ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 2010 ΕΩΣ 2026

Οι πιο κάτω εισηγήσεις αποσκοπούν στη βελτίωση της προτεινόμενης συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης με ταυτόχρονη διασφάλιση:

της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων,
της διαγενεακής δικαιοσύνης,
της σύνδεσης εισφορών και παροχών,
της ενίσχυσης της νόμιμης και δηλωμένης εργασίας,
της προστασίας των ευάλωτων ομάδων,
της αποφυγής καταχρηστικής αξιοποίησης πλασματικού ή επιδοτούμενου ασφαλιστικού χρόνου,
και του σαφούς διαχωρισμού της κοινωνικής πρόνοιας από την ανταποδοτική κοινωνική ασφάλιση.

(1) Άρθρο 4 του Νομοσχεδίου
Σχόλιο / Εισήγηση
Να προστεθεί ασφαλιστική δικλείδα σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μελλοντική διαφοροποίηση των προβλεπόμενων ποσοστών εισφοράς, ιδίως μείωση ή αναβολή των προβλεπόμενων αυξήσεων, να προϋποθέτει προηγούμενη ανεξάρτητη αναλογιστική μελέτη.

Η μελέτη να αξιολογεί:
τη μακροχρόνια βιωσιμότητα του ΤΚΑ,
την επίπτωση στο αποθεματικό,
την επίπτωση ανά γενιά ασφαλισμένων,
την επίπτωση στο ύψος των μελλοντικών συντάξεων,
και την ανάγκη οποιασδήποτε αντισταθμιστικής χρηματοδότησης.
Το νομοσχέδιο προβλέπει συνολική εισφορά 20,5% αρχικά, 22,17% από το 2029, 23,86% από το 2034 και 25,5% από το 2039, με αντίστοιχη κατανομή μεταξύ ασφαλισμένου και Πάγιου Ταμείου.

Να προβλεφθεί ότι:
Καμία μελλοντική νομοθετική ρύθμιση που μειώνει τα έσοδα του ΤΚΑ ή αυξάνει μόνιμα τις υποχρεώσεις του δεν εφαρμόζεται χωρίς αναλογιστική πιστοποίηση ότι η μεταβολή είναι χρηματοδοτικά βιώσιμη ή ότι συνοδεύεται από ισοδύναμη χρηματοδότηση.

(2) Άρθρο 10 του Νομοσχεδίου
(2.1) Η κοινωνική στόχευση να διατηρηθεί, αλλά να θεσπιστεί ενιαίος κανόνας κατά της σώρευσης δικαιωμάτων.

Να προβλεφθεί ότι:
-δεν μπορεί να πιστωθεί ο ίδιος χρόνος δύο φορές,
– δεν μπορεί να συνδυαστούν δύο διαφορετικές κατηγορίες πλασματικής ασφάλισης για την ίδια περίοδο,
– η συνολική πλασματική ασφάλιση κάθε έτους να μην υπερβαίνει μία ασφαλιστική μονάδα,
– η συνολική διάρκεια πλασματικής ασφάλισης ανά κατηγορία να υπόκειται σε ανώτατο όριο.

(2.2) Φοιτητές και άρθρο 20Γ(1)(ε): νεοεισερχόμενοι
Το νομοσχέδιο προβλέπει έως έξι έτη συνολικά για φοιτητές υπό τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έως 12 μήνες για νεοεισερχόμενο στην αγορά εργασίας.

Να υπάρχει σαφής κανόνας ότι η πίστωση:
– δεν χορηγείται για περίοδο κατά την οποία υπάρχει πραγματικό εισόδημα από εργασία,
– δεν χορηγείται όταν υπάρχει άλλη ασφαλιστική πίστωση,
– δεν μετατρέπεται σε μηχανισμό τεχνητής αύξησης της ασφαλιστικής ιστορίας.
Για τους νεοεισερχόμενους να απαιτείται ενεργή εγγραφή ως αναζητούντες εργασία.

(2.3) Το άρθρο 20ΣΤ επιτρέπει σε πρόσωπα που δεν εργάζονται και δεν καλύπτονται από άλλες κατηγορίες να καταβάλλουν εισφορές, ενώ κατά τα πρώτα πέντε έτη επιτρέπει και αναδρομική καταβολή για προηγούμενα έτη.

Εισήγηση
Να διατηρηθεί η δυνατότητα αυτή, αλλά η αναδρομική ασφάλιση να υπόκειται σε:

– ανώτατο αριθμό ετών,
– αναλογιστικά δίκαιη εισφορά,
– τόκο ή αναπροσαρμογή,
– έλεγχο ότι ο χρόνος δεν έχει ήδη καλυφθεί από άλλη μορφή ασφάλισης,
– απαγόρευση επιλεκτικής εξαγοράς μόνο όταν ο ασφαλισμένος γνωρίζει ήδη ότι τον συμφέρει.

Η αναδρομική εξαγορά να μην μπορεί να δημιουργεί καθαρό αναλογιστικό κέρδος εις βάρος του ΤΚΑ.

(2.4) προσθήκη νέων άρθρων 20ΙΔ και 20ΙΕ
Το προσχέδιο δεν περιλαμβάνει, κατά τη γνώμη μου, έναν αντίστοιχα ισχυρό αυτοτελή μηχανισμό σύνδεσης της αδήλωτης εργασίας με τη δημιουργία/ανάκτηση ασφαλιστικού χρόνου.

Να προβλεφθεί:
Όταν μετά από έλεγχο των αρμόδιων υπηρεσιών αποδεικνύεται ότι υπήρχε πραγματική εξαρτημένη εργασία για την οποία δεν καταβλήθηκαν εισφορές, ο εργαζόμενος πιστώνεται τον αντίστοιχο ασφαλιστικό χρόνο και ο εργοδότης υποχρεούται να καταβάλει αναδρομικά τις οφειλόμενες εισφορές, προσαυξήσεις και κυρώσεις.

Βασική αρχή
Ο εργαζόμενος δεν πρέπει να χάνει συνταξιοδοτικό δικαίωμα εξαιτίας της παρανομίας του εργοδότη.

Ασφαλιστικές δικλείδες
Η αναγνώριση αδήλωτης εργασίας να απαιτεί επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, όπως:
στοιχεία μισθοδοσίας,
τραπεζικές κινήσεις,
φορολογικά δεδομένα,
στοιχεία εργοδότη,
ωράρια,
ηλεκτρονικά στοιχεία,
πορίσματα επιθεώρησης,
ή συνδυασμό ανεξάρτητων αποδεικτικών στοιχείων.
Να υπάρχει επίσης εύλογος χρόνος αναδρομικότητας, με εξαίρεση περιπτώσεις επίσημα διαπιστωμένης παράβασης.

(2.4) νέο άρθρο 20ΙΕ: Προσωπικός Ασφαλιστικός/Συνταξιοδοτικός Λογαριασμός

Να δημιουργηθεί ετήσια ηλεκτρονική κατάσταση για κάθε ασφαλισμένο με:
εισφορές εργαζομένου,
εργοδοτικές εισφορές,
κρατικές εισφορές,
πλασματικές πιστώσεις,
ασφαλιστικές μονάδες,
ασφαλιστικά κενά,
εκτιμώμενη σύνταξη στα 63, 65 και 67.

(2.5) νέο άρθρο 20Β(1)-(3)

Το άρθρο 20Β εισάγει υποχρέωση εισφοράς για εισοδηματίες που δεν καλύπτονται από άλλη ασφαλιστική βάση και προβλέπει σταδιακή αύξηση του ποσοστού εισφοράς.

Εισήγηση
Να ενισχυθεί η διάταξη με:

– ετήσια διασταύρωση με τα φορολογικά στοιχεία,
– αυτόματο υπολογισμό της οφειλής,
– ανώτατη ασφαλιστέα βάση,
– απαγόρευση διπλής εισφοράς όταν το ίδιο πρόσωπο έχει ήδη καλύψει τη μέγιστη ασφαλιστέα βάση μέσω εργασίας,
– σαφή κανόνα για ζημιές/μηδενικό εισόδημα.

(3) Άρθρο 30 του Νομοσχεδίου
Να δημιουργηθεί διακριτός λογαριασμός για τις μη ανταποδοτικές/κοινωνικές παροχές, ο οποίος να διαχωρίζεται λογιστικά και χρηματοδοτικά από τον ανταποδοτικό λογαριασμό των συντάξεων.

Να προβλεφθούν δύο διακριτές κατηγορίες:
– Ανταποδοτικός Λογαριασμός Κοινωνικής Ασφάλισης
– Λογαριασμός Κοινωνικής/Μη Ανταποδοτικής Προστασίας

Οι μη ανταποδοτικές παροχές να μην μπορούν να χρηματοδοτούνται από το αποθεματικό που δημιουργείται από τις εισφορές των ασφαλισμένων, εκτός εάν υπάρχει ρητή κρατική χρηματοδότηση ισόποσης αξίας.

(4) Άρθρο 31 του Νομοσχεδίου
(4.Α) Να διαγραφεί από το άρθρο 75(α) η εξαίρεση που αφορά τη δαπάνη της μη ανταποδοτικής σύνταξης γήρατος δυνάμει του άρθρου 36Β και του άρθρου 40 του τροποποιητικού νόμου.

Το σημερινό προτεινόμενο άρθρο 75 προβλέπει κρατική χρηματοδότηση των μη ανταποδοτικών παροχών, αλλά εξαιρεί ειδικά τη δαπάνη των κοινωνικών συντάξεων του άρθρου 36Β/άρθρου 40, καθώς και συγκεκριμένες δαπάνες των άρθρων 20Ε και 20ΙΑ.

Να προβλεφθεί ότι:
Κάθε μη ανταποδοτική παροχή κοινωνικού χαρακτήρα που θεσπίζεται με τη νομοθεσία περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων χρηματοδοτείται από το Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας και δεν επιβαρύνει το ανταποδοτικό μέρος του ΤΚΑ. Η κρατική μεταφορά να ισούται με την αναλογιστική αξία της υποχρέωσης που δημιουργείται και όχι απλώς με το λογιστικό ποσό της τρέχουσας ετήσιας δαπάνης.

(4.Β) Νέα ασφαλιστική δικλείδα για το χρέος του Κράτους προς το ΤΚΑ
Να προστεθούν νέα εδάφια στο άρθρο 75 που να προβλέπουν:

– απαγόρευση νέου δανεισμού του Κράτους από τα πλεονάσματα του ΤΚΑ,
– δεσμευτικό πρόγραμμα αποπληρωμής υφιστάμενων υποχρεώσεων,
– ετήσια δημοσίευση του υπολοίπου της υποχρέωσης του Κράτους,
– χωριστή εμφάνιση κρατικών εισφορών και αποπληρωμής παλαιού χρέους,
– απαγόρευση συμψηφισμού κρατικής χρηματοδότησης κοινωνικών παροχών με την αποπληρωμή του χρέους.

Να προβλεφθεί ότι:
Θα υπάρχει ετήσια έκθεση στη Βουλή για:
αρχικό χρέος → αποπληρωμή → υπόλοιπο → τόκοι → κρατικές εισφορές → κρατικές κοινωνικές δαπάνες.

(5) Άρθρο 2(α) του Νομοσχεδίου
Το νομοσχέδιο προτείνει, για μισθωτό που ασφαλίζεται με την παράγραφο 5 του Μέρους Ι του Πρώτου Πίνακα, να περιλαμβάνεται στα «αποδοχές» και κάθε μέρισμα που λαμβάνει από την εταιρεία στην οποία απασχολείται.

Εισήγηση
Να μην υιοθετηθεί οριζόντια αντιμετώπιση όλων των μερισμάτων ως μισθού.

Να εισαχθεί στοχευμένος κανόνας κατά της τεχνητής μετατροπής μισθού σε μέρισμα.

Για παράδειγμα, να μπορεί να επαναχαρακτηρίζεται ως ασφαλιστέο εισόδημα μέρος του μερίσματος όταν συντρέχουν ενδείξεις ότι:
– ο μέτοχος παρέχει ουσιαστική εργασία στην εταιρεία,
– ο μισθός είναι τεχνητά χαμηλός σε σχέση με την πραγματική εργασία,
– υπάρχει σχέση διευθυντή/μετόχου,
– υπάρχει δυσανάλογα υψηλό μέρισμα σε σχέση με τη μισθολογική αμοιβή.

(6) Άρθρο 22 του Νομοσχεδίου
Το άρθρο 37 προβλέπει αυξήσεις για όσους αναβάλλουν τη σύνταξή τους, συμπεριλαμβανομένης αύξησης 0,5% ανά μήνα και πρόσθετης αύξησης στη συμπληρωματική σύνταξη.

Εισήγηση
Η πρόνοια να διατηρηθεί και να ενισχυθεί, διότι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για αύξηση της απασχόλησης 65–67.
Όμως το bonus πρέπει να είναι αναλογιστικά δίκαιο.

Πρόσθετη πρόταση
Να εισαχθεί δυνατότητα:
– μερικής συνταξιοδότησης και μερικής απασχόλησης.

Για παράδειγμα:
50% εργασία / 50% σύνταξη,
75% εργασία / μερική σύνταξη.
Με συνέχιση εισφορών για το μέρος της εργασίας.

(7) Άρθρο 24 του Νομοσχεδίου
Το νέο άρθρο 39 επιτρέπει αναβολή της έναρξης σύνταξης μέχρι την ηλικία των 67 ετών.

Εισήγηση
Να προστεθεί ρητά η δυνατότητα σταδιακής εξόδου από την εργασία, αντί της επιλογής «πλήρης εργασία ή πλήρης σύνταξη».

Ασφαλιστική δικλείδα
Η συνολική αξία της σύνταξης που αποκτά κάποιος μέσω αναβολής να μην υπερβαίνει το αναλογιστικά δίκαιο όφελος που αντιστοιχεί στις επιπλέον εισφορές και στην καθυστέρηση καταβολής.

(8) Άρθρο 21 του Νομοσχεδίου
Το άρθρο 36Β μεταφέρει τους υφιστάμενους δικαιούχους κοινωνικής σύνταξης σε μη ανταποδοτική βασική σύνταξη και προβλέπει μεταβατική εφαρμογή για τα πρώτα πέντε έτη.

Εισήγηση
Η μεταφορά των δικαιούχων να γίνει χωρίς απώλεια δικαιωμάτων, αλλά η παροχή να παραμείνει σαφώς χαρακτηρισμένη ως μη ανταποδοτική κοινωνική παροχή.

Ασφαλιστική δικλείδα
Να αναφέρεται ρητά:
«Η μη ανταποδοτική σύνταξη δεν δημιουργεί ασφαλιστική υποχρέωση του ΤΚΑ έναντι μελλοντικών γενεών ασφαλισμένων, αλλά αποτελεί κρατικά χρηματοδοτούμενη κοινωνική παροχή.»

(9) Άρθρο 38 του Νομοσχεδίου
Το νομοσχέδιο ήδη προβλέπει αναλογιστική μελέτη κατά το πέμπτο έτος για την πιθανή αύξηση του συντελεστή από 1,25% σε 1,34%, και συνδέει την αύξηση, εφόσον επηρεάζεται η βιωσιμότητα, με ανάλογη αύξηση εισφορών.

Εισήγηση
Η αρχή αυτή να επεκταθεί σε ολόκληρη τη μεταρρύθμιση.

Να προστεθεί γενικός κανόνας:
Καμία μελλοντική τροποποίηση που αυξάνει συνταξιοδοτική δαπάνη ή μειώνει έσοδα του ΤΚΑ δεν εφαρμόζεται χωρίς αναλογιστική πιστοποίηση της μακροχρόνιας χρηματοδοτικής της επίδρασης.

Να εξετάζονται υποχρεωτικά
10ετία,
30ετία,
50ετία,
καθαρή παρούσα αξία,
αποθεματικό,
εισφορές,
γενεαλογική επίπτωση,
κρατική δαπάνη.
Αυτό είναι η βασικότερη οριζόντια ασφαλιστική δικλείδα.

(10) Άρθρο 38 του Νομοσχεδίου – Μέρος IV, παράγραφος 9 του Τέταρτου Πίνακα
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι για υφιστάμενους συνταξιούχους με σύνταξη κάτω των €600, η αύξηση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από €30.

Εισήγηση
Η κοινωνική προστασία να διατηρηθεί.

Όμως η ελάχιστη εγγυημένη αύξηση των €30 να χαρακτηριστεί ρητά ως κοινωνική πολιτική και το αντίστοιχο πρόσθετο κόστος να καλύπτεται από το Πάγιο Ταμείο.

Εκτίμηση
Εάν επιβαρύνει το ΤΚΑ, δυνητικά σημαντική.
Εάν χρηματοδοτείται από το Κράτος: μηδενική καθαρή επιβάρυνση του ανταποδοτικού ΤΚΑ.

(11) Άρθρο 32 του Νομοσχεδίου
Να προβλεφθεί ότι η αναπροσαρμογή των συντάξεων δεν μπορεί να αποφασίζεται με τρόπο που δημιουργεί μόνιμη αύξηση υποχρεώσεων του ΤΚΑ χωρίς αναλογιστική αξιολόγηση.

Να υπάρχει μηχανισμός:
indexation + sustainability check.
Σε περίπτωση σημαντικής απόκλισης από το αναλογιστικό σενάριο, να ενεργοποιείται υποχρεωτική αναλογιστική επανεξέταση.

(12) Άρθρο 33 και Άρθρο 34 του Νομοσχεδίου
Τα άρθρα αυτά δίνουν εξουσιοδότηση για ρύθμιση, μεταξύ άλλων, του τρόπου και χρόνου καταβολής εισφορών και των δικαιωμάτων/υποχρεώσεων του Μέρους ΙΙΑ.

Εισήγηση
Να προστεθεί ασφαλιστική δικλείδα ότι οι Κανονισμοί:

δεν μπορούν να δημιουργούν νέα κατηγορία δικαιούχων,
δεν μπορούν να αυξάνουν το ύψος παροχής,
δεν μπορούν να επεκτείνουν τη διάρκεια πλασματικής ασφάλισης,
δεν μπορούν να μειώνουν εισφορές,
και δεν μπορούν να δημιουργούν πρόσθετη αναλογιστική υποχρέωση του ΤΚΑ,
χωρίς προηγούμενη τροποποίηση του πρωτογενούς νόμου.

Γιατί είναι σημαντικό
Οι ουσιαστικές ασφαλιστικές υποχρεώσεις πρέπει να αποφασίζονται από τη Βουλή και όχι να μπορούν να επεκτείνονται διοικητικά μέσω Κανονισμών.

(13) Νέα διάταξη – μετά το Άρθρο 31 του Νομοσχεδίου / νέο άρθρο 75Α
Εισήγηση
Να θεσπιστεί Κανόνας Βιωσιμότητας του ΤΚΑ.

Κάθε τρία χρόνια να δημοσιεύεται ανεξάρτητη αναλογιστική αποτίμηση και κάθε πέντε χρόνια πλήρες stress test.

Τα stress tests να περιλαμβάνουν
– χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη,
– χαμηλότερη απασχόληση,
– υψηλότερη μακροζωία,
– χαμηλότερη μετανάστευση,
– χαμηλότερες επενδυτικές αποδόσεις,
– υψηλότερη πρόωρη συνταξιοδότηση,
– αυξημένη αδήλωτη εργασία,
και συνδυαστικό δυσμενές σενάριο.

Αυτόματη δικλείδα
Εάν η αναλογιστική θέση του ΤΚΑ υπερβεί προκαθορισμένο όριο κινδύνου, ενεργοποιείται υποχρεωτικά διαδικασία διορθωτικών μέτρων.

Τα μέτρα μπορούν να είναι:
εισφορές,
ηλικία συνταξιοδότησης,
συντελεστές,
indexation,
κρατική χρηματοδότηση,
ή συνδυασμός αυτών.

(14) Άρθρο 42(1)-(2) του Νομοσχεδίου
Το άρθρο 42 προβλέπει ότι η έναρξη ισχύος καθορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο και ότι μπορούν να οριστούν διαφορετικές ημερομηνίες για διαφορετικές διατάξεις.

Εισήγηση
Η έναρξη ισχύος να συνδεθεί με τρεις προϋποθέσεις:
– ολοκλήρωση της πλήρους αναλογιστικής αποτίμησης του νέου συστήματος,
– ολοκλήρωση των ηλεκτρονικών διασυνδέσεων ΤΚΑ–Φορολογίας–Εργασίας,
– έκδοση όλων των αναγκαίων Κανονισμών.

Ασφαλιστική δικλείδα
Να μην ενεργοποιείται νέα υποχρέωση εισφοράς εάν δεν είναι τεχνικά δυνατή η ορθή καταγραφή της ασφαλιστικής ιστορίας του πολίτη.