«Το περί της Ενεργειακής Απόδοσης (Καθορισμός των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών) Διάταγμα του 2026»
ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Η Υπηρεσία Ενέργειας πληροφορεί τους ενδιαφερομένους ότι πραγματοποιεί δημόσια διαβούλευση επί του προσχεδίου Διατάγματος με τίτλο «Το περί της Ενεργειακής Απόδοσης (Καθορισμός των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών) Διάταγμα του 2026».
Η έκδοση του Διατάγματος αποτελεί σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αναγνώρισης και στήριξης των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια, καθώς και για την για την προσαρμογή του εθνικού δικαίου στο ευρωπαϊκό κεκτημένο, και συγκεκριμένα στην Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 για την Ενεργειακή Απόδοση, η οποία έχει εναρμονιστεί στην εθνική νομοθεσία με τον περί της Ενεργειακής Απόδοσης Νόμο (Ν. 92(I)/2026) (εφεξής «ο Νόμος»). Ο Νόμος θεσπίζει για πρώτη φορά νομικό ορισμό της ενεργειακής φτώχειας. Το προτεινόμενο Διάταγμα εκδίδεται δυνάμει της παραγράφου (δ) του εδαφίου (1) του άρθρου 22 του Νόμου.
Η ενεργειακή φτώχεια σύμφωνα με τον ορισμό που έχει ενσωματωθεί στο Νόμο, σημαίνει την έλλειψη πρόσβασης ενός νοικοκυριού σε απαραίτητες ενεργειακές υπηρεσίες, όταν οι εν λόγω υπηρεσίες παρέχουν βασικά επίπεδα και αξιοπρεπή πρότυπα διαβίωσης και υγείας, συμπεριλαμβανομένων της επαρκούς θέρμανσης, του ζεστού νερού, της ψύξης, του φωτισμού και της ενέργειας τροφοδοσίας ηλεκτρικών συσκευών, στο σχετικό εθνικό πλαίσιο, την υφιστάμενη εθνική κοινωνική πολιτική και άλλες σχετικές εθνικές πολιτικές, η οποία προκαλείται από συνδυασμό παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων, τουλάχιστον, της οικονομικής αδυναμίας, του ανεπαρκούς διαθέσιμου εισοδήματος, των υψηλών ενεργειακών δαπανών και της χαμηλής ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών.
Για τον σκοπό αυτό, το Υπουργείο προχώρησε στην εκπόνηση εξειδικευμένης μελέτης με στόχο τον καθορισμό και την ποσοτικοποίηση της ενεργειακής φτώχειας σε εθνικό επίπεδο. Η μελέτη που βρίσκεται αναρτημένη εδώ, οδήγησε στην ανάπτυξη ενός σύνθετου δείκτη, ο οποίος ενσωματώνει τις κύριες παραμέτρους της ενεργειακής φτώχειας, όπως αυτές ορίζονται στο Νόμο. Οι παράμετροι αυτοί περιλαμβάνουν το διαθέσιμο εισόδημα του νοικοκυριού, τις δαπάνες για κάλυψη ενεργειακών αναγκών και το επίπεδο ενεργειακής απόδοσης της κατοικίας. Μέσω του προτεινόμενου Διατάγματος δημιουργείται, συνεπώς, ένα σαφές και αντικειμενικό πλαίσιο για τον προσδιορισμό των νοικοκυριών που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια και για την αποτελεσματικότερη στόχευση των σχετικών μέτρων στήριξης.
Η υποβολή των σχολίων γίνεται μέσω της αποστολής του “Εντύπου Υποβολής Σχολίων” σύμφωνα με τις οδηγίες υποβολής που αναγράφονται εντός του εντύπου. Η καταληκτική ημερομηνία υποβολής σχολίων στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης είναι η Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριου 2026.
- Υπό επεξεργασία
- Αναρτήθηκε
14 Αυγ 2026 @ 7:47 - Ανοικτή σε σχόλια ως
11 Σεπ 2026 @ 23:50 - 4 σχόλια
Περιεχόμενα
| 01 - Τίτλος Άρθρου | 0 σχόλια |
ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ (ΚΥ.Σ.Ο.Α.Α.):
Η ΚΥ.Σ.Ο.Α.Α., θεωρεί ότι στον καθορισμό των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών, θα πρέπει να λαμβάνονται ειδικά υπόψη και τα νοικοκυριά στα οποία διαμένουν άτομα με αναπηρίες, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου η αναπηρία ή/και η κατάσταση της υγείας τους δημιουργεί αυξημένες ανάγκες κατανάλωσης ενέργειας.
Ως εκ τούτου, εισηγούμαστε όπως περιληφθεί σχετική πρόνοια στο Διάταγμα, ώστε τα νοικοκυριά στα οποία διαμένουν άτομα με αναπηρίες, να μπορούν να εντάσσονται στα μέτρα στήριξης.
Ειδικότερα, εισηγούμαστε την προσθήκη νέας υποπαραγράφου 3(ζ) ως ακολούθως: (ζ) φυσικά πρόσωπα που είναι λήπτες οποιουδήποτε επιδόματος, ή παροχής που χορηγείται δυνάμει του περί της Κοινωνικής Συμμετοχής, Συμπερίληψης και Ανεξάρτητης Διαβίωσης Ατόμων με Αναπηρίες Νόμου του 2026 [Ν. 96(Ι)/2026], ανεξαρτήτως του ύψους του επιδόματος ή της παροχής, και ανεξαρτήτως του εισοδήματος ή της περιουσιακής κατάστασης του νοικοκυριού.
Η αναπηρία δύναται, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να συνεπάγεται πρόσθετες και ανελαστικές ενεργειακές ανάγκες, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα το συνολικό κόστος διαβίωσης του ατόμου και του νοικοκυριού του. Οι ανάγκες αυτές, μπορεί να σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με τη διατήρηση κατάλληλων συνθηκών θερμοκρασίας στην κατοικία, καθώς και με τη χρήση εξοπλισμού, βοηθητικών μέσων, ή άλλων συσκευών, που είναι αναγκαίες για την υγεία, την ασφάλεια, την επικοινωνία, την κινητικότητα και την καθημερινότητα του ατόμου.
Υπό το πρίσμα αυτό, η αξιολόγηση της ενεργειακής ευαλωτότητας ενός νοικοκυριού, δεν θα πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στα γενικά οικονομικά του χαρακτηριστικά του, αλλά να λαμβάνει υπόψη και τις πρόσθετες ανάγκες που προκύπτουν, λόγω της αναπηρίας του. Με την προσθήκη αυτή, θα υπάρξει πιο ολοκληρωμένος και αντιπροσωπευτικός καθορισμός των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ενεργειακής φτώχειας και θα διασφαλιστεί ότι τα νοικοκυριά στα οποία διαμένουν άτομα με αναπηρίες, δεν αποκλείονται από τα μέτρα στήριξης, λόγω εισοδηματικών, ή περιουσιακών κριτηρίων, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζουν σημαντικά αυξημένο πραγματικό κόστος διαβίωσης.
Στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης για το προσχέδιο Διατάγματος που αφορά «Το περί της Ενεργειακής Απόδοσης (Καθορισμός των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών) Διάταγμα του 2026», θα ήθελα να αναφέρω τα πιο κάτω, βάσει βιβλιογραφίας και ανάλογων πλαισίων σε άλλες χώρες της ΕΕ που μπορούν να θεωρηθούν ως πρωτοπόρες στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας:
Σελίδα 2, παράγραφος 3η, Ορισμός «κατοικίας»
Σχόλιο / Εισήγηση: Συνιστάται να αφαιρεθεί από τον ορισμό το μέρος της πρότασης που αναφέρεται στην σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή «…και για την οποία έχει συναφθεί σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας με οικιακό πελάτη, σύμφωνα με τις διατάξεις του περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού Νόμου του 2021, όπως αυτό εκάστοτε τροποποιείται ή αντικαθίσταται». Αιτιολόγηση:
1. Ο όρος «οικιακός πελάτης» είναι πιθανόν να αποκλείσει τους τελικούς χρήστες ενέργειας, σε περιπτώσεις ενοικίασης
2. Ο περιορισμός σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας αποκλείει χρήστες (στο παρόν ή στο μέλλον) άλλων μορφών ενέργειας, π.χ. θερμικής, φυσικού αερίου κ.ο.κ. (see Palma et al. 2023)
Σελίδα 2, παράγραφος 6η
Σχόλιο / Εισήγηση: Αφαίρεση/ διευκρίνιση του: «Νοείται ότι για τους σκοπούς του παρόντος Διατάγματος, κάθε φυσικό πρόσωπο αντιστοιχεί σε μία μόνο κατοικία μόνιμης διαμονής». Αιτιολόγηση:
1. Αποκλεισμός ατόμων κάτω των 18 ετών που διαμένουν σε 2 οικίες, π.χ. σε περιπτώσεις διαζυγίου όπου τα εξαρτώμενα τέκνα διαμένουν εξίσου στις κατοικίες των γονέων τους
Σελίδα 4, παράγραφος 4 (α)
Σχόλιο / Εισήγηση: Αναθεώρηση του: «έκδοση πολεοδομικής άδειας ή άδειας οικοδομής υποβλήθηκε μετά την 21η Δεκεμβρίου 2007». Προτείνεται να εισαχθούν περαιτέρω κριτήρια που αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις/ ανακαινίσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα, όπως αυτό θα κριθεί σωστό από την Υπηρεσία Ενέργειας. Αιτιολόγηση:
1. Οικοδομές που χτίστηκαν με πολεοδομική άδεια εγκεκριμένη μετά το 2007 έχουν πολύ διαφορετική ενεργειακή απόδοση από τα κτήρια με πολεοδομική άδεια μετά το 2020. Για παράδειγμα, ο μέγιστος συντελεστής θερμοπερατότητας U για οροφές το 2007 καθορίστηκε στο 0.75 W/m²K, ενώ το 2015 καθορίστηκε στο 0.6375 W/m²K. Σε περιπτώσεις που κτήρια δεν έχουν τύχει ανακαίνισης από το 2008 μέχρι σήμερα, αυτό συνεπάγεται ακόμη πιο μεγάλες διαφορές μεταξύ μοντέρνων κτηρίων και αυτών που ανεγέρθηκαν πριν από σχεδόν 20 χρόνια. Η ενιαία κατηγοριοποίησή τους είναι de facto λανθασμένη και αποκλείει νοικοκυριά που ενδεχομένων να διαμένουν σε χαμηλής ενεργειακής απόδοσης κτήρια.
Σελίδα 4, παράγραφος 3 (στ)
Σχόλιο / Εισήγηση: Σχετικά με φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια του παραρτήματος, δεν γίνεται κάπου αναφορά στις ενεργειακές δαπάνες. Προτείνεται να εισαχθούν ανώτερα και κατώτερα όρια κατανάλωσης ενέργειας για εξασφάλιση των βασικών ενεργειακών αναγκών ενός νοικοκυριού. Τα όρια θα πρέπει να μεταβάλλονται ανάλογα με την σύσταση του νοικοκυριού, την κατάσταση υγείας των ατόμων του νοικοκυριού, την ενεργειακή απόδοση του κτηρίου, σε συνάρτηση και με το καθαρό εισόδημα του νοικοκυριού, μετά την εξασφάλιση στέγασης. Αιτιολόγηση:
1. Διαχωρισμός μεταξύ ενεργειακά ευάλωτων ατόμων και ευάλωτων ατόμων. Εφόσον το διάταγμα αναφέρεται σε ενεργειακή φτώχεια και όχι σε χρηματική φτώχεια, κριτήρια ευαλωτότητας σχετικά με τις ενεργειακές δαπάνες νοικοκυριών πρέπει να εισαχθούν.
2. Εφαρμογή στοιχείων καλής πρακτικής, π.χ. την κοινωνική έκπτωση (social bonus) που εφαρμόζεται στην Ισπανία, η οποία υπόκειται σε περιορισμούς κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Σελίδα 4, παράγραφος 4 (α)
Σχόλιο / Εισήγηση: Αναθεώρηση του: «έκδοση πολεοδομικής άδειας ή άδειας οικοδομής υποβλήθηκε μετά την 21η Δεκεμβρίου 2007». Προτείνεται να εισαχθούν περαιτέρω κριτήρια που αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις/ ανακαινίσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα, όπως αυτό θα κριθεί σωστό από την Υπηρεσία Ενέργειας. Αιτιολόγηση:
1. Οικοδομές που χτίστηκαν με πολεοδομική άδεια εγκεκριμένη μετά το 2007 έχουν πολύ διαφορετική ενεργειακή απόδοση από τα κτήρια με πολεοδομική άδεια μετά το 2020. Για παράδειγμα, ο μέγιστος συντελεστής θερμοπερατότητας U για οροφές το 2007 καθορίστηκε στο 0.75 W/m²K, ενώ το 2015 καθορίστηκε στο 0.6375 W/m²K. Σε περιπτώσεις που κτήρια δεν έχουν τύχει ανακαίνισης από το 2008 μέχρι σήμερα, αυτό συνεπάγεται ακόμη πιο μεγάλες διαφορές μεταξύ μοντέρνων κτηρίων και αυτών που ανεγέρθηκαν πριν από σχεδόν 20 χρόνια. Η ενιαία κατηγοριοποίησή τους είναι κατά βάση λανθασμένη και αποκλείει νοικοκυριά που ενδεχομένων να διαμένουν σε χαμηλής ενεργειακής απόδοσης κτήρια.
Σελίδα 6, παράγραφος (α) iii
Σχόλιο / Εισήγηση: Αναθεώρηση του: «υπήκοοι τρίτης χώρας οι οποίοι διαμένουν νόμιμα και συνεχώς στις περιοχές της Δημοκρατίας στις οποίες η Κυβέρνηση της Δημοκρατίας ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο για περίοδο τουλάχιστον πέντε (5) ετών πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης στο πλαίσιο μέτρου στήριξης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας». Προτείνεται να μειωθεί ή και αφαιρεθεί το διάστημα 5 ετών. Αιτιολόγηση:
1. Αποκλεισμός μειονοτήτων και παροδικών πληθυσμών, όπως π.χ. αιτητές ασύλου, εργαζόμενους περιορισμένης διάρκειας, φοιτητές κ.ο.κ.
2. Ενίσχυση της κρυμμένης ενεργειακής φτώχειας, δηλαδή της ύπαρξης του φαινομένου στην κοινωνία αλλά την μη αναγνώρισή του λόγω λανθασμένου νομοθετικού πλαισίου (see Barella et al., 2022)
Σελίδα 6, παράγραφος (β)
Σχόλιο / Εισήγηση: Διευκρίνηση/ αναθεώρηση στο: «όλα τα πρόσωπα που αποτελούν το νοικοκυριό έχουν πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων για συνολική περίοδο τουλάχιστον είκοσι τεσσάρων (24) μηνών, εξαιρουμένης οποιασδήποτε περιόδου που αφορά υπηρεσία στην Εθνική Φρουρά». Προτείνεται να μειωθεί ή και αφαιρεθεί το διάστημα 24 μηνών και να γίνει διευκρίνηση αναφορικά με τα άτομα που δεν πληρούν προϋποθέσεις ασφαλιστέων αποδοχών. Αιτιολόγηση:
1. Τα εξαρτώμενα τέκνα θεωρούνται ως φυσικά πρόσωπα ενός νοικοκυριού; Πρέπει επίσης να έχουν πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές;
2. Αποκλεισμός νέων ατόμων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας από τα μέτρα στήριξης έναντι στην ενεργειακή φτώχεια
3. Ενίσχυση της κρυμμένης ενεργειακής φτώχειας, δηλαδή της ύπαρξης του φαινομένου στην κοινωνία αλλά την μη αναγνώρισή του λόγω λανθασμένου νομοθετικού πλαισίου (see Barella et al., 2022)
Σελίδα 6, παράγραφος (δ)
Σχόλιο / Εισήγηση: Σχετικά με το συνολικό εισόδημα του νοικοκυριού, προτείνεται ο καθορισμός του μέγιστου ετήσιου καθαρού εισοδήματος νοικοκυριού, αφού εξασφαλιστεί το δικαίωμα στη στέγαση. Αιτιολόγηση:
1. Μέτρο ενάντια στη στεγαστική κρίση και ταυτόχρονη αντιμετώπιση ενεργειακής φτώχειας
Στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης επί του προσχεδίου Διατάγματος, με τίτλο «Το περί της Ενεργειακής Απόδοσης (Καθορισμός των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών) Διάταγμα του 2026», η οποία διεξάγεται από την Υπηρεσία Ενέργειας, το Terra Cypria – Το Κυπριακό Ίδρυμα Προστασίας του Περιβάλλοντος υποβάλλει τις ακόλουθες απόψεις, θέσεις και εισηγήσεις:
1. Ισχύον νομικό πλαίσιο
Σχετικές είναι οι ακόλουθες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και Συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:
• Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Σεπτεμβρίου 2023 για την ενεργειακή απόδοση και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2023/955 (αναδιατύπωση).
• Σύσταση (ΕΕ) 2020/1563 της Επιτροπής της 14ης Οκτωβρίου 2020 σχετικά με την ενεργειακή φτώχεια.
• Σύσταση (ΕΕ) 2023/2407 της Επιτροπής της 20ής Οκτωβρίου 2023 σχετικά με την ενεργειακή φτώχεια.
• Σύσταση (ΕΕ) 2024/2481 της Επιτροπής της 13ης Σεπτεμβρίου 2024 για τη θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 21, 22 και 24 της οδηγίας (ΕΕ) 2023/1791 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με τους καταναλωτές.
• Σύσταση (ΕΕ) 2024/1590 της Επιτροπής της 28ης Μαΐου 2024 για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των άρθρων 8, 9 και 10 σχετικά με την υποχρέωση εξοικονόμησης ενέργειας της οδηγίας (ΕΕ) 2023/1791 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ενεργειακή απόδοση.
Σχετικό είναι επίσης το περί Καθορισμού της Έννοιας των Ευάλωτων Πελατών και των Κατηγοριών των Ευάλωτων Πελατών Διάταγμα του 2024 (Κ.Δ.Π. 382/2024), ο περί της Ενεργειακής Απόδοσης Νόμος του 2026 (Ν. 92(Ι)/2026) καθώς και το Τελικό Ενοποιημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030, το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 18/12/2024 και υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 19/12/2024.
2. Απουσία κριτηρίου ενεργειακής δαπάνης
Καμία διάταξη του Προσχεδίου Διατάγματος για τον Καθορισμό των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών δεν μετρά την ενεργειακή δαπάνη του νοικοκυριού, παρότι οι «υψηλές ενεργειακές δαπάνες» αποτελούν ρητό στοιχείο του ορισμού των ενεργειακά φτωχών, τόσο στην Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 (άρθρο 2, σημείο 52) όσο και στην εναρμόνιση του ορισμού στον περί Ενεργειακής Απόδοσης Νόμο του 2026 (Ν. 92(Ι)/2026). Το παράρτημα (δ) του Προσχεδίου Διατάγματος χρησιμοποιεί το ακαθάριστο εισόδημα ως κριτήριο προσδιορισμού της ενεργειακής φτώχειας, με αποτέλεσμα νοικοκυριό που δαπανά δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός του σε ενέργεια να εμφανίζεται εξίσου εύπορο με νοικοκυριό που δεν δαπανά αντίστοιχα ποσά. Τα νοικοκυριά αυτά βρίσκονται σε πραγματική ενεργειακή φτώχεια κατά τον ορισμό του Νόμου, χωρίς η κατάστασή τους να αποτυπώνεται σε κανένα κριτήριο του Προσχεδίου Διατάγματος. Επίσης, ειδική περίπτωση αποτελούν οι «αφανείς ενεργειακά φτωχοί», δηλαδή τα νοικοκυριά που περιορίζουν δραστικά τη θέρμανση ή την ψύξη (για ψύξη βλ. Σύσταση (ΕΕ) 2023/2407, σημείο 17) ώστε να μην χρεωθούν και τα οποία, συνεπακόλουθα, εμφανίζονται με χαμηλή κατανάλωση. Για τον εντοπισμό τους η Σύσταση (ΕΕ) 2024/2481 (Παράρτημα, Πίνακας 2) προτείνει τη χρήση έξυπνων μετρητών.
Σημειώνεται ότι υφίσταται ήδη σχετική μεθοδολογική βάση εντός του Τελικού Ενοποιημένο Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030 , η οποία αντιμετωπίζει το ζήτημα συμπερίληψης της ενεργειακής δαπάνης, μέσω του σύνθετου δείκτη που ανέπτυξε η μελέτη της Γενικής Διεύθυνσης Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων (DG-REFORM) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «Support to the Renovation Wave in Cyprus» και αναφέρεται στην ενότητα 2.4.4 του ΕΣΕΚ (σελ. 60). Ο σύνθετος δείκτης, όπως παρουσιάζεται εντός του ΕΣΕΚ, είναι ο εξής:
• Το ισοδύναμο ετήσιο εισόδημα του νοικοκυριού (αναλόγως αριθμού μελών της οικογένειας), αφαιρώντας τα έξοδα για ενέργεια, να εμπίπτει κάτω από το όριο της φτώχειας, όπως αυτό ορίζεται από τη Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
• Η αναλογία εξόδων για ενέργεια προς το εισόδημα να είναι μεγαλύτερο από τη διάμεσο τιμή εξόδων για ενέργεια όλου του πληθυσμού, η οποία ορίζεται περίπου στο 4%.
• Η οικοδομή στην οποία στεγάζεται το νοικοκυριό να είναι χαμηλής ενεργειακής απόδοσης, η οποία καθορίστηκε σε κατηγορία Δ ή χειρότερη στο πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης.
Το τρίτο κριτήριο του δείκτη αυτού χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, καθώς στη μελέτη DG-REFORM η ενεργειακή απόδοση της κατοικίας λειτουργεί σωρευτικά με τα δύο κριτήρια δαπάνης, με αποτέλεσμα νοικοκυριό υπό οικονομική πίεση να μην καταγράφεται ως ενεργειακά φτωχό όταν 3 η κατοικία του ανήκει σε καλή κατηγορία ενεργειακής απόδοσης. Στο Προσχέδιο Διατάγματος το πρόβλημα εντείνεται, καθώς η παράγραφος 4 μετατρέπει την ενεργειακή απόδοση της κατοικίας σε αυτοτελή λόγο αποκλεισμού, χωρίς κανένα από τα δύο κριτήρια δαπάνης.
Όντως η χαμηλή ενεργειακή απόδοση συνιστά ένδειξη αυξημένης αναγκαίας κατανάλωσης, η καλή όμως ενεργειακή απόδοση του κτιρίου δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το νοικοκυριό είναι σε θέση να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες. Παραδείγματος χάριν, ένα νοικοκυριό που εμπίπτει σε οποιοδήποτε από τα κριτήρια της παραγράφου 3 του Προσχέδιου Διατάγματος, αλλά η κατοικία στην οποία διαμένει κτίστηκε μετά το 2007, δεν είναι κατά ανάγκην σε θέση να καλύψει το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από τη χρήση κλιματιστικού σε συνθήκες καύσωνα, χρήση που απαιτείται ανεξαρτήτως του πόσο καλή είναι η ενεργειακή απόδοση του κτιρίου. Σημειώνεται εξάλλου ότι ο ορισμός της ενεργειακής φτώχειας αναφέρεται σε «συνδυασμό παραγόντων», συγκεκριμένα στην οικονομική αδυναμία, το ανεπαρκές διαθέσιμο εισόδημα, τις υψηλές ενεργειακές δαπάνες και τη χαμηλή ενεργειακή απόδοση των κατοικιών. Η διατύπωση αυτή δεν υποστηρίζει την ανάγνωση κατά την οποία καθένας από τους παράγοντες αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση, ώστε η απουσία ενός να αναιρεί την ύπαρξη ενεργειακής φτώχειας. Εισηγούμαστε η ενεργειακή απόδοση της κατοικίας να λαμβάνεται υπόψη ως κριτήριο ιεράρχησης των νοικοκυριών σε σχέση με την πρόσβαση στα μέτρα και όχι ως λόγος αποκλεισμού.
Επιπρόσθετα, στην Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 (άρθρο 8 σημείο 3), αλλά και σε αρκετές από τις προαναφερθείσες συστάσεις, απαριθμούνται τέσσερις δείκτες Eurostat SILC, τους οποίους τα κράτη μέλη συνίσταται να λαμβάνουν υπόψη για τον καθορισμό του μεριδίου της ενεργειακής φτώχειας. Οι δείκτες αυτοί είναι:
• Αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας (Eurostat, SILC [ilc_mdes01])·
• Ληξιπρόθεσμες οφειλές λογαριασμών υπηρεσιών κοινής ωφελείας (Eurostat, SILC [ilc_mdes07])·
• Συνολικός πληθυσμός που ζει σε κατοικία με μη στεγανή στέγη, υγρασία στους τοίχους, τα δάπεδα ή τα θεμέλια, ή με σάπια πλαίσια παραθύρων ή δάπεδα (Eurostat, SILC [ilc_mdho01])·
• Ποσοστό κινδύνου φτώχειας (έρευνες Eurostat, SILC και ECHP [ilc_li02]) (οριακό σημείο: το 60% του διάμεσου ισοδύναμου εισοδήματος, μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις).
Οι δείκτες αυτοί δεν μπορούν να ενσωματωθούν αυτούσιοι στο Διάταγμα, καθώς είναι στατιστικοί και όχι ατομικά κριτήρια, αλλά δείχνουν πόσα νοικοκυριά πλήττονται, όχι ποια. Επισημαίνεται περαιτέρω ότι κανένας τους δεν αφορά τις ανάγκες ψύξης, οι οποίες περιλαμβάνονται ρητά στον ορισμό και είναι κρίσιμες για τις Κυπριακές συνθήκες. Η αδυναμία αυτή δεν περιορίζεται στο άρθρο 8 παράγραφος 3, αφού κατά την έκθεση «Addressing Residential Cooling Demand and Summer Energy Poverty in the EU – Towards a Cooler Future» (JRC143288, 2026), επισημαίνεται ότι δεν υφίστανται συνεπή στοιχεία για τη θερινή ενεργειακή φτώχεια στο σύνολο της ΕΕ. Το κενό αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Κύπρο και ενισχύει την ανάγκη υιοθέτησης κριτηρίου ενεργειακής δαπάνης, το οποίο αποτυπώνει εξίσου τις ανάγκες θέρμανσης και ψύξης.
3. Πιθανή ασυμβατότητα με τις εθνικές δεσμεύσεις
Στο Τελικό Ενοποιημένο ΕΣΕΚ της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030 (2024) έχουν συμπεριληφθεί διαφορετικά κριτήρια για τον καθορισμό της ενεργειακής φτώχειας από αυτά που εντοπίζονται στο Προσχέδιο Διατάγματος για τον Καθορισμό των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών. Με βάση τα κριτήρια στο Τελικό Ενοποιημένο ΕΣΕΚ της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030 (2024) έχει καθοριστεί και ο εθνικός στόχος για μείωση της ενεργειακής φτώχειας, ο οποίος τίθεται στο 10%, περίπου 5.000 νοικοκυριά, έως το 2030, μετρούμενο επί των νοικοκυριών που ορίζει ο σύνθετος δείκτης. Σε αυτά τα πλαίσια, στο Τελικό Ενοποιημένο ΕΣΕΚ της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030 (2024, σελ. 61) τα ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά εκτιμώνται σε 50.290, το οποίο αντιστοιχεί σε 15,1% επί του συνόλου των νοικοκυριών. Αυτή την στιγμή η Υπηρεσία Ενέργειας δεν έχει δημοσιοποιήσει στοιχεία που να δείχνουν το ποσοστό του πληθυσμού που θεωρείται ενεργειακά φτωχό με βάση τα νέα κριτήρια, ώστε να συγκριθεί με τον αντίστοιχο αριθμό και το σχετικό ποσοστό που αναφέρεται στο Τελικό Ενοποιημένο ΕΣΕΚ της Κύπρου για την περίοδο 2021-2030 (2024, σελ. 61).
4. Απουσία γεωγραφικού κριτηρίου
Στο Προσχέδιο Διατάγματος για τον Καθορισμό των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών δεν υπάρχει κανένα κριτήριο που να αφορά «προσδιορισμό των γεωγραφικών περιοχών χαμηλού εισοδήματος ή με άλλον τρόπο υποβαθμισμένων γεωγραφικών περιοχών», όπως αναφέρεται στη Σύσταση (ΕΕ) 2024/2481 (ενότητα 6.2.2), κάτι που λαμβάνει χώρα σε άλλα προγράμματα στήριξης, όπως το «Σχέδιο Παροχής Οικονομικής Βοήθειας στο Πλαίσιο Στήριξης των Κατοίκων Ορεινών Περιοχών», που έχει ως κύριο σκοπό την επιδότηση της θέρμανσης και έχει ξεκάθαρο γεωγραφικό διαχωρισμό με βάση το υψόμετρο. Η παράλειψη είναι ιδιαίτερα σημαντική δεδομένης της γεωγραφικής συγκέντρωσης του φαινομένου. Κατά τη μελέτη DG-REFORM «Support to the Renovation Wave in Cyprus», το 78% των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών εντοπίζεται σε ορεινές και ημιορεινές ζώνες και μόλις το 17% σε παράκτιες ζώνες.
5. Απουσία κριτηρίων υγείας και αναπηρίας
Κανένα κριτήριο δεν αναγνωρίζει την κρίσιμη εξάρτηση από ηλεκτρικό εξοπλισμό για λόγους υγείας, παρότι η Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 (άρθρο 24 σημείο 4, δ) αναφέρεται ρητά σε ομάδες που πλήττονται περισσότερο «με βάση το εισόδημα, το φύλο, την κατάσταση της υγείας ή την ιδιότητα μέλους σε μειονότητα, καθώς και με βάση τα δημογραφικά στοιχεία». Επίσης, η Σύσταση (ΕΕ) 2023/2407 (σημείο 2) κατονομάζει τα άτομα με αναπηρία και τους ηλικιωμένους ως πιο επιρρεπείς στην ενεργειακή φτώχεια. Δεν απαιτείται η μεταφορά των κατηγοριών ευάλωτων πελατών του περί Καθορισμού της Έννοιας των Ευάλωτων Πελατών και των Κατηγοριών των Ευάλωτων Πελατών Διάταγμα του 2024 (Κ.Δ.Π. 382/2024) στο Προσχέδιο Διατάγματος για τον Καθορισμό των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών. Οι δύο έννοιες ορθώς παραμένουν διακριτές κατά τη Σύσταση (ΕΕ) 2023/2407 (σημείο 1). Το ζήτημα είναι ότι ορισμένες καταστάσεις υγείας και αναπηρίας αυξάνουν την αναγκαία ενεργειακή κατανάλωση, είτε λόγω χρήσης εξειδικευμένου ιατρικού εξοπλισμού, είτε λόγω ανάγκης διατήρησης σταθερής θερμοκρασίας για ιατρικούς λόγους. Νοικοκυριό με τέτοιες ανάγκες έχει δομικά υψηλότερο ενεργειακό κόστος από νοικοκυριό ίδιου μεγέθους χωρίς αυτές, όμως το Παράρτημα (δ) τα αξιολογεί με το ίδιο εισοδηματικό όριο.
6.
Πιθανός προβληματικός ορισμός της «κατοικίας»
Ο ορισμός της «κατοικίας» στην παράγραφο 2 του Προσχεδίου Διατάγματος για τον Καθορισμό των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών απαιτεί να έχει συναφθεί σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας με οικιακό πελάτη. Καλύπτει επομένως μόνο τους τελικούς πελάτες, δηλαδή τα πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμβαση με προμηθευτή ενέργειας, και αποκλείει εξ ορισμού τους
«τελικούς χρήστες», δηλαδή τα πρόσωπα που δεν έχουν συνάψει άμεση ή ατομική σύμβαση με προμηθευτή. Η Σύσταση (ΕΕ) 2024/2481 (Παράρτημα, ενότητα 6.1) απαριθμεί ως τέτοιες περιπτώσεις τους ενοικιαστές πολυκατοικιών με κεντρικά συστήματα, τα άτομα που διαμένουν σε κοινωνική κατοικία, τους κατοίκους μονάδων μακροχρόνιας φροντίδας και τα άτομα σε προσωρινή στέγαση ή καταφύγια, ενώ η Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 (άρθρο 24 παράγραφος 1) επιβάλλει να λαμβάνονται υπόψη οι τελικοί χρήστες. Εισηγούμαστε την προσθήκη του όρου του τελικού χρήστη στον ορισμό της κατοικίας.
Επιπρόσθετα, ο ορισμός εξαιρεί τις οικιστικές μονάδες που χρησιμοποιούνται «ως χώρος άσκησης οικονομικής δραστηριότητας ή για σκοπούς βραχυχρόνιας μίσθωσης ή άλλης τουριστικής εκμετάλλευσης», χωρίς να ρυθμίζει τις περιπτώσεις μεικτής χρήσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι οικοτεχνίες, κατά το άρθρο 2 του περί Δημιουργίας Μητρώου Οικοτεχνίας και για Άλλα Συναφή Θέματα Νόμου του 2023 (Ν. 129(Ι)/2023), ως «οικοτεχνική εγκατάσταση» ορίζεται μεταξύ άλλων η ιδιωτική κατοικία η οποία βρίσκεται εκτός αστικών περιοχών της Δημοκρατίας και στην οποία ασκείται οικοτεχνική δραστηριότητα, δηλαδή παραγωγή και διάθεση μικρών ποσοτήτων προϊόντων που δεν παράγονται μαζικά σε βιομηχανίες ή βιοτεχνίες. Με τη διατύπωση του Προσχεδίου Διατάγματος, νοικοκυριό χαμηλού εισοδήματος που διατηρεί εγγεγραμμένη οικοτεχνία στην κατοικία μόνιμης διαμονής του ενδέχεται να μη θεωρείται ότι διαμένει σε «κατοικία» και, κατά συνέπεια, να μην μπορεί να αναγνωριστεί ως ενεργειακά φτωχό. Εισηγούμαστε τη ρητή διευκρίνιση ότι η μεικτή χρήση δεν αποκλείει την αναγνώριση της οικιστικής μονάδας ως κατοικίας, νοουμένου ότι αυτή αποτελεί την κατοικία μόνιμης διαμονής του νοικοκυριού και ότι η οικονομική δραστηριότητα είναι δευτερεύουσα και μικρής κλίμακας.
7. Προϋπόθεση για πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές
Το σημείο (β) του Παραρτήματος απαιτεί όλα τα πρόσωπα που αποτελούν το νοικοκυριό να έχουν πιστωμένες ασφαλιστέες αποδοχές στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων για συνολική περίοδο τουλάχιστον είκοσι τεσσάρων (24) μηνών, χωρίς να προβλέπεται καμία εξαίρεση πέραν της στράτευσης. Σειρά από κατηγορίες ατόμων δεν δύναται να πληρούν αυτή την προϋπόθεση, όπως ανήλικοι, άτομα με αναπηρία που δεν εντάχθηκαν ποτέ στην αγορά εργασίας, φοιτητές, καθώς και οικοκυρές. Εισηγούμαστε τη διαγραφή της προϋπόθεσης ή, εναλλακτικά, τον περιορισμό της σε ενήλικα μέλη του νοικοκυριού ικανά προς εργασία, με ρητές εξαιρέσεις για ανηλίκους, άτομα με αναπηρία, φροντιστές, σπουδαστές και συνταξιούχους.
Το βασικό ζήτημα είναι ότι το Διάταγμα φαίνεται να ταυτίζει σε μεγάλο βαθμό την ενεργειακή φτώχεια με την κοινωνικοοικονομική ευαλωτότητα, ενώ ο ευρωπαϊκός ορισμός απαιτεί σύνδεση και με την πραγματική δυνατότητα του νοικοκυριού να εξασφαλίζει βασικές ενεργειακές υπηρεσίες.
Η §3 λέει ότι ενεργειακά φτωχό θεωρείται ένα νοικοκυριό εάν ένα ή περισσότερα μέλη του είναι λήπτες συγκεκριμένων κοινωνικών παροχών – δημόσιο βοήθημα, ΕΕΕ, επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου, μονογονεϊκό επίδομα, επίδομα τέκνου υπό εισοδηματικές προϋποθέσεις -ή εάν εμπίπτει στα πρόσθετα κριτήρια του Παραρτήματος. Στο Παράρτημα προστίθενται πάλι κατά κύριο λόγο κοινωνικοοικονομικά κριτήρια: καθεστώς διαμονής, ασφαλιστικές αποδοχές 24 μηνών, περιουσία έως €100.000 εκτός της κύριας κατοικίας και εισόδημα έως συγκεκριμένα ποσά (€14.040 για ένα άτομο, €21.060 για δύο κ.λπ.). Άρα, σε απλουστευμένη μορφή: χαμηλό εισόδημα / κοινωνική παροχή → ενεργειακά φτωχό νοικοκυριό.
Εδώ είναι που υπάρχει πρόβλημα. Γιατί δεν είναι ακριβώς αυτό που εννοεί η ΕΕ ως «ενεργειακή φτώχεια». Η Σύσταση (ΕΕ) 2023/2407 της Επιτροπής είναι αρκετά σαφής: η ενεργειακή φτώχεια είναι πολυδιάστατο φαινόμενο, με τρεις βασικούς παράγοντες: χαμηλό εισόδημα + υψηλές ενεργειακές δαπάνες + χαμηλή ενεργειακή απόδοση κατοικίας/συσκευών. Μάλιστα, η Επιτροπή ζητά από τα κράτη μέλη ο εθνικός ορισμός να διακρίνει την ενεργειακή φτώχεια από την έννοια του ευάλωτου πελάτη. Ένα νοικοκυριό μπορεί να είναι χαμηλού εισοδήματος χωρίς να βρίσκεται απαραίτητα σε ενεργειακή φτώχεια. Και αντιστρόφως, ένα νοικοκυριό που δεν λαμβάνει ΕΕΕ ή επίδομα τέκνου μπορεί να βρίσκεται σε σοβαρή ενεργειακή φτώχεια λόγω πολύ κακής κατοικίας και πολύ υψηλών ενεργειακών αναγκών. Το ίδιο το Energy Poverty Advisory Hub προειδοποιεί ότι οι δείκτες γενικής φτώχειας δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως άμεσο μέτρο ενεργειακής φτώχειας και συνιστά συνδυαστική εξέταση με την κατάσταση της κατοικίας και τις ενεργειακές δαπάνες.
Επίσης, επιχειρείται να εισαχθεί η ενεργειακή απόδοση του κτιρίου στον προσδιορισμό της ενεργειακής φτώχειας. Ένας χαμηλοσυνταξιούχος που δυσκολεύεται πραγματικά να πληρώσει ηλεκτρισμό και να ψύξει επαρκώς το σπίτι του το καλοκαίρι, μπορεί να αποκλείεται επειδή το σπίτι έχει ΠΕΑ Β. Ένα πολύ χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριό μπορεί να έχει εγκαταστήσει ένα μικρό φωτοβολταϊκό σύστημα μέσω προηγούμενης επιδότησης και, σύμφωνα με τη διατύπωση του §4(β), να μη θεωρείται πλέον ενεργειακά φτωχό. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι έχει εξέλθει από την ενεργειακή φτώχεια.
Για την Κύπρο δεν αρκεί να εξετάζεται μόνο η δυνατότητα θέρμανσης. Η δυνατότητα να διατηρείται η κατοικία επαρκώς δροσερή το καλοκαίρι είναι εξίσου σημαντική.
Το EPAH πλέον περιλαμβάνει ρητά δείκτες όπως households unable to keep dwelling comfortably cool in the summer, heat-stress days κ.ά. Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2026 δημοσίευσε επικαιροποιημένο πλαίσιο μέτρησης που διευρύνει την ενεργειακή φτώχεια ακριβώς προς θερμική καταπόνηση, κλίμα, υγεία και άλλες διαστάσεις.
Ένα πιο στιβαρό μοντέλο θα μπορούσε να βασίζεται σε τρεις άξονες:
1. Οικονομική ευαλωτότητα
Εισόδημα, ΕΕΕ, κοινωνικές παροχές, σύνθεση νοικοκυριού κ.λπ.
2. Ενεργειακή επιβάρυνση / στέρηση
Υψηλή αναλογία ενεργειακών δαπανών προς διαθέσιμο εισόδημα, ληξιπρόθεσμοι λογαριασμοί, αδυναμία επαρκούς θέρμανσης ή ψύξης, ακόμη και ασυνήθιστα χαμηλή κατανάλωση λόγω οικονομικής αδυναμίας.
3. Ενεργειακά χαρακτηριστικά κατοικίας
ΠΕΑ, ηλικία και κατάσταση κτιρίου, ενεργειακή απόδοση, διαθέσιμο σύστημα θέρμανσης/ψύξης, ΑΠΕ κ.λπ.
Και μετά να καθοριστεί ένας συνδυασμός κριτηρίων ώστε να μην απαιτείται απαραίτητα να πληρούνται όλα σωρευτικά.