Διάταγμα δυνάμει του άρθρου 28Β.(2) του Ν. 19(Ι) του 2018- Το περί της Κατακράτησης Συσκευών Προσωπικής για Έκνομες Ενέργειες (Εφαρμοστικά Μέτρα) Διάταγμα του 2026

Γενική θέση

Υποστηρίζουμε την κατάλληλη ρύθμιση της χρήσης των Συσκευών Προσωπικής Κινητικότητας και αναγνωρίζουμε ότι η μη ασφαλής χρήση τους μπορεί να δημιουργήσει πραγματικούς κινδύνους για την οδική ασφάλεια. Ωστόσο, η υποχρεωτική κατακράτηση μιας συσκευής για περίοδο 30 έως 90 ημερών εγείρει σοβαρά ζητήματα αναλογικότητας, συνέπειας και ισότιμης μεταχείρισης, ιδιαίτερα σε σύγκριση με τον τρόπο αντιμετώπισης των μηχανοκίνητων οχημάτων.

Η οδική ασφάλεια θα πρέπει να προσεγγίζεται μέσα από τις αρχές του Safe System, όπου η ρύθμιση και οι κυρώσεις ανταποκρίνονται στο επίπεδο κινδύνου που δημιουργεί κάθε συμπεριφορά, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι βιώσιμοι τρόποι μετακίνησης και τα μέσα χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος δεν υπόκεινται σε δυσανάλογα αυστηρά μέτρα.

1. Δυσανάλογη τιμωρία των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου

Η κατακράτηση μιας Συσκευής Προσωπικής Κινητικότητας για 30 έως 90 ημέρες αποτελεί ιδιαίτερα αυστηρή κύρωση ως προς την πρόσβαση στην κινητικότητα. Για πολλούς χρήστες, η συσκευή δεν αποτελεί μέσο αναψυχής, αλλά πρακτικό μέσο πρόσβασης στην εργασία, την εκπαίδευση, βασικές υπηρεσίες ή τα μέσα δημόσιας μεταφοράς.

Το προτεινόμενο μέτρο ενδέχεται να δημιουργήσει ένα πλαίσιο στο οποίο οι χρήστες ελαφρών οχημάτων χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος μπορούν να στερηθούν πλήρως το βασικό τους μέσο μετακίνησης, ενώ οδηγοί μηχανοκίνητων οχημάτων που διαπράττουν αντίστοιχες τροχαίες παραβάσεις διατηρούν, κατά κανόνα, την πρόσβαση στο όχημά τους.

2. Συνέπεια σε σχέση με την αντιμετώπιση των μηχανοκίνητων οχημάτων

Το προτεινόμενο πλαίσιο εγείρει ένα βασικό ζήτημα συνέπειας. Εάν μια Συσκευή Προσωπικής Κινητικότητας μπορεί να κατακρατείται επειδή έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει ταχύτητα πέραν των 25 km/h, γιατί δεν εφαρμόζεται αντίστοιχη αρχή στα μηχανοκίνητα οχήματα, τα οποία έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν ταχύτητες πολλαπλάσιες των νόμιμων ορίων ταχύτητας εντός των αστικών περιοχών;

3. Επιλεκτική δυνατότητα επιβολής

Στην Κύπρο, εδώ και πολλά χρόνια, παρατηρείται σημαντική δυσκολία στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράνομης στάθμευσης μηχανοκίνητων οχημάτων στα πεζοδρόμια, παρά τις άμεσες συνέπειες που αυτή έχει για πεζούς, άτομα που χρησιμοποιούν τροχοκάθισμα, γονείς με παιδικά καροτσάκια και άλλους ευάλωτους χρήστες.

Η απομάκρυνση οχημάτων σε τέτοιες περιπτώσεις παραμένει δύσκολη και σχετικά σπάνια. Αντίθετα, όταν το όχημα είναι μια ελαφριά Συσκευή Προσωπικής Κινητικότητας, το κράτος φαίνεται να μπορεί να θεσπίσει έναν σχετικά απλό μηχανισμό άμεσης απομάκρυνσης και κατακράτησής της για περίοδο 30 έως 90 ημερών.

Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό ζήτημα ισότιμης επιβολής: γιατί η αυστηρή φυσική απομάκρυνση θεωρείται εφαρμόσιμη για το μικρότερο και πιο ευάλωτο μέσο μετακίνησης, ενώ αντίστοιχα μέτρα αποδεικνύονται τόσο δύσκολα όταν τα αυτοκίνητα καταλαμβάνουν παράνομα τον χώρο των πεζών;

Η ευκολία επιβολής ενός μέτρου δεν πρέπει να καθορίζει τη δικαιοσύνη της επιβολής του. Ένα αυτοκίνητο σταθμευμένο πάνω σε πεζοδρόμιο μπορεί να αναγκάσει πεζούς να κινηθούν στο οδόστρωμα και να δημιουργήσει άμεσο κίνδυνο για την οδική τους ασφάλεια. Εάν η κατακράτηση ενός οχήματος δικαιολογείται ως μέτρο προστασίας των ευάλωτων χρηστών, τότε η ίδια κανονιστική φιλοσοφία θα πρέπει να εφαρμόζεται με συνέπεια και σε συμπεριφορές που αφορούν μηχανοκίνητα οχήματα και οι οποίες θέτουν σε κίνδυνο ή παρεμποδίζουν τους ευάλωτους χρήστες.

4. Κίνδυνος μετατόπισης της ευθύνης στους ευάλωτους χρήστες

Το προτεινόμενο πλαίσιο ενδέχεται να μεταφέρει δυσανάλογο μέρος της ευθύνης για την οδική ασφάλεια στους ίδιους τους ευάλωτους χρήστες. Εάν ένα άτομο χρησιμοποιεί Συσκευή Προσωπικής Κινητικότητας σε μη επιτρεπόμενο χώρο επειδή η επιτρεπόμενη εναλλακτική διαδρομή είναι επικίνδυνη, ασυνεχής ή μη πρακτική, η επιβολή κύρωσης αντιμετωπίζει τη συμπεριφορά του χρήστη χωρίς να αντιμετωπίζει τις συνθήκες που την προκάλεσαν.

Πριν από την επιβολή αυστηρών κυρώσεων για τη χρήση μη επιτρεπόμενων χώρων, το κράτος θα πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο υπάρχει στην πράξη ένα ασφαλές, συνεχές και λειτουργικό δίκτυο στο οποίο επιτρέπεται η διακίνηση με Συσκευές Προσωπικής Κινητικότητας.

5. Ιδιαίτερος προβληματισμός για τις ενοικιαζόμενες συσκευές

Η αντιμετώπιση των κοινόχρηστων ή ενοικιαζόμενων συσκευών εγείρει πρόσθετα ερωτήματα. Εάν ο χρήστης που διαπράττει την παράβαση χρησιμοποιεί συσκευή που ανήκει σε εταιρεία παροχής υπηρεσιών, η κατακράτηση της ίδιας της συσκευής ενδέχεται να τιμωρεί πρωτίστως τον ιδιοκτήτη ή τον πάροχο και όχι το άτομο που είναι υπεύθυνο για την παράβαση.

Αντίστροφα, εάν ο πάροχος μπορεί απλώς να αντικαταστήσει τη συγκεκριμένη συσκευή, το μέτρο ενδέχεται να έχει ελάχιστη αποτρεπτική επίδραση στον ίδιο τον χρήστη. Οι μηχανισμοί επιβολής θα πρέπει, συνεπώς, να στοχεύουν πρωτίστως στη συμπεριφορά που προκαλεί την παράβαση και όχι στην κατάσχεση του ίδιου του αντικειμένου.

6. Αναλογική και κλιμακωτή επιβολή

Ένα πιο ισορροπημένο πλαίσιο θα μπορούσε να διαχωρίζει τις παραβάσεις ανάλογα με το κατά πόσο πρόκειται για πρώτη παράβαση, επαναλαμβανόμενη παράβαση ή συμπεριφορά που δημιουργεί αποδεδειγμένα σοβαρό κίνδυνο.

Για μικρές ή πρώτες παραβάσεις θα μπορούσαν να εφαρμόζονται προειδοποιήσεις και μέτρα ενημέρωσης, ακολουθούμενα από κλιμακούμενες κυρώσεις σε περίπτωση επανάληψης. Όπου υπάρχουν παράνομες τεχνικές μετατροπές των συσκευών, θα μπορούσε να απαιτείται η υποχρεωτική αποκατάστασή τους, ενώ η κατακράτηση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να περιορίζεται σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενης ή αποδεδειγμένα επικίνδυνης συμπεριφοράς.

Μια τέτοια προσέγγιση θα διατηρούσε τον θεμιτό στόχο της ενίσχυσης της οδικής ασφάλειας, εξασφαλίζοντας παράλληλα μεγαλύτερη αναλογικότητα, συνέπεια και δικαιοσύνη στην εφαρμογή των μέτρων.