05 – ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΗΤΡΙΚΟ ΘΗΛΑΣΜΟ

Γενικό σχόλιο: Ο σκοπός και οι στόχοι της Εθνικής Πολιτικής καλύπτουν σημαντικές και διεθνώς τεκμηριωμένες διαστάσεις της προστασίας, προαγωγής και υποστήριξης του μητρικού θηλασμού. Ωστόσο, οι στόχοι παραμένουν σε αρκετά γενικό και διακηρυκτικό επίπεδο και δεν είναι σαφές πώς αυτοί θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες και μετρήσιμες δράσεις. Θα ήταν σημαντικό η Πολιτική να συνοδεύεται από σαφές Σχέδιο Δράσης που να εξειδικεύει για κάθε στόχο: τις επιμέρους δραστηριότητες και παρεμβάσεις, τους αρμόδιους φορείς, τα χρονοδιαγράμματα, τους αναγκαίους πόρους, καθώς και συγκεκριμένους δείκτες παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική είναι η οριζόντια διασύνδεση όλων των στόχων της Πολιτικής με την έρευνα και την ερευνητική διαδικασία. Η έρευνα δεν αποτελεί μόνο ξεχωριστό στόχο πολιτικής, αλλά βασικό μηχανισμό τεκμηρίωσης, παρακολούθησης, αξιολόγησης και συνεχούς βελτίωσης όλων των δράσεων και παρεμβάσεων. Είτε πρόκειται για εσωτερικές διαδικασίες αξιολόγησης του ίδιου του Υπουργείου Υγείας είτε για συνεργασίες με εξωτερικούς ερευνητικούς και ακαδημαϊκούς φορείς, η αξιοποίηση της ερευνητικής τεκμηρίωσης θα πρέπει να αποτελεί διαχρονικό και διατομεακό στοιχείο εφαρμογής της Πολιτικής (και κάθε Πολιτικής!).

Ειδικά σχόλια ανά στόχο:
1. Αναγνώριση του μητρικού θηλασμού ως φυσιολογικού τρόπου διατροφής: Πώς μεταφράζεται αυτός ο στόχος σε πρακτικές δράσεις αλλαγής κουλτούρας και κοινωνικών αντιλήψεων; Για παράδειγμα, προβλέπονται παρεμβάσεις σε σχολεία ή ενσωμάτωση σχετικής θεματολογίας στην αγωγή υγείας από μικρή ηλικία; Πώς θα αξιολογηθεί αν αλλάζουν οι γνώσεις, οι στάσεις και οι κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από τον θηλασμό;

2. Προώθηση εφαρμογής της BFHI: Ποιο είναι το συγκεκριμένο πλάνο εφαρμογής και πιστοποίησης των μαιευτηρίων και υπηρεσιών υγείας; Υπάρχουν σαφή ορόσημα και χρονοδιάγραμμα; Για παράδειγμα, πόσα μαιευτήρια αναμένεται να ολοκληρώσουν τη διαδικασία αυτοαξιολόγησης και εξωτερικής αξιολόγησης μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα;

3. Υιοθέτηση Γραπτής Πολιτικής από τα Κέντρα: Πώς θα διασφαλιστεί ότι η ύπαρξη γραπτής πολιτικής δεν θα είναι μόνο τυπική αλλά θα εφαρμόζεται ουσιαστικά στην καθημερινή πρακτική; Για παράδειγμα, προβλέπονται τακτικοί έλεγχοι συμμόρφωσης ή αξιολόγηση γνώσεων και πρακτικών του προσωπικού;

4. Εκπαίδευση, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση: Ποιο είναι το οργανωμένο πλάνο εκπαίδευσης ανά ομάδα-στόχο και ποιος θα έχει την ευθύνη υλοποίησης; Παρότι φαίνεται ότι συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες, όπως οι μαίες και οι επισκέπτριες υγείας, συμμετέχουν ήδη σχετικά συστηματικά σε ετήσιες εκπαιδεύσεις για τον μητρικό θηλασμό, αυτό δεν φαίνεται να ισχύει στον ίδιο βαθμό για άλλους επαγγελματίες περιγεννητικής φροντίδας (π.χ. μαιευτήρες/γυναικολόγους, παιδιάτρους, κτλ). Υπάρχει πρόθεση για ανάπτυξη ενός πιο ολοκληρωμένου και διεπιστημονικού πλαισίου συνεχιζόμενης εκπαίδευσης, με ελάχιστα standards συμμετοχής και κάλυψης όλων των επαγγελματιών που εμπλέκονται στη φροντίδα μητέρας και βρέφους; Παράλληλα, η αξιολόγηση της εκπαίδευσης δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο σε διαδικαστικούς δείκτες (π.χ. αριθμός εκπαιδεύσεων ή συμμετεχόντων), αλλά να επεκτείνεται και στην ουσιαστική αξιολόγηση γνώσεων, δεξιοτήτων και κλινικών πρακτικών των επαγγελματιών υγείας στην υποστήριξη του μητρικού θηλασμού. Υπάρχουν ήδη διαθέσιμα διεθνή εργαλεία και μεθοδολογίες αξιολόγησης, ενώ σημαντικοί πόροι και τεχνογνωσία υπάρχουν και σε τοπικό επίπεδο μέσω ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και σχετικών επιστημονικών ομάδων. Πώς προτίθεται η Πολιτική να αξιοποιήσει αυτές τις δυνατότητες για ανάπτυξη ενός συστηματικού πλαισίου αξιολόγησης ικανοτήτων και δεξιοτήτων;

5. Εξασφάλιση υποστηρικτικού περιβάλλοντος: Ποιες συγκεκριμένες παρεμβάσεις προβλέπονται στους χώρους εργασίας, στις υπηρεσίες υγείας και στην κοινότητα; Για παράδειγμα, υπάρχουν σχέδια ανάπτυξης προτύπων ή κινήτρων για χώρους εργασίας φιλικούς προς τον μητρικό θηλασμό;

6. Προώθηση έρευνας και συλλογής δεδομένων: Εδώ θα σταθώ περιισσότερο – Θα ήταν χρήσιμο να γίνει σαφέστερη διάκριση μεταξύ της συστηματικής συλλογής δεδομένων και της ερευνητικής δραστηριότητας, καθώς πρόκειται για δύο συμπληρωματικούς αλλά διαφορετικούς πυλώνες. Η συλλογή δεδομένων σε εθνικό επίπεδο πραγματοποιείται ήδη μέσω της Μονάδας Παρακολούθησης Υγείας και της Περιγεννητικής Έκθεσης Υγείας, ωστόσο υπάρχουν σημαντικά περιθώρια επέκτασης των δεικτών και της συστηματικής καταγραφής, ιδιαίτερα σε θέματα που αφορούν την εφαρμογή της BFHI και την εμπειρία των μητέρων. Παράλληλα, νέες δυνατότητες δημιουργούνται και μέσω των ερευνών ικανοποίησης ασθενών/χρηστών υπηρεσιών του ΟΑΥ, οι οποίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πιο στοχευμένα για ζητήματα υποστήριξης μητρικού θηλασμού και περιγεννητικής φροντίδας.

Η έρευνα, όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο και βαθύτερο από τη συλλογής δεδομένων ρουτίνας. Στα ακαδημαϊκά ιδρύματα της Κύπρου υπάρχει ήδη σχετική ερευνητική δραστηριότητα, αλλά και σημαντική ανεκμετάλλευτη τεχνογνωσία και ερευνητική δυναμική, συμπεριλαμβανομένων μεταπτυχιακών και διδακτορικών φοιτητών, οι οποίοι μπορούν να υλοποιήσουν μικρής ή μεσαίας κλίμακας μελέτες με ελάχιστο κόστος («research on a shoestring»), εστιάζοντας σε θέματα που μπορούν να υποστηρίξουν άμεσα την εφαρμογή και αξιολόγηση της Πολιτικής. Υπάρχει πρόθεση διαμόρφωσης μιας εθνικής ερευνητικής ατζέντας για τον μητρικό θηλασμό και τη BFHI, ώστε να ευθυγραμμιστεί μέρος της υφιστάμενης ερευνητικής ικανότητας των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων με τις προτεραιότητες της Πολιτικής;

Παράλληλα, για μεγαλύτερα και πιο σύνθετα ερευνητικά έργα απαιτείται ουσιαστική χρηματοδότηση. Ωστόσο, οι διεθνείς και ιδιαίτερα οι ευρωπαϊκές ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις σπάνια χρηματοδοτούν καθαρά εθνικές προτεραιότητες πολιτικής, ενώ οι διαθέσιμοι τοπικοί ερευνητικοί πόροι είναι περιορισμένοι και συχνά δεν ευθυγραμμίζονται με ανάγκες πολιτικής υγείας. Υπάρχει πρόθεση από το Υπουργείο Υγείας να αναπτύξει μηχανισμούς χρηματοδότησης ή στοχευμένες προσκλήσεις για έρευνα σε θέματα μητρικού θηλασμού και περιγεννητικής φροντίδας, πέραν μιας γενικής αναφοράς ότι η έρευνα είναι σημαντική;

7. Ανάπτυξη Φιλικών προς το Βρέφος και τη Μητέρα Κοινοτήτων: Πώς θα εμπλακούν στην πράξη οι τοπικές αρχές, οι εργοδότες, οι σχολικές κοινότητες και άλλοι κοινωνικοί εταίροι; Για παράδειγμα, προβλέπεται ανάπτυξη κοινοτικών πρωτοβουλιών με συγκεκριμένους δείκτες συμμετοχής και αντίκτυπου;