να καθορίζεται «ο χώρος παροχής και η έκταση της εκπαίδευσης σε χώρο άλλο από τον χώρο του γενικού σχολείου» χρειάζεται αυστηρές εγγυήσεις, ώστε να μη χρησιμοποιείται ως εύκολος μηχανισμός απομάκρυνσης από το γενικό σχολείο.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να καθοριστεί προθεσμία έκδοσης απόφασης και να περιοριστεί αυστηρά η εκπαίδευση εκτός γενικού σχολείου.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η Επαρχιακή Επιτροπή συντάσσει αιτιολογημένη απόφαση εντός τριάντα ημερών από την ολοκλήρωση της αξιολόγησης».
Να προστεθεί επίσης:
«Η παροχή εκπαίδευσης σε χώρο άλλο από τον χώρο του γενικού σχολείου επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, με ειδική αιτιολόγηση και αφού τεκμηριωθεί ότι έχουν προηγουμένως εξεταστεί και εφαρμοστεί, όπου είναι δυνατό, οι αναγκαίες υποστηρίξεις, εύλογες προσαρμογές και διευκολύνσεις στο γενικό σχολείο».
Κανονισμός 9 — Δικαιώματα γονέα και συμμετοχή ΚΥΣΟΑ
Προβληματισμός
Η επίδοση της Απόφασης στον γονέα και η γνωστοποίηση των δικαιωμάτων του για υποβολή γραπτών παραστάσεων ή εναλλακτικών διευθετήσεων είναι θετική πρόνοια. Θετική είναι επίσης η συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ, εκτός αν δεν το επιθυμεί ο γονέας.
Ωστόσο, η πρόνοια δεν αναφέρεται ρητά στο δικαίωμα του ίδιου του παιδιού να ακούγεται. Επίσης, δεν καθορίζεται συγκεκριμένος χρόνος επίδοσης της Απόφασης στον γονέα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί προθεσμία και ρητή πρόνοια για τη φωνή του παιδιού.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η Απόφαση επιδίδεται στον γονέα εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την έκδοσή της, μαζί με σαφή ενημέρωση για τα δικαιώματα υποβολής παραστάσεων, ένστασης ή άλλης προβλεπόμενης διαδικασίας».
Να προστεθεί επίσης:
«Κατά τη διαδικασία λήψης Απόφασης λαμβάνεται υπόψη, με κατάλληλο και προσβάσιμο τρόπο, η άποψη του παιδιού, ανάλογα με την ηλικία, την ωριμότητα και τον τρόπο επικοινωνίας του».
Κανονισμός 10 — Διαβίβαση τελικής Απόφασης
Προβληματισμός
Η διαβίβαση της τελικής Απόφασης σε διάφορους υπηρεσιακούς φορείς μπορεί να είναι αναγκαία για την εφαρμογή της. Ωστόσο, επειδή η Απόφαση περιέχει ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η πρόσβαση περιορίζεται μόνο σε πρόσωπα που έχουν πραγματική υπηρεσιακή ανάγκη.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η διαβίβαση της Απόφασης γίνεται μόνο στα πρόσωπα και στις υπηρεσίες που είναι απολύτως αναγκαία για την εφαρμογή της, με τήρηση της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων και με περιορισμό της πρόσβασης στο περιεχόμενό της».
Κανονισμός 11 — Επαναξιολόγηση περιπτώσεων
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας ή ανά τριετία είναι θετική. Θετικό είναι επίσης ότι μπορεί να γίνεται συχνότερα μετά από αιτιολογημένο αίτημα του γονέα ή εισήγηση του συνδετικού λειτουργού.
Ωστόσο, η διαδικασία πρέπει να μην περιορίζεται υπερβολικά από την προθεσμία του Μαρτίου. Αν οι ανάγκες του παιδιού αλλάξουν μετά τον Μάρτιο ή κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, πρέπει να υπάρχει δυνατότητα άμεσης επαναξιολόγησης ή λήψης προσωρινών μέτρων.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητή πρόνοια για έκτακτη επαναξιολόγηση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ανεξάρτητα από την προβλεπόμενη επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας ή ανά τριετία, η Επαρχιακή Επιτροπή δύναται να προβαίνει σε έκτακτη επαναξιολόγηση οποτεδήποτε προκύπτει ουσιώδης μεταβολή στις ανάγκες, στη συμμετοχή ή στην πρόοδο του παιδιού».
Κανονισμός 12 — Αντικατάσταση τελικής Έκθεσης με Απόφαση
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της «τελικής Έκθεσης αξιολόγησης ή επαναξιολόγησης» με την «Απόφαση» είναι συνεπής με τη νέα φιλοσοφία των Κανονισμών. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η έννοια της Απόφασης απαιτεί αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και ελέγχου.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ισχύσει η ίδια εγγύηση που προτείνεται για κάθε Απόφαση: γραπτή, αιτιολογημένη, εξατομικευμένη, κοινοποιημένη στον γονέα και ελέγξιμη.
Κανονισμός 13 — Διαγραφή υποπαραγράφου από τον Κανονισμό 18
Προβληματισμός
Η προτεινόμενη διαγραφή της υποπαραγράφου (β) της παραγράφου (2) του Κανονισμού 18 δεν μπορεί να αξιολογηθεί πλήρως χωρίς το πλήρες κείμενο του βασικού Κανονισμού 18. Χρειάζεται να εξεταστεί αν η διαγραφή αφαιρεί δικαίωμα, διαδικαστική εγγύηση ή υποχρέωση της διοίκησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ζητηθεί αιτιολόγηση της διαγραφής.
Ενδεικτική διατύπωση σχολίου:
«Ζητείται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της υποπαραγράφου που διαγράφεται και να αιτιολογηθεί ότι η διαγραφή δεν περιορίζει υφιστάμενα δικαιώματα του παιδιού ή του γονέα ούτε αποδυναμώνει διαδικαστικές εγγυήσεις».
Κανονισμός 14 — Συμμετοχή εκπροσώπου ΚΥΣΟΑ
Προβληματισμός
Η προσθήκη εκπροσώπου της ΚΥΣΟΑ είναι θετική, καθώς ενισχύει τη συμμετοχή οργανώσεων των ατόμων με αναπηρίες. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ο ρόλος του εκπροσώπου και να διασφαλιστεί ότι η συμμετοχή του δεν αντικαθιστά τη φωνή του παιδιού ή του γονέα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί διευκρίνιση για τον ρόλο του εκπροσώπου.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο εκπρόσωπος της ΚΥΣΟΑ συμμετέχει με συμβουλευτικό και υποστηρικτικό ρόλο, χωρίς η συμμετοχή του να περιορίζει ή να υποκαθιστά τα δικαιώματα του γονέα και του παιδιού να ακουστούν και να υποβάλουν τις απόψεις τους».
Κανονισμός 15 — Διαγραφή αναφοράς σε ειδική μονάδα
Προβληματισμός
Η διαγραφή της αναφοράς σε «ειδική μονάδα» είναι συνεπής με την αντικατάσταση της ορολογίας. Ωστόσο, και εδώ χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι δεν πρόκειται απλώς για διαγραφή όρου χωρίς ουσιαστική επαναρρύθμιση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να συνδεθεί η διαγραφή με την αναδιοργάνωση των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης ως συμπεριληπτικών μηχανισμών.
Κανονισμός 16 — Επαναξιολόγηση παιδιών σε δημόσια ειδικά σχολεία
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση ανά τριετία ή συχνότερα είναι θετική. Ωστόσο, για παιδιά που φοιτούν σε ειδικά σχολεία, η επαναξιολόγηση πρέπει να εξετάζει ρητά και τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής στο γενικό σχολείο ή σε δραστηριότητες του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Διαφορετικά, η επαναξιολόγηση μπορεί να περιοριστεί σε επιβεβαίωση της υφιστάμενης τοποθέτησης.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι κάθε επαναξιολόγηση παιδιού σε ειδικό σχολείο εξετάζει υποχρεωτικά τη δυνατότητα σταδιακής ή μερικής συμμετοχής στο γενικό σχολικό περιβάλλον.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Κατά την επαναξιολόγηση παιδιού που φοιτά σε δημόσιο ειδικό σχολείο εξετάζεται ειδικά η δυνατότητα συμμετοχής του, πλήρους ή μερικής, σε γενικό σχολείο ή σε δραστηριότητες του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, με τις αναγκαίες υποστηρίξεις και εύλογες προσαρμογές».
Κανονισμός 17 — Χώροι λειτουργίας προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν σε χώρους άνετους και προσπελάσιμους είναι θετική. Ωστόσο, η προσβασιμότητα δεν πρέπει να αφορά μόνο τον χώρο του προγράμματος, αλλά ολόκληρο το σχολικό περιβάλλον.
Επίσης, η φράση «καταβάλλεται προσπάθεια» ώστε οι χώροι να γειτνιάζουν με τον τόπο διαμονής των παιδιών είναι αδύναμη. Η εγγύτητα είναι σημαντική για την οικογένεια και τη συμμετοχή του παιδιού στην κοινότητα.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ενισχυθεί η διατύπωση.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν σε χώρους άνετους, προσβάσιμους, ασφαλείς και παιδαγωγικά κατάλληλους, εντός γενικού σχολείου, με τρόπο που να διευκολύνει τη συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή».
Να αντικατασταθεί το «καταβάλλεται προσπάθεια» με ισχυρότερη διατύπωση:
«Η Επαρχιακή Επιτροπή μεριμνά ώστε, κατά το δυνατό, ο χώρος φοίτησης να βρίσκεται κοντά στον τόπο διαμονής του παιδιού, εκτός εάν τεκμηριώνεται ειδικά ότι αυτό δεν είναι εφικτό».
Κανονισμός 18 — Εγγραφή παιδιών σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι τα παιδιά εγγράφονται κανονικά στο μητρώο του σχολείου και στο μαθητολόγιο της ανάλογης με την ηλικία τους τάξης είναι θετική, γιατί ενισχύει τη σύνδεση με το γενικό σχολείο.
Ωστόσο, η ειδική ένδειξη στις παρατηρήσεις ότι το παιδί φοιτά σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης είναι προβληματική. Μπορεί να οδηγήσει σε στιγματισμό, αχρείαστη αποκάλυψη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων και διοικητική σήμανση του παιδιού.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να αφαιρεθεί ή να περιοριστεί αυστηρά η ειδική ένδειξη.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα παιδιά που συμμετέχουν σε πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης εγγράφονται κανονικά στο μητρώο του σχολείου και στο μαθητολόγιο της ανάλογης, κατά το δυνατό, με την ηλικία τους τάξης. Οποιαδήποτε πληροφορία σχετική με την παρεχόμενη στήριξη καταχωρίζεται μόνο στον εμπιστευτικό εκπαιδευτικό φάκελο του παιδιού και είναι προσβάσιμη μόνο σε πρόσωπα που έχουν άμεση υπηρεσιακή ανάγκη γνώσης, σύμφωνα με τη νομοθεσία περί προστασίας προσωπικών δεδομένων».
Κανονισμός 19 — Επαναξιολόγηση παιδιών σε προγράμματα ενισχυμένης στήριξης
Προβληματισμός
Η επαναξιολόγηση πριν από αλλαγή βαθμίδας, ανά τριετία ή συχνότερα είναι θετική. Ωστόσο, όπως και στα ειδικά σχολεία, η επαναξιολόγηση δεν πρέπει να λειτουργεί ως τυπική επιβεβαίωση της παραμονής στο πρόγραμμα. Πρέπει να εξετάζει αν το παιδί μπορεί να συμμετέχει περισσότερο στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ρητός σκοπός της επαναξιολόγησης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η επαναξιολόγηση των παιδιών που συμμετέχουν σε προγράμματα ενισχυμένης στήριξης εξετάζει ειδικά τον βαθμό συμμετοχής του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή, την αποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υποστηρίξεων και τη δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης της συμπερίληψης».
Κανονισμός 20 — Διαφοροποιήσεις διαγνωστικών και εξεταστικών δοκιμίων
Προβληματισμός
Οι προτεινόμενες διαφοροποιήσεις είναι θετικές, ιδιαίτερα η προσαρμογή των δοκιμίων στη βάση της ίδιας ύλης και περιεχομένου με τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης. Αυτό μπορεί να συμβάλει στην ισότιμη συμμετοχή.
Ωστόσο, οι διαφοροποιήσεις δεν πρέπει να εξαρτώνται μόνο από την απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής με τρόπο άκαμπτο. Στην πράξη μπορεί να προκύπτουν ανάγκες προσαρμογής που πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα από το σχολείο, ιδίως σε διαγνωστικές διαδικασίες.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για άμεσες παιδαγωγικές προσαρμογές από το σχολείο, χωρίς να παρακάμπτεται η Επαρχιακή Επιτροπή.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Οι διαφοροποιήσεις εφαρμόζονται με βάση την Απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής, χωρίς να αποκλείεται η λήψη άμεσων παιδαγωγικών μέτρων από το σχολείο, όπου αυτό είναι αναγκαίο για την ισότιμη συμμετοχή του παιδιού σε διαγνωστικές ή μαθησιακές διαδικασίες».
Κανονισμός 21 — Χρήση μηχανικών ή τεχνολογικών μέσων
Προβληματισμός
Η αντικατάσταση της διατύπωσης με αναφορά σε μηχανικά ή τεχνολογικά μέσα είναι θετική και πιο σύγχρονη. Ωστόσο, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι τα τεχνολογικά μέσα παρέχονται έγκαιρα, είναι κατάλληλα και συνοδεύονται από υποστήριξη στη χρήση τους.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για έγκαιρη παροχή και εκπαίδευση στη χρήση των μέσων.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Τα μηχανικά ή τεχνολογικά μέσα παρέχονται έγκαιρα, σε λειτουργική κατάσταση και με την αναγκαία καθοδήγηση ή εκπαίδευση του παιδιού και των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά κατά τη διάρκεια της εξέτασης».
Κανονισμός 22 — Εναλλακτικοί τόποι εξέτασης
Προβληματισμός
Η δυνατότητα εξέτασης εκτός καθορισμένων εξεταστικών κέντρων, όπως στο σπίτι ή στο νοσοκομείο, είναι θετική για περιπτώσεις όπου το παιδί δεν μπορεί να μετακινηθεί ή χρειάζεται ειδικές συνθήκες.
Ωστόσο, η διατύπωση «οπουδήποτε αλλού κριθεί επιβεβλημένο από τον ειδικό που παρακολουθεί το παιδί» χρειάζεται προσοχή. Δεν πρέπει η απόφαση να εξαρτάται αποκλειστικά από έναν ειδικό, χωρίς παιδαγωγική και διοικητική εκτίμηση. Επίσης, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η εναλλακτική εξέταση δεν οδηγεί σε απομόνωση ή άνιση μεταχείριση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί ότι η απόφαση λαμβάνεται με βάση τις ανάγκες του παιδιού, τη γνώμη του ειδικού, την άποψη του γονέα και τη δυνατότητα διασφάλισης ισότιμων όρων εξέτασης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Ο εναλλακτικός τόπος εξέτασης καθορίζεται με βάση τις εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού, τη γνώμη του ειδικού που το παρακολουθεί, την άποψη του γονέα και, όπου είναι δυνατό, του ίδιου του παιδιού, καθώς και τη διασφάλιση ισότιμων όρων συμμετοχής και του αδιάβλητου της εξέτασης».
Κανονισμός 23 — Διαγραφή παραγράφου Κανονισμού 67
Προβληματισμός
Η διαγραφή της παραγράφου (2) του Κανονισμού 67 δεν μπορεί να αξιολογηθεί επαρκώς χωρίς να παρατεθεί το περιεχόμενο της διαγραφόμενης παραγράφου. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι η διαγραφή δεν αφαιρεί υφιστάμενη διευκόλυνση ή εγγύηση για τα παιδιά.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να ζητηθεί αιτιολόγηση της διαγραφής.
Ενδεικτική διατύπωση σχολίου:
«Ζητείται να διευκρινιστεί το περιεχόμενο της παραγράφου που διαγράφεται και να τεκμηριωθεί ότι η διαγραφή δεν περιορίζει υφιστάμενα δικαιώματα ή διευκολύνσεις των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες».
Κανονισμός 24 — Ορθογραφία, στίξη και προσαρμογή βαθμολογίας
Προβληματισμός
Η πρόνοια ότι μπορεί να παραχωρείται εξαίρεση από τη βαθμολόγηση της ορθογραφίας και της στίξης είναι θετική, όταν αυτά αποτελούν αντικείμενο δυσκολίας του παιδιού. Θετική είναι επίσης η πρόνοια για προσαρμογή βαθμολογίας ως αντιστάθμισμα.
Ωστόσο, χρειάζεται σαφές και ενιαίο πρωτόκολλο εφαρμογής, ώστε να αποφεύγονται διαφορετικές πρακτικές από σχολείο σε σχολείο ή από εξεταστή σε εξεταστή.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να προστεθεί πρόνοια για ενιαίες οδηγίες εφαρμογής.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η εξαίρεση από τη βαθμολόγηση της ορθογραφίας και της στίξης, καθώς και η προσαρμογή βαθμολογίας, εφαρμόζονται σύμφωνα με ενιαίες γραπτές οδηγίες του Υπουργείου, ώστε να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση των παιδιών σε όλες τις σχολικές μονάδες και εξεταστικές διαδικασίες».
Κανονισμός 25 — Διαγραφή αναφοράς σε ειδικές μονάδες
Προβληματισμός
Η διαγραφή της φράσης «είτε ως ειδικές μονάδες είτε» είναι συνεπής με την κατάργηση της παλαιάς ορολογίας. Ωστόσο, όπως και σε άλλες πρόνοιες, πρέπει να διασφαλιστεί ότι η κατάργηση του όρου δεν αφήνει κενά ούτε οδηγεί σε απλή μετονομασία χωρίς ουσιαστική αναδιοργάνωση.
Προτεινόμενη αλλαγή
Να συνδεθεί η διαγραφή με σαφή περιγραφή της λειτουργίας των προγραμμάτων ενισχυμένης στήριξης.
Ενδεικτική διατύπωση:
«Η κατάργηση της αναφοράς σε ειδικές μονάδες συνοδεύεται από ρητή πρόνοια ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης λειτουργούν ως υποστηρικτικός μηχανισμός εντός του γενικού σχολείου και όχι ως χωριστό εκπαιδευτικό πλαίσιο».
Συνολικό συμπέρασμα επί των Κανονισμών
Οι προτεινόμενοι Τροποποιητικοί Κανονισμοί περιλαμβάνουν θετικές αλλαγές, κυρίως σε θέματα διαφάνειας, συχνότητας συνεδριάσεων, πρόσβασης στα πρακτικά, αιτιολογημένης απόφασης, επαναξιολόγησης, συμμετοχής της ΚΥΣΟΑ και εξεταστικών διευκολύνσεων.
Ωστόσο, χρειάζονται σημαντικές βελτιώσεις ώστε οι Κανονισμοί να υπηρετούν πραγματικά τη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Οι βασικότερες εισηγήσεις είναι:
• να ξεκαθαριστεί ότι τα προγράμματα ενισχυμένης στήριξης δεν αποτελούν νέες ειδικές μονάδες,
• να προστεθούν συγκεκριμένες προθεσμίες για πρακτικά, αποφάσεις και κοινοποιήσεις,
• να περιοριστεί αυστηρά η εκπαίδευση εκτός γενικού σχολείου,
• να ενισχυθούν τα δικαιώματα γονέα και παιδιού στη διαδικασία,
• να προστατευθούν τα προσωπικά δεδομένα και να αποφευχθεί ο στιγματισμός,
• να διασφαλιστεί ότι η επαναξιολόγηση εξετάζει τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής στο γενικό σχολείο,
• να θεσπιστούν ενιαία πρωτόκολλα για τις εξεταστικές διευκολύνσεις,
• και να διασφαλιστεί ότι κάθε στήριξη έχει ως βασικό σκοπό την ισότιμη συμμετοχή του παιδιού στη γενική τάξη και στη σχολική ζωή.
Οι Κανονισμοί δεν πρέπει να λειτουργήσουν απλώς ως τεχνική προσαρμογή της υφιστάμενης ειδικής αγωγής, αλλά ως εργαλείο ουσιαστικής μετάβασης προς ένα πιο προσβάσιμο, συμμετοχικό και συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Ο προτεινόμενος Κανονισμός 42 δεν φαίνεται να επιφέρει ουσιαστική μεταβολή σε σχέση με το ισχύον καθεστώς. Πάλι η μόνη διαφοροποίηση εντοπίζεται στην αντικατάσταση του όρου «ειδική μονάδα» με τον όρο «πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης», χωρίς να προκύπτει αντίστοιχη ενίσχυση των δικαιωμάτων των μαθητών ή των υποχρεώσεων του εκπαιδευτικού συστήματος.
Οι πρόνοιες της παραγράφου (2), σύμφωνα με τις οποίες οι μαθητές εγγράφονται στο μητρώο και στο μαθητολόγιο του σχολείου, υφίστανται ήδη και στο σημερινό πλαίσιο λειτουργίας. Ως εκ τούτου, η διατήρηση των ίδιων ρυθμίσεων με διαφορετική ορολογία δεν συνιστά πραγματική μεταρρύθμιση ούτε προάγει περαιτέρω τη συμπεριληπτική εκπαίδευση.
Η εγγραφή ενός παιδιού στο μητρώο ή στο μαθητολόγιο του σχολείου δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει την ουσιαστική συμμετοχή του στη σχολική ζωή. Η συμπερίληψη κρίνεται στην πράξη, μέσα από τη φυσική παρουσία του μαθητή στις κοινές δραστηριότητες, την πρόσβαση στο γενικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, την κοινωνική αλληλεπίδραση με τους συνομηλίκους του και την πραγματική συμμετοχή του στη σχολική κοινότητα.
Ζητείται όπως η νομοθεσία περιλαμβάνει σαφέστερες και ουσιαστικότερες εγγυήσεις για την πλήρη συμμετοχή των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον και όχι μόνο τυπικές ή διοικητικές ρυθμίσεις που ήδη εφαρμόζονται στο υφιστάμενο σύστημα.
Ο υφιστάμενος Κανονισμός 41 των Περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Κανονισμών του 2001 προνοεί τουλάχιστον ότι οι ειδικές μονάδες είναι ενσωματωμένες σε συνηθισμένα σχολεία.
Στο προτεινόμενο πλαίσιο των Προγραμμάτων Ενισχυμένης Στήριξης δεν φαίνεται να διατηρείται με την ίδια σαφήνεια η υποχρέωση λειτουργίας τους εντός του συνηθισμένου σχολείου. Η απουσία ρητής αναφοράς δημιουργεί ανησυχία ότι στο μέλλον θα μπορούσαν να αναπτυχθούν δομές απομακρυσμένες από το γενικό σχολικό περιβάλλον, γεγονός που θα συνιστούσε οπισθοδρόμηση σε σχέση με τις αρχές της ενταξιακής εκπαίδευσης.
Ο προτεινόμενος Κανονισμός 14 καταργεί τη συγκεκριμένη προθεσμία των δεκαπέντε (15) ημερών για την επίδοση της Απόφασης της Επαρχιακής Επιτροπής στον γονέα και την αντικαθιστά με τη γενική διατύπωση «σε εύλογο χρονικό διάστημα». Η αλλαγή αυτή δημιουργεί νομική αβεβαιότητα, καθώς δεν καθορίζεται ανώτατο χρονικό όριο για την ενημέρωση των γονέων. Ως αποτέλεσμα, η γνωστοποίηση της Απόφασης μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά, με δυσμενείς συνέπειες για την έγκαιρη παροχή της αναγκαίας εκπαιδευτικής στήριξης και για την άσκηση των δικαιωμάτων του γονέα.
Προτείνεται η διατήρηση της υφιστάμενης προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών ή η αντικατάστασή της με άλλη σαφώς καθορισμένη προθεσμία.
Επιπρόσθετα, στην παράγραφο 14(2), όπου προβλέπεται η συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥ.Σ.Ο.Α. στις συνεδρίες της Επαρχιακής Επιτροπής, θα πρέπει να προστεθεί ρητή υποχρέωση ενημέρωσης του γονέα για το δικαίωμά του να μην επιθυμεί τη συμμετοχή του εκπροσώπου αυτού.
Η ενημέρωση αυτή είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ελεύθερης και ενημερωμένης συγκατάθεσης του γονέα, δεδομένου ότι κατά τις συνεδρίες συζητούνται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα του παιδιού και της οικογένειας. Ο γονέας θα πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι έχει το δικαίωμα να ζητήσει τη μη συμμετοχή εκπροσώπου τρίτου φορέα, ώστε να μπορεί να προστατεύσει την ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα του παιδιού του.
Προτεινόμενη προσθήκη:
«Κατά τη γνωστοποίηση της Απόφασης και πριν από τη συνεδρία της Επαρχιακής Επιτροπής, ο γονέας ενημερώνεται γραπτώς για το δικαίωμά του να ζητήσει τη μη συμμετοχή εκπροσώπου της ΚΥ.Σ.Ο.Α. στη συνεδρία.»
Ο Κανονισμός 13 αναφέρει ότι στην Απόφαση της Επαρχιακής Επιτροπής πρέπει να προσδιορίζεται «ο χώρος παροχής και η έκταση της εκπαίδευσης σε χώρο άλλο από τον χώρο του γενικού σχολείου, σε περίπτωση που τέτοια εκπαίδευση θεωρείται αναγκαία».
Το πρόβλημα είναι ότι ο όρος «χώρος άλλος από τον χώρο του γενικού σχολείου» δεν ορίζεται. Δεν είναι σαφές αν αναφέρεται σε: δημόσιο ειδικό σχολείο, πρόγραμμα ενισχυμένης στήριξης, άλλο σχολείο, ιδιωτικό χώρο, κέντρο θεραπευτικών υπηρεσιών ή κατ’ οίκον εκπαίδευση.
Αυτή η ασάφεια μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες και αποφάσεις χωρίς σαφή κριτήρια.
Σχόλιο επί του Κανονισμού 12
Η προτεινόμενη τροποποίηση αντικαθιστά τη φράση «στην επόμενη συνεδρία» με τη λέξη «σε», με αποτέλεσμα να καταργείται οποιοδήποτε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο για τη λήψη απόφασης από την Επαρχιακή Επιτροπή.
Η αλλαγή αυτή δημιουργεί κίνδυνο αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στην εξέταση και λήψη αποφάσεων για παιδιά με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Η απουσία σαφούς χρονικού ορίου ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την έγκαιρη παροχή της απαραίτητης εκπαιδευτικής στήριξης.
Παρόλο που αλλάζει η ονομασία των υποδομών, εντούτοις συνεχίζει η χρησιμοποίηση των υφιστάμενων εννοιών και εργαλείων από το 1999.
Δεν έχει ανανεώθει το παράρτημα σχετικά με την έκθεση της Επαρχιακής Επιτροπής και ούτε υπάρχει η οποιαδήποτε αναφορά στο τύπο που πρέπει να χρησιμοποιείται για το ΑΠΕ – Ατομικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (μέρος των 10 πυλώνων του ΥΠΑΝ).