01 – ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Κυπριακή Δημοκρατία συνέχισε να ενισχύει το στρατηγικό, νομοθετικό και επιχειρησιακό της πλαίσιο για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας και την προώθηση ίσων ευκαιριών για όλα τα παιδιά, σε ευθυγράμμιση με τη Σύσταση για την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί που υιοθετήθηκε το 2021.

Η περίοδος που καλύπτει η Δεύτερη Διετής Έκθεση για την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης (3/2024–2/2026) χαρακτηρίστηκε από σημαντικές κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις, στοχευμένες μεταρρυθμίσεις και διατομεακές πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη βελτίωση της πρόσβασης των παιδιών που έχουν ανάγκη σε βασικές υπηρεσίες.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης (ΕΣΔ) της Κυπριακής Δημοκρατίας για την εφαρμογή της Εγγύησης για το Παιδί αναφέρεται στις κοινωνικές προτεραιότητες της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίες έχουν καταρτιστεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και τις πρακτικές που ισχύουν στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Το ΕΣΔ στοχεύει να διασφαλίσει ότι κάθε παιδί που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχιας ή κοινωνικού αποκλεισμού έχει πρόσβαση στο πλήρες φάσμα βασικών υπηρεσιών, όπως δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, δωρεάν εκπαίδευση και φροντίδα, καθώς και επαρκή στέγαση και υγιεινή διατροφή. Ως εκ τούτου, συμβάλλει στη μεγαλύτερη συνοχή των πολιτικών για τα παιδιά και τις οικογένειες με τα δικαιώματα του παιδιού και την πλήρη εφαρμογή τους στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Όπως ήδη έχει αναφερθεί και στην Πρώτη Διετή Έκθεση (2024), ο Εθνικός Στόχος για μείωση της φτώχιας της Κύπρου (Κίνδυνος Φτώχιας ή Κοινωνικού Αποκλεισμού) για το 2030 (που είχε τεθεί το 2019) έχει επιτευχθεί από το 2020 (από 37.000 το 2019 σε 33.000 το 2030 έναντι του στόχου των 34.000). Επιπλέον παρουσιάζεται μείωση τα τελευταία δύο χρόνια και το 2024 ο αριθμός αυτός μειώθηκε στις 26.000. Το ποσοστό το 2024 μειώθηκε στα 14,8% (από το 22,1% το 2019), τη στιγμή που ο μέσος ευρωπαϊκός όρος αγγίζει το 24,2%.

Επιπλέον οι σχετικοί στατιστικοί δείκτες της Κύπρου παρουσιάζουν μείωση τα τελευταία χρόνια[1] (Επισυνάπτεται Σχετικός Πίνακας, ως Παράρτημα της Έκθεσης).

1.1  ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ

Όπως ορίζεται στην παράγραφο 11–σημείο (στ) της παρούσας σύστασης, τα κράτη μέλη συστήνεται να υποβάλλουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Έκθεση κάθε δύο χρόνια σχετικά με την πρόοδο στην εφαρμογή της σύστασης, σύμφωνα με το ΕΣΔ που αναφέρεται στο σημείο (γ).

Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποστείλουν τη Δεύτερη Διετή Έκθεση έως τις 15 Μαρτίου 2026. Το χρονοδιάγραμμα αυτό θα επιτρέψει την έγκαιρη προετοιμασία της έκθεσης της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, η οποία, σύμφωνα με την παράγραφο 12 (ε), λήγει στις 14 Ιουνίου 2026.

1.2  ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Η Δεύτερη Διετής Έκθεση βασίζεται στη συμμετοχή των εθνικών ενδιαφερομένων φορέων, των οποίων ο ρόλος συμμετοχής επισημαίνεται στην παράγραφο 11 – σημείο (ε) της Σύστασης για το ΕΣΔ, καθώς και στο Έγγραφο που ετοιμάστηκε σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο: «Αξιολόγηση Συμμόρφωσης για την Κύπρο», το οποίο περιλαμβάνει την αξιολόγησή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τον βαθμό στον οποίο έχουν εφαρμοστεί οι ειδικές συστάσεις για την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί και έχει υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 5/2/2026.

Στην Έκθεση περιλαμβάνονται και στατιστικά στοιχεία από το έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο: «Επικαιροποίηση του πλαισίου παρακολούθησης για την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί», καθώς και από πίνακες Στατιστικών Στοιχείων της Κυπριακής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι οποίοι επισυνάπτονται στο Παράρτημα της Έκθεσης.

Επιπλέον, κατά την ετοιμασία της Δεύτερης Διετής Έκθεσης λήφθησαν υπόψη και τα Σχόλια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επί της Πρώτης Διετής Έκθεσης και του Αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί, ενώ όλα τα αρμόδια Υπουργεία / Υφυπουργεία / Τμήματα και Υπηρεσίες υπέβαλαν σχόλια και νέες εισηγήσεις για συμπερίληψη τους στη Δεύτερη Διετή Έκθεση.

Τέλος, πολύτιμες ήταν και οι συνεισφορές παιδιών, ΜΚΟ Οργανώσεων και απλών πολιτών οι οποίοι μέσα από την Ηλεκτρονική Διαβούλευση (e-Consultation) και το Μηχανισμό Διαβούλευσης και την Παιδοβουλή είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τα σχόλια και εισηγήσεις τους.

1.3 ΚΥΡΙΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

1.3.1 Μεταρρυθμίσεις στην Προσχολική Εκπαίδευση και Φροντίδα (ΠΕΦ)

Ένα σημαντικό ορόσημο κατά την περίοδο αναφοράς ήταν η υιοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής και του Σχεδίου Δράσης για την Προσχολική Εκπαίδευση και Φροντίδα (ΠΕΦ). Το ολοκληρωμένο αυτό πλαίσιο στοχεύει:

• Στην επέκταση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή και υψηλής ποιότητας προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα
• Στη βελτίωση της διακυβέρνησης και του συντονισμού
• Στην ενίσχυση της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού
• Στην προώθηση της ένταξης παιδιών με αναπηρίες και παιδιών και με μεταναστευτική βιβλιογραφία
• Στην αντιμετώπιση των εδαφικών ανισοτήτων, ιδιαίτερα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές

Οι μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνουν:

• Επέκταση των προαιρετικών ολοήμερων δημόσιων νηπιαγωγείων
• Επέκταση των δημόσιων θερινών σχολείων
• Εισαγωγή προτύπων ποιότητας και μηχανισμών παρακολούθησης
• Στοχευμένη στήριξη για ευάλωτες οικογένειες
• Βελτιωμένη συλλογή δεδομένων και εργαλεία προγραμματισμού

1.3.2 Μεταρρυθμίσεις στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η Κύπρος συνέχισε να ενισχύει την ενταξιακή εκπαίδευση μέσω:

• Επικαιροποιημένης νομοθεσίας για την Ειδική Εκπαίδευση
• Αυξημένης πρόσληψης εξειδικευμένου προσωπικού (σχολικοί βοηθοί, ψυχολόγοι, λογοθεραπευτές)
• Παροχής τεχνολογιών υποστήριξης
• Διαφοροποιημένης διδασκαλίας και εύλογων προσαρμογών
• Μέτρων πρόληψης του αποκλεισμού στα δημόσια σχολεία

Το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας επέκτεινε επίσης:

• Τη δωρεάν παροχή ψηφιακού εξοπλισμού για παιδιά που έχουν ανάγκη
• Τη δωρεάν μεταφορά στα σχολεία (σε συνεργασία με το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων)
• Τα δωρεάν υγιεινά γεύματα για παιδιά που έχουν ανάγκη
• Τα προγράμματα μετά το σχολείο και τις εξωσχολικές δραστηριότητες
• Την κατάργηση διδάκτρων από τον Σεπτέμβριο του 2025 για όλα τα παιδιά ηλικίας 3–4,5 ετών, που φοιτούν σε δημόσια νηπιαγωγεία

1.3.3 Μεταρρυθμίσεις στην υγειονομική περίθαλψη

Το Γενικό Σύστημα Υγείας (ΓΕΣΥ) συνέχισε να διασφαλίζει την καθολική πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη για όλα τα παιδιά. Κατά την τελευταία διετία, η Κύπρος ενίσχυσε:

• Προγράμματα έγκαιρης ανίχνευσης και διαγνωστικού ελέγχου
• Υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους
• Την περαιτέρω εμβολιαστική κάλυψη
• Υπηρεσίες αποκατάστασης και υποστήριξης για παιδιά με αναπηρίες
• Προγράμματα προαγωγής υγείας και πρόληψης ασθενειών για ευάλωτες ομάδες

1.3.4 Μεταρρυθμίσεις στη διατροφή

Η Κύπρος έχει επεκτείνει προγράμματα που παρέχουν:

• Δωρεάν υγιεινά γεύματα στα σχολεία
• Κοινοτικές πρωτοβουλίες υποστήριξης διατροφής

1.3.5 Μεταρρυθμίσεις στη στέγαση και την αστεγία

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εφαρμόσει μέτρα για:

• Στήριξη άστεγων οικογενειών με προσωρινή στέγαση σε ξενοδοχειακά καταλύματα
• Διευκόλυνση της μετάβασης σε μόνιμη κατοικία
• Πρόληψη της αστεγίας μέσω επιδοτήσεων ενοικίου
• Αντιμετώπιση της ενεργειακής Φτώχιας
• Παροχή προτεραιότητας σε οικογένειες με παιδιά που έχουν ανάγκη κοινωνικής στέγασης

1.3.6 Μεταρρυθμίσεις στην παιδική προστασία και την εναλλακτική φροντίδα

Η Κύπρος συνεχίζει να εφαρμόζει το εθνικό πλαίσιο για την εναλλακτική φροντίδα, εστιάζοντας:

• Στη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού
• Στην προώθηση της οικογενειακής φροντίδας
• Στην υποστήριξη της μετάβασης παιδιών από την ιδρυματική σε ημι-ανεξάρτητη φροντίδα
• Στην ολοκληρωμένη ενίσχυση στήριξης για νέους που εξέρχονται της κρατικής φροντίδας

1.3.7 Ψηφιακός μετασχηματισμός και προσέγγιση πολιτών

Μια αξιοσημείωτη καινοτομία είναι και η έναρξη λειτουργίας του «Ψηφιακού Βοηθού» στην Κυβερνητική Πύλη (gov.cy), ο οποίος χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη για να ενισχύει την προσβασιμότητα και υποστηρίζει τις προσπάθειες ενημέρωσης, ιδιαίτερα για οικογένειες με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, μέσω:

• Κατανόηση στα ερωτήματα των πολιτών
• Αναζήτηση σχετικής πληροφόρησης και
• Παροχή σαφών απαντήσεων σε προφορική ή γραπτή μορφή

1.3.8 Συνολικός αντίκτυπος της Σύστασης για την Εγγύηση για το Παιδί

Η εφαρμογή της Σύστασης για την Εγγύηση για το Παιδί έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο:

• Στην επιτάχυνση μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν την εφαρμογή της θέσπισης της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για το Παιδί
• Στη βελτίωση του συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων φορέων (Υπουργείων, ΜΚΟ, Κοινωνία των Πολιτών και των ίδιων των παιδιών)
• Στην ενίσχυση της παρακολούθησης και συλλογής δεδομένων
• Στην ενδυνάμωση της ενημέρωσης και επικοινωνίας
• Στην ανάδειξη των παιδιών που βρίσκονται σε ανάγκη ως κεντρική προτεραιότητα των εθνικών πολιτικών

[1] Λόγω αναθεώρησης όλων των στοιχείων της Κύπρου για την περίοδο 2019-2022, με βάση τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού 2021, οι δείκτες για τα χρόνια αυτά έχουν αλλάξει όπως και ο στόχος που τέθηκε το 2019 για το 2030 (από 32.000 σε 34.000).

Τέλος