11 – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ll: ΑΠΟΔΕΚΤΟΙ ΙΑΤΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ll: ΑΠΟΔΕΚΤΟΙ ΙΑΤΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ
για χρήση υποκατάστατου μητρικού γάλακτος βάσει των σχετικών συστάσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ )
Α. Λόγοι σχετικοί με το βρέφος
1. Βρέφη που δεν πρέπει να λάβουν μητρικό γάλα ή άλλο γάλα εκτός από ειδική φόρμουλα:
• Βρέφη με κλασσική γαλακτοζαιμία: απαιτείται ειδική φόρμουλα χωρίς γαλακτόζη.
• Βρέφη με νόσο με οσμή ούρων σαν σιρόπι σφενδάμου: απαιτείται ειδική φόρμουλα χωρίς λευκίνη, ισολευκίνη και βαλίνη.
• Βρέφη με φαινυλκετονουρία: απαιτείται ειδική φόρμουλα χωρίς φαινυλαλανίνη (κάποιος θηλασμός είναι εφικτός κάτω από προσεκτική παρακολούθηση).
2. Βρέφη για τα οποία το μητρικό γάλα είναι η καλύτερη επιλογή αλλά μπορεί να χρειάζονται επιπρόσθετα φόρμουλα για περιορισμένη χρονική διάρκεια:
• Βρέφη που έχουν βάρος γέννησης λιγότερο από 1500γρ (πολύ χαμηλό βάρος γέννησης).
• Βρέφη που γεννήθηκαν λιγότερο από 32 εβδομάδων (πολύ πρόωρα).
• Νεογνά που είναι σε κίνδυνο υπογλυκαιμίας λόγω διαταραχής προσαρμογής του μεταβολισμού ή αυξημένων αναγκών σε γλυκόζη (π.χ. πρόωρα, μικρά για την ηλικία κύησης, νεογνά με ενδομήτρια υποξία/ισχαιμία, άρρωστα νεογνά, νεογνά διαβητικών μητέρων), εάν η γλυκόζη αίματος δεν ανεβαίνει παρόλο τον σωστό θηλασμό ή τη σίτιση με μητρικό γάλα.
3. Βρέφη με άλλους ιατρικά τεκμηριωμένους λόγους για προσθήκη ή αποκλειστική σίτιση με ειδική φόρμουλα ή άλλο ειδικό υποκατάστατο μητρικού γάλακτος.
Β. Μητρικοί Λόγοι
Μητέρες που πάσχουν από κάποια από τις πιο κάτω παθήσεις, θα πρέπει να θεραπεύονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες.
1. Μητρικοί λόγοι που δικαιολογούν μόνιμη αποφυγή θηλασμού:
• Λοίμωξη της μητέρας από HIV : δεδομένου ότι η εναλλακτική σίτιση είναι αποδεκτή, εφικτή, προσιτή, βιώσιμη και ασφαλής.
2. Μητρικοί λόγοι που δικαιολογούν προσωρινή αποφυγή θηλασμού:
• Σοβαρή νόσος που εμποδίζει τη μητέρα να παρέχει φροντίδα στο μωρό της π.χ. σηψαιμία.
• Ιός του απλού έρπητα (HSV-1): Απευθείας επαφή μεταξύ του στόματος του βρέφους και των βλαβών στο στήθος της μητέρας πρέπει να αποφεύγεται μέχρι να επουλωθούν οι βλάβες.
• Ενεργός ανεμευλογιά.
• Φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνει η μητέρα :
Κατασταλτικά ψυχοθεραπευτικά φάρμακα, αντιεπιληπτικά και οπιοειδή φάρμακα και οι συνδυασμοί τους, μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως υπνηλία και αναπνευστική καταστολή και καλύτερα να αποφεύγονται εάν υπάρχει ασφαλέστερο εναλλακτικό διαθέσιμο
Ραδιοενεργό ιώδιο 131 καλύτερα να αποφεύγεται και να δίνονται πιο ασφαλή εναλλακτικές ουσίες. Η μητέρα μπορεί να επαναρχίσει τον θηλασμό περίπου 2 μήνες μετά που θα λάβει αυτή την ουσία.
Υπερβολική χρήση ουσιών με ιώδιο ειδικά σε ανοικτές πληγές ή βλεννογόνους, μπορεί να προκαλέσουν διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδή ή ηλεκτρολυτικές διαταραχές στο θηλάζον νεογνό και θα πρέπει να αποφεύγονται.
Κυτταροτοξική χημειοθεραπεία: απαιτεί η μητέρα να σταματήσει τον θηλασμό κατά τη θεραπεία.
3. Μητρικοί λόγοι για τους οποίους η μητέρα μπορεί να συνεχίσει να θηλάζει αλλά θα πρέπει να υπάρχει παρακολούθηση:
• Απόστημα στο στήθος: ο θηλασμός πρέπει να συνεχίζει από τον μη επηρεασμένο μαστό. Ο θηλασμός από τον μαστό με το απόστημα μπορεί να επαναρχίσει όταν ξεκινήσει η αγωγή για θεραπεία.
• Ηπατίτιδα Β: τα νεογέννητα πρέπει να λαμβάνουν το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β τις πρώτες 48 ώρες ζωής ή όσο πιο νωρίς και εάν χρειάζεται χορήγηση ανοσοσφαιρίνης.
• Ηπατίτιδα C.
• Μαστίτιδα: εάν ο θηλασμός είναι πολύ επώδυνος το γάλα πρέπει να αντλείται για να μην χειροτερεύσει.
• Φυματίωση: η μητέρα και το βρέφος θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες.
• Χρήση ουσιών :
Χρήση από τη μητέρα νικοτίνης, αλκοόλ, έκστασης, αμφεταμινών, κοκαΐνης και άλλων σχετικών διεγερτικών έχει αποδειχτεί να έχει βλαβερές συνέπειες στο θηλάζον βρέφος.
Αλκοόλ, οπιοειδή, βενζοδιαζεπίνες και κάνναβη μπορεί να προκαλέσουν καταστολή στη μητέρα και το βρέφος. Οι μητέρες πρέπει να ενθαρρύνονται να μη χρησιμοποιούν τέτοιες ουσίες και να τους δίνεται ευκαιρία απεξάρτησης.
4. Η απόφαση μητέρας για να μη θηλάσει πρέπει πάντα να είναι ενημερωμένη απόφαση(informed decision making).
Τέλος
Η συμπερίληψη των αποδεκτών ιατρικών λόγων για χρήση υποκατάστατων μητρικού γάλακτος ως Παράρτημα της Πολιτικής είναι σημαντική ως σημείο αναφοράς και ευθυγράμμισης με τις συστάσεις του ΠΟΥ. Ωστόσο, όπως και στην περίπτωση του Διεθνούς Κώδικα, δεν είναι σαφές ποιος ακριβώς είναι ο λειτουργικός σκοπός του Παραρτήματος στο πλαίσιο της εφαρμογής της Πολιτικής και πώς αυτό θα αξιοποιηθεί στην πράξη.
Το βασικό ζήτημα δεν φαίνεται να είναι μόνο η ύπαρξη ή γνώση των αποδεκτών ιατρικών λόγων, αλλά το κατά πόσο αυτοί καταγράφονται, τεκμηριώνονται, παρακολουθούνται και αξιολογούνται συστηματικά στην καθημερινή πρακτική. Υπάρχει σήμερα απαίτηση καταγραφής των λόγων χρήσης φόρμουλας ή μη θηλασμού στις δομές υγείας ή/και στο σύστημα του ΟΑΥ; Υπάρχει υποχρέωση τεκμηρίωσης των ιατρικών ενδείξεων για χορήγηση υποκατάστατου ή πρόκειται κυρίως για εσωτερική κλινική πρακτική χωρίς συστηματική παρακολούθηση; Αν δεν υπάρχει ήδη τέτοιος μηχανισμός, θα μπορούσε να εξεταστεί η ανάπτυξη τυποποιημένης διαδικασίας καταγραφής και παρακολούθησης, ώστε να είναι δυνατή τόσο η αξιολόγηση πρακτικών όσο και ο εντοπισμός πιθανών αναγκών βελτίωσης ή διαφοροποιήσεων μεταξύ μονάδων.
Παράλληλα, θα ήταν σημαντικό να αποσαφηνιστεί πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτό το Παράρτημα στην πράξη:
• ως εκπαιδευτικό εργαλείο για επαγγελματίες υγείας;
• ως κλινική κατευθυντήρια οδηγία;
• ως εργαλείο αξιολόγησης και ελέγχου συμμόρφωσης;
• ή ως μέρος πιθανής μελλοντικής διαδικασίας πιστοποίησης BFHI;
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το σημείο 4 σχετικά με την «ενημερωμένη απόφαση» (informed decision making) της μητέρας να μη θηλάσει, το οποίο παραμένει αρκετά υποαναπτυγμένο στο κείμενο, παρά τη θεμελιώδη σημασία του. Η ενημερωμένη λήψη απόφασης δεν αφορά απλώς τη λήψη μιας απόφασης από τη μητέρα, αλλά μια διαδικασία επικοινωνίας και κοινής λήψης αποφάσεων (shared decision making), η οποία αποτελεί τόσο επαγγελματική όσο και ηθική υποχρέωση των επαγγελματιών υγείας.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί συγκεκριμένες δεξιότητες επικοινωνίας, κατάλληλη εκπαίδευση και μεγαλύτερη τυποποίηση στην κλινική πρακτική. Η «ενημερωμένη απόφαση» προϋποθέτει ότι η μητέρα λαμβάνει κατανοητή, τεκμηριωμένη και ισορροπημένη πληροφόρηση για τις διαθέσιμες επιλογές, τα πιθανά οφέλη, τους περιορισμούς και τις συνέπειες κάθε επιλογής, και ότι έχει τη δυνατότητα να συζητήσει και να επεξεργαστεί αυτές τις πληροφορίες μαζί με τον επαγγελματία υγείας.
Ταυτόχρονα, η κοινή λήψη απόφασης δεν σημαίνει ότι όλες οι επιλογές είναι κλινικά ισοδύναμες ούτε ότι ο επαγγελματίας υγείας παραμένει ουδέτερος παρατηρητής. Σε περιπτώσεις όπου η επιστημονική τεκμηρίωση υποστηρίζει σαφώς μία επιλογή, η επαγγελματική γνώμη και σύσταση έχει βαρύτητα και πρέπει να εκφράζεται με σαφήνεια, αλλά χωρίς πίεση, εξαναγκασμό ή ενοχοποίηση. Η πρόκληση είναι η ισορροπία μεταξύ σεβασμού της αυτονομίας της μητέρας και παροχής τεκμηριωμένης, υπεύθυνης και υποστηρικτικής επαγγελματικής καθοδήγησης.
Θα ήταν επομένως χρήσιμο η Πολιτική να περιγράφει πιο συγκεκριμένα:
• πώς ορίζεται στην πράξη η informed/shared decision making διαδικασία,
• ποια standards επικοινωνίας και συμβουλευτικής αναμένονται από τους επαγγελματίες υγείας,
• πώς θα εκπαιδεύονται και θα αξιολογούνται οι επαγγελματίες σε αυτές τις δεξιότητες,
• και κατά πόσο η διαδικασία ενημερωμένης λήψης απόφασης θα τεκμηριώνεται συστηματικά στις υπηρεσίες υγείας.